Chojnice


Na mapach: 53°41′39″N 17°33′23″E/53,694167 17,556389

Chojnice w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Chojnice (wymowa i, kaszub. Chònice lub Chòjnice[4], niem. Konitz) – miasto w województwie pomorskim, siedziba powiatu chojnickiego.

Według danych z 1 stycznia 2018 Chojnice liczyły 39 937 mieszkańców[1].

Spis treści

Położenie | edytuj kod

Miasto położone jest na Pomorzu Gdańskim, na pograniczu regionów: w zachodniej części Borów Tucholskich oraz w północnej części Krajny, w pasie Pojezierza Południowopomorskiego (w tym Borów Tucholskich oraz Pojezierza Krajeńskiego), przy drodze krajowej nr 22, w odległości 120 km na południowy zachód od Gdańska.

Według danych z 1 stycznia 2009 powierzchnia miasta wynosi 21,05 km²[5]. Miasto stanowi 1,54% powierzchni powiatu chojnickiego.

Według danych z 2002 r. użytki rolne obejmują 57% powierzchni miasta, użytki leśne – 5%[6].

Części miasta: Dolina, Grunowo, Igły, Małe Osady, Podlesie, Zamieście.

Historia | edytuj kod

Nie wiadomo, kiedy Chojnice otrzymały prawa miejskie, gdyż nie zachowała się o tym żadna wzmianka. Najstarsza pośrednia informacja o Chojnicach zawarta jest w dokumencie wystawionym przez Mestwina II w 1275 roku augustianom z pobliskiej wsi Swornegacie. W testacji wymieniony został Mislibous Malowy de Choyniz[7], uważany za pierwszego znanego z imienia mieszkańca miasta. Już wcześniej istniał tu gród, o wybitnie obronnym położeniu na przesmyku między nieistniejącymi już jeziorami Jeleńcz i Zielonym. W roku 1309 miasto znalazło się pod władzą Krzyżaków, którzy w ciągu pierwszej połowy XIV wieku umocnili Chojnice, powiększyli obszar należący do miasta i wydali ostatecznie w roku 1360 nowy dokument lokacyjny.

Mury obronne z basztami (2 poł. XIV w.)

Dzięki położeniu przy głównym szlaku łączącym Zakon z Brandenburgią Chojnice rozwijały się bardzo szybko, bogacąc się głównie na handlu. W ciągu 20 lat (1340–1360) wzniesiono kościół farny oraz zakończono budowę fortyfikacji. Uczyniły one z Chojnic także ważne ogniwo w systemie obronnym południowo-zachodniej granicy państwa krzyżackiego. Stąd też miasto nazwane zostało przez Jana Długosza Kluczem i Bramą Pomorza[8].

 Osobne artykuły: Bitwa pod ChojnicamiBitwa pod Chojnicami (1657).

Okres prosperity zakończył wybuch wojny polsko-krzyżackiej w roku 1409. Po zwycięstwie pod Grunwaldem do miasta na krótko wkroczyły także oddziały polskie. W roku 1433 miasto oblegane było przez wojska czeskich taborytów wspomagane przez polską szlachtę pod wodzą Jana Ostroroga. Po wybuchu otwartego powstania przeciw Krzyżakom i poddaniu się miast pruskich protekcji Kazimierza Jagiellończyka w roku 1454 pod Chojnicami doszło do walnej bitwy między wojskami obu stron. W bitwie tej Krzyżacy odnieśli zwycięstwo, którego konsekwencją była uciążliwa 13-letnia wojna. Za lekceważenie chojniczan i krzyżackiej załogi swoimi głowami zapłacił kwiat polskiego rycerstwa, między innymi Jan Zawisza, syn słynnego Zawiszy Czarnego, a sam król musiał salwować się ucieczką. Dopiero w roku 1466 po trzymiesięcznym oblężeniu miasto, jako jedna z ostatnich twierdz krzyżackich, zajęte zostało przez oddziały koronne.

Jednym z dwóch chojnickich starostów w okresie Rzeczypospolitej szlacheckiej był Andrzej Puszkarz z Dobrzyczan, który uzyskał to stanowisko w uznaniu zasług po wojnie 13-letniej (1454–1466), a pełnił je prawdopodobnie do 6 października 1483 r., kiedy zmarł. Drugim i ostatnim starostą w Rzeczypospolitej szlacheckiej był Mikołaj Kościelecki, który pełnił urząd między 27 sierpnia 1484 r. a 26 grudnia 1487 r.

Kalendarium | edytuj kod

Jedyna zachowana (z trzech), pięciokondygnacyjna Brama Człuchowska (2 poł. XIV w.) obecnie Muzeum Historyczno-Etnograficzne im. Juliana Rydzkowskiego, zał. 1932 r. Rynek w Chojnicach Fontanna na Rynku w Chojnicach
  • 1275 – Pierwsza wzmianka o Chojnicach w źródłach historycznych.
  • 1309 – Chojnice zostają opanowane przez Krzyżaków.
  • 1340–1360 – Zbudowany zostaje gotycki kościół pw. św. Jana Chrzciciela.
  • 1360 – Odnowienie dokumentu lokacyjnego miasta Chojnic. Miasto otrzymało 131 łanów gruntów uprawnych i lasu, w tym miasto 25 i proboszcz 6 łanów wolnych od podatków. Ze 100 łanów miasto płaciło Krzyżakom daniny i podatki w naturze, podobnie jak z młyna, którego posiadanie gwarantował miastu przywilej.
  • 1356 – Osiedlają się augustianie, którzy (z przerwą w okresie reformacji) rezydowali w mieście do kasaty klasztoru w 1819 r.
  • 1410 – Po bitwie pod Grunwaldem wojska polskie na krótko opanowują Chojnice.
  • 1417–1436 – Rzemieślnicy chojniccy otrzymują wilkierze, czyli przywileje cechowe: 1417 – krawcy, 1422 – tkacze, rzeźnicy, szewcy, nożownicy, kowale, rymarze, konwisarze, iglarze, 1436 – piekarze.
  • 1440 – Chojnice składają akces do Związku Pruskiego.
  • 1446 – Rada miejska zrywa kontakty ze stanami pruskimi.
  • 1454 – Bitwa pod Chojnicami
  • 1466 – 28 września kapituluje krzyżacka załoga Chojnic. 19 października zostaje zawarty II pokój toruński. Chojnice zostają włączone do Polski.
  • 1555 – Rada miejska urzędowo deklaruje przyjęcie wyznania ewangelickiego. Protestanci przejmują z rąk katolików kościół farny. Występujący w obronie kościoła proboszcz Jan Siński został zabity w zamieszkach.
  • 1616 – Miasto zwraca katolikom kościół farny.
  • 1620 – Osiedlają się w Chojnicach jezuici.
  • 1623 – Jezuici otwierają szkołę.
  • 1627 – Pożar.
  • 1655–1660 – Poważne zniszczenia związane z potopem szwedzkim.
  • 1657 – Bitwa pod Chojnicami
  • 1700–1721 – III wojna północna. Następuje zubożenie miasta.
  • 1733 – Pożar.
  • 1742 – Pożar – spaliła się prawie cała zabudowa miejska.
  • 1744 – Została zakończona budowa barokowego kościoła jezuickiego z przeznaczeniem dla uczniów kolegium.
  • 1744–1755 – Wzniesiony został gmach szkoły jezuickiej.
  • 1772 – Po I rozbiorze Polski Chojnice w zaborze pruskim.
  • 1815 – Otwarcie gimnazjum państwowego w miejsce byłego kolegium jezuickiego.
  • 1819 – Likwidacja klasztoru augustianów.
  • 1843 – Założenie miejskiej kasy oszczędności.
  • 1848 – Pojawia się Conitzer Mittheilungen – pierwsza gazeta wydawana w mieście[9].
  • 1846 – Pożar Przedmieścia Człuchowskiego
Chojnice pod zaborem pruskim
  • 1864 – Chojnice uzyskują połączenie telegraficzne ze Szczecinem.
  • 1870 – Uruchomienie gazowni miejskiej.
  • 1879 – Chojnice stają się siedzibą sądu okręgowego i prokuratury okręgowej.
  • 1886 – Oddany do użytku zostaje szpital prowadzony przez ss. Franciszkanki.
  • 1900 – Chojnice otrzymują sieć wodociągową i elektrownię. Rozruchy antysemickie w mieście[10].
  • 1904 – Założone zostaje Urzędnicze Towarzystwo Budowy Mieszkań w Chojnicach.
  • 1909 – Uruchomiona zostaje kanalizacja sanitarna.
  • 1911 – W Chojnicach powstaje pierwsza na Pomorzu drużyna skautowa.
  • 1912 – Zaczęto wydawać Gazetę Chojnicką.
Chojnice w 1938 na zdjęciu H. Poddębskiego

Zabytki | edytuj kod

Bazylika Ścięcia św. Jana Chrzciciela Kościół Zwiastowania NMP  Osobny artykuł: Zabytki w Chojnicach.
  • Bazylika pw. Ścięcia św. Jana Chrzciciela z XIV wieku. Według średniowiecznych podań wybudowana na miejscu pogańskiej świątyni Świętowita. Na wschód od kościoła plebanie (stara – XIV-wieczna i nowa – XVIII/XIX-wieczna)[13].
  • Barokowe kolegium pojezuickie z kościołem pw. Zwiastowania NMP z XVIII wieku[14][15].
  • Średniowieczne, XIV-wieczne mury miejskie okalające Stare Miasto od zachodu oraz częściowo południa i wschodu[16], oraz liczne baszty (Wronia, Szewska, Kurza Stopa)[17]. W Bramie Człuchowskiej (jedynej z trzech zachowanych) mieści się Muzeum Historyczno-Etnograficzne w Chojnicach, w basztach m.in. galeria sztuki współczesnej, biblioteka i oddział Archiwum Państwowego[18].
  • Średniowieczny układ przestrzenny Starego Miasta z kamieniczkami z XVIII i XIX wieku[19]. Na Rynku znajduje się fontanna nawiązująca do klasycyzmu, której rzeźby przedstawiają korowód świętojański.
  • Neogotycki ratusz zbudowany w 1902 roku po wyburzeniu XVI-wiecznego starego ratusza stojącego na Rynku[20].
  • Konwikt – dawny kościół i klasztor Augustianów wzniesione w latach 1786–1794, od 1991 siedziba Katolickiego LO im. Romualda Traugutta[21].
  • Budynek starostwa z 1892 roku w stylu eklektycznym, siedziba władz starostwa[22].
  • Spichlerze przy ul. Krótkiej, zbudowane w XVIII/XX w.
  • Kompleks budynków poszpitalnych w stylu eklektycznym z II połowy XIX i początku XX wieku[23].
  • Wieża ciśnień (wodna)[24].

Demografia | edytuj kod

Dane z 30 czerwca 2008[25]:

Według danych z roku 2002 średni dochód na mieszkańca wynosił 1292,53 zł[6].

31 marca 2011, miasto liczyło 40 447 mieszkańców[26].

  • Piramida wieku mieszkańców Chojnic w 2014 roku[27].


Gospodarka | edytuj kod

W Chojnicach działa filia pomorskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej, od 2011 roku na rzecz biznesu działa Inkubator Technologiczny w Centrum Edukacyjno-Wdrożeniowym w Chojnicach[28]. W Chojnicach swoje placówki posiadają liczne banki detaliczne.

W Chojnicach i bezpośrednim sąsiedztwie istnieje rozbudowane zaplecze turystyczne, m.in. działa park wodny i przystań żeglarska (Charzykowy). Miasto jest licznie odwiedzane przez turystów, w tym także z zagranicy, w szczególności z Niemiec. Chojnice są bazą turystyczną do wycieczek na południowe Kaszuby, na tzw. Gochy i Zabory.

Chojnice stanowią swojego rodzaju centrum regionalne. Związane jest to z faktem, że do najbliższego miasta podobnej wielkości (minimum 40 tys. mieszkańców) jest ok. 70 km w kierunku zachodnim (Szczecinek), ok. 90 km na południe (Bydgoszcz), ok. 100 km na północ (Słupsk), ok. 80 km na wschód (Starogard Gdański) oraz ok. 120 km w kierunku północno-wschodnim (Trójmiasto). Sytuacja taka sprawia, iż sporo osób dojeżdża do pracy do Chojnic z okolicznych miejscowości[29]. Dzięki oddaniu do użytku nowej tzw. południowej obwodnicy, która kosztowała według danych GDDKiA ponad 200 mln zł, umożliwiono znaczne przyspieszenie przejazdu i tranzytu towarów na drodze krajowej nr 22[30]. W planach jest także zbudowanie tzw. obwodnicy zachodniej[31], umożliwiającej przejazd do Charzyków oraz wjazd na drogę nr 212 prowadzącą w kierunku Bytowa, bez wjazdu do Chojnic[29].}

Handel i usługi | edytuj kod

W mieście znajdują się placówki handlowe sieci: Biedronka, Lidl, Netto, Kaufland, Carrefour oraz Polo. W 2013 r. wybudowano największe w południowej części województwa pomorskiego Centrum Handlowe Brama Pomorza. W centrum znajduje się market OBI, supermarket spożywczy, butiki i restauracje. Inwestor rozważa także budowę wielosalowego kina Cinema3D.

Media | edytuj kod

Transport | edytuj kod

Drogowy | edytuj kod

28 listopada 2008 roku została oddana 14-kilometrowa Obwodnica Chojnic. Prace nad obwodnicą trwały przeszło 2 lata. Obwodnica posiada 2 węzły komunikacyjne (Chojnaty i Lipienice) i została podzielona na trzy odcinki:

  • Odcinek Nieżywięć-Chojnaty: jedna jezdnia o szerokości 7 metrów – 2 pasy ruchu szerokości po 3,5 metra, pobocza utwardzone szerokości 1,50 m.
  • Odcinek Chojnaty-Lipienice: odcinek dwujezdniowy, każda jezdnia o szerokości 7 metrów, po dwa pasy ruchu w każdym kierunku z bitumicznymi poboczami szerokości 2 m, pas dzielący szerokości 4,5 m.
  • Odcinek Lipienice-Pawłowo: odcinek jednojezdniowy o trzech pasach ruchu, każdy pas ruchu o szerokości 3,5 m (dwa pasy ruchu w kierunku Chojnic, jeden w kierunku Starogardu Gd.)[40].

W Chojnicach znajduje się siedziba przedsiębiorstwa PKS Chojnice, obsługującego linie komunikacyjne w powiatach chojnickim, tucholskim oraz sępoleńskim. 31 grudnia 2012 jego suma bilansowa wynosiła 10,94 mln zł, kapitał własny 5,53 mln zł, kapitał zakładowy 6,84 mln zł. Przychody ze sprzedaży w roku 2012 wyniosły 40,54 mln zł, strata netto 303,36 tys. zł, a zatrudnienie 117 osób. 11 września 2013 Skarb Państwa za 840.125,55 zł sprzedał przedsiębiorstwo firmie Blue Line Sp. z o.o. Warszawa, uzyskując 14,73 zł za 1 udział[41].

Kolejowy | edytuj kod

Dworzec kolejowy

Stacja kolejowa w Chojnicach jest węzłem kolejowym, w którym spotyka się pięć linii kolejowych: 203 (Tczew-Chojnice-Kostrzyn), 208 (Działdowo – Chojnice), 210 (Chojnice – Runowo Pomorskie), 211 (Chojnice – Kościerzyna) i 281 (Oleśnica – Chojnice). Wszystkie linie są niezelektryfikowane, czynne w ruchu towarowym oraz pasażerskim, jedynie na linii kolejowej nr 281 w roku 2000 zawieszono kursowanie pociągów pasażerskich do Nakła nad Notecią[42].

Obecnie z Chojnic można dojechać bezpośrednim pociągiem doː

Lotniczy | edytuj kod

28 sierpnia 2012 otwarto oficjalnie sanitarne lądowisko przy ul. Leśnej[43].

Komunikacja miejska | edytuj kod

 Osobny artykuł: Miejski Zakład Komunikacji w Chojnicach.

Edukacja | edytuj kod

Szkoła Podstawowa nr 1 Liceum Ogólnokształcące im. Filomatów Chojnickich Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr 2 Politechnika Koszalińska, filia w Chojnicach

Żłobki | edytuj kod

  • Żłobek Miejski w Chojnicach (budynek Przedszkola Samorządowego numer 9)

Przedszkola | edytuj kod

  • Przedszkole „Bajka”
  • Przedszkole nr 6
  • Przedszkole nr 7
  • Przedszkole Samorządowe nr 9 „Skrzaty” (z oddziałami integracyjnymi)
  • Przedszkole Katolickie
  • Przedszkole „Jarzębinka”

Szkoły podstawowe | edytuj kod

  • Szkoła Podstawowa nr 1 im. J. Rydzkowskiego (z oddziałami integracyjnymi)
  • Szkoła Podstawowa nr 3 im. Pamięci Kolejarzy Chojnickich
  • Zespół Szkół Specjalnych (Szkoła Podstawowa, Gimnazjum, Przysposobienie do Pracy)
  • Szkoła Podstawowa nr 5 im. J.H. Derdowskiego
  • Szkoła Podstawowa nr 6 (Schronisko dla Nieletnich w Chojnicach)
  • Szkoła Podstawowa nr 7 im. Jana Karnowskiego w Zespole Szkół numer 7
  • Szkoła Podstawowa nr 8 im. Jana Pawła II

Licea ogólnokształcące | edytuj kod

Szkoły zawodowe | edytuj kod

  • Zasadnicza Szkoła Zawodowa nr 1 w Zespole Szkół numer 1 im. Tajnej Organizacji Wojskowej „Gryf Pomorski”
  • Zasadnicza Szkoła Zawodowa nr 2 w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych numer 2 im. św. Józefa Patrona Rzemieślników
  • Chojnicka Szkoła Realna

Szkoły wyższe | edytuj kod

Technika | edytuj kod

Centrum Ksztalcenia Ustawicznego
  • Technikum nr 1 w Chojnicach
  • Technikum nr 2 w Zespole Szkół Kształcenia Ponadgimnazjalnego
  • Technikum nr 3 w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych numer 3 im. Bohaterów Szarży Pod Krojantami
  • Technikum nr 4 w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych numer 2 im. św. Józefa Patrona Rzemieślników
  • Centrum Kształcenia Ustawicznego
  • Technikum im. Stefana Bieszka

Szkoły muzyczne | edytuj kod

  • Szkoła muzyczna I stopnia w Chojnicach

Sport | edytuj kod

Park Wodny w Chojnicach

Chojnice są ośrodkiem sportowym w południowej części Pomorza. W Chojnicach funkcjonuje kilkanaście stowarzyszeń zajmujących się sportem.

Kluby sportowe | edytuj kod

  • Mieszane sztuki walki
    • Centrum Sztuk Walki w Chojnicach – klub oferujący szkolenie dzieci, młodzieży i dorosłych w różnorakich sztukach walki, jak MMA, BJJ (brasilian jiu-jitsu), Boks czy Krav-Maga. Wysoko wykwalifikowana kadra trenerska i bardzo dobrze wyposażona sala czynią to miejsce jednym z najbardziej profesjonalnych na pomorzu.
  • Boks
    • UKS Ósemka Chojnice – klub zajmujący się szkoleniem młodzieży, w kadrze znajduje się młodzieżowy reprezentant kraju Kazimierz Łęgowski. Zajęcia w klubie prowadzi m.in. były reprezentant Polski seniorów, medalista Mistrzostw Europy Seniorów Marcin Łęgowski
    • KS Boxing Team Chojnice – klub zajmujący się szkoleniem młodzieży oraz organizacją imprez związanych z boksem seniorskim. W klubie zajęcia prowadzi m.in. wielokrotny młodzieżowy mistrz Polski, Marcin Gruchała. Największy sukces KS Boxing Team w 2008, 2009 i 2010 roku to trzykrotne Mistrzostwo Polski w boksie kobiecym Sandry Rybakowskiej w 2008, 2009 roku w wadze 52 kg 2010 r. w wadze 57 kg w boksie kobiecym. Także 5 zawodniczka Mistrzostw Europy w Bułgarskim Yambol w 2008 roku[45].
  • Futsal
  • Lekkoatletyka
    • Chojniczanka Chojnice – klub zajmujący się szkoleniem młodzieży, aktualnie w barwach klubu biega Kamila Kubaczyk, brązowa medalistka halowych mistrzostw Polski juniorów młodszych w sprincie na 60 m.
    • Florian Chojnice – sekcja klubu sportowego Kolejarz Chojnice, w kadrze kilku medalistów mistrzostw Polski weteranów oraz strażaków w biegach długodystansowych
  • Karate
    • Karate Kyokushin
  • Petanque
    • ChTPF Chojnice (II liga)
Murawa Stadionu Chojniczanki
  • Piłka nożna
  • Rugby
    • Uks Rugby Tur Chojnice – klub zajmujący się szkoleniem młodzieży, powstał w dniu 22 maja 2003.
  • Siatkówka:
    • UKS Ósemka Chojnice – klub wielosekcyjny, trenujący siatkarzy i siatkarki. Zaczął działać od 2008 roku.
  • Tenis Stołowy
    • Ósemka Chojnice-Uczniowski klub sportowy wystawiający drużynę do rozgrywek ligowych. Tenisiści Ósemki grają w pomorskiej III lidze tenisa stołowego.
  • Szachy
    • Ósemka Chojnice – uczniowski klub sportowy w Chojnicach wystawiający drużynę do rozgrywek ligowych. Szachiści Ósemki grają w kujawsko-pomorskiej III lidze szachowej, w okręgówce oraz w A klasie.
  • Żeglarstwo
    • Chojnicki Klub Żeglarski – corocznie zdobywa medale i tytuły mistrza Polski w różnych klasach. Najbardziej rozwinięta w klubie jest praca w klasie optymist, zawodnicy ChKŻ z powodzeniem startują też w klasach ISA 407, laser, 420 i 470[46].
  • Cheerleading
    • UKS Ósemka – treningi dziewcząt w kategoriach wiekowych junior młodszy, junior, senior. Sekcja działająca od 2007.

Obiekty sportowe | edytuj kod

  • Centrum Park Chojnice – hala widowiskowo-sportowa, w której swoje mecze rozgrywa klub Red Devils Chojnice. Można w niej rozgrywać mecze futsalu, piłki ręcznej, koszykówki i siatkówki. Hala ma wymiary 43 × 22 m i 7 m wysokości.
  • Park Wodny w Chojnicach.
  • Stadion Miejski Chojniczanka 1930 – wielofunkcyjny stadion sportowy, na którym swoje mecze rozgrywa Chojniczanka Chojnice. Mogą się na nim odbywać mecze piłkarskie oraz mityngi lekkoatletyczne.

Wspólnoty religijne | edytuj kod

Parafia Matki Bożej Królowej Polski, obiekt sakralny

Na terenie miasta działalność religijną prowadzą:

Współpraca międzynarodowa | edytuj kod

Miasta partnerskie | edytuj kod

Miasta zaprzyjaźnione | edytuj kod

Honorowi Obywatele Miasta Chojnice | edytuj kod

 Osobny artykuł: Honorowi Obywatele Miasta Chojnice.

Sąsiednie gminy | edytuj kod

Chojnice, Człuchów

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b http://www.polskawliczbach.pl/Chojnice, w oparciu o dane GUS.
  2. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2018r.
  3. Kody pocztowe 89-xxx – Zumi.pl Lokalizator internetowy.
  4. Dr F. Lorentz „Polskie i kaszubskie nazwy miejscowości na Pomorzu Kaszubskiem” (​ISBN 83-60437-22-X​) (​ISBN 978-83-60437-22-3​).
  5. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r.. „Powierzchnia i Ludność w Przekroju Terytorialnym”, 2013-07-26. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1505-5507
  6. a b Informator REGIOsetu.
  7. Max Perlbach, Pommerellisches Urkundenbuch Westpreussischen Geschichtsverein Danzig 1882.
  8. Chojnice.
  9. Chojnicka prasa niemieckojęzyczna w okresie pruskim i międzywojennym.
  10. Mord chojnicki i jego reperkusje wydawnicze.
  11. Chojnicki Klub Żeglarski: 75-lecie Chojnickiego Klubu Żeglarskiego. chkz.pl, s. 2.
  12. Panie i Panowie – Prezydent RP, www.historiachojnic.pl [dostęp 2015-01-26].
  13. Bazylika Mniejsza w Chojnicach.
  14. Gimnazjum w Chojnicach.
  15. Kościół gimnazjalny w Chojnicach.
  16. Mury obronne Chojnic.
  17. Ocalałe chojnickie baszty.
  18. Brama Człuchowska.
  19. Historia losów chojnickich kamieniczek.
  20. Chojnicki ratusz – zdjęcia i historia.
  21. Konwikt – chojnicki zabytek.
  22. Starostwo chojnickie – historia i zdjęcia.
  23. Były szpital na pl.Niepodległości w Chojnicach.
  24. Wieża ciśnień w Chojnicach.
  25. Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast (pol.). GUS. [dostęp 2010-09-14].
  26. Ludność w gminach. Stan w dniu 31 marca 2011 r. – wyniki spisu ludności i mieszkań 2011 r.
  27. Chojnice polskawliczbach.pl, w oparciu o dane GUS.
  28. Home, cew.bizneschojnice.eu [dostęp 2017-11-22]  (pol.).
  29. a b Chojnice | Chojnice.com, www.chojnice.com [dostęp 2017-11-22]  (pol.).
  30. Obwodnica Chojnic.
  31. http://www.chojnice.dhv.pl/pytania.htm – pytanie 2.
  32. Oficjalna Strona Radia Głos.
  33. Weekend FM, www.weekendfm.pl [dostęp 2017-11-22]  (pol.).
  34. www.chojnice.pl, www.chojnice.pl [dostęp 2017-11-22] .
  35. Chojnice24.pl – Chojnicki Portal Regionalny.
  36. Chojnice.com, www.chojnice.com [dostęp 2017-11-22]  (pol.).
  37. Historia Chojnic.
  38. Ogłoszenia Chojnice i okolice..
  39. Chojnice.tv, „Internetowa Lokalna Telewizja Chojnice TV” [dostęp 2017-06-22] .
  40. http://www.chojnice.dhv.pl/opis_projektu.htm – oficjalna strona obwodnicy Chojnic.
  41. Przedsiębiorstwo Komunikacji Samochodowej Chojnice Sp. z o.o. - karta prywatyzacyjna
  42. Linia Oleśnica – Chojnice (281)ː historia.
  43. Otwarcie lądowiska.
  44. [1].
  45. GruchalaTeam – Wszystko o Chojnickim Boksie, gruchalateam.pl [dostęp 2017-11-22] .
  46. ChKŻ Chojnice, www.chkz.pl [dostęp 2017-11-22]  (pol.).
  47. zbór w Chojnicach.
  48. Parafia Chrystusa Króla i błogosławionego Ojca Daniela Brottier – Strona główna.
  49. Parafia Matki Bożej Fatimskiej w Chojnicach.
  50. Bazylika pw. Ścięcia Św. Jana Chrzciciela Chojnice.
  51. Parafia pw. Chrystusa Miłosiernego w Chojnicach.
  52. Parafia pw. Św. Jadwigi Królowej w Chojnicach.
  53. zbór w Chojnicach.
  54. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-25] .
  55. Chojnice – Miasta Partnerskie, miasto.chojnice.pl [dostęp 2017-11-22] .
  56. Chojnice – Miasta Partnerskie, miasto.chojnice.pl [dostęp 2017-11-22] .
  57. Chojnice – Miasta Partnerskie, miasto.chojnice.pl [dostęp 2017-11-22] .
  58. Chojnice – Urząd Miejski – Miasta Zaprzyjaźnione.
  59. Chojnice – Urząd Miejski – Miasta Zaprzyjaźnione.
  60. Chojnice – Urząd Miejski – Miasta Zaprzyjaźnione.

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (gmina miejska):
Na podstawie artykułu: "Chojnice" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy