Cmentarz w Rajczy


Na mapach: 49°30′22,4″N 19°06′12,6″E/49,506222 19,103500

Cmentarz w Rajczy w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Cmentarz w Rajczyrzymskokatolicki cmentarz parafialny, założony w połowie XIX wieku w Rajczy w powiecie żywieckim, wpisany do rejestru zabytków nieruchomych województwa śląskiego.

Spis treści

Historia | edytuj kod

Nepomuk na skraju cmentarza (2018)

Cmentarz parafialny w Rajczy[2] został założony w połowie XIX wieku[1] (parafię erygowano w 1844 roku[3]) na płaskim terenie przy głównej drodze wsi, w pobliżu kościoła parafialnego z jednej strony i rzeki Soły[4] z drugiej. Wcześniej zmarli byli grzebani na cmentarzu kościelnym (zabytek nieruchomy, nr rej.: A-600/89 z 3 grudnia 1989[1]) przy starym drewnianym kościele u podnóża Compla.

Nekropolia była i jest wykorzystywana głównie do pochówku parafian[5]; członków społeczności żydowskiej grzebano w sąsiedniej wsi, Milówce, gdzie w 1891 roku powołano gminę żydowską[6]. Wcześniej żydzi z Rajczy podlegali pod gminę w Zabłociu[6].

30 listopada 1989 cmentarz został wpisany do rejestru zabytków nieruchomych województwa śląskiego[1]. W 1997 roku kwatera wojenna została ogrodzona, a znajdujące się na niej krzyże odrestaurowano[2].

Architektura | edytuj kod

Groby zwieńczone żeliwnymi krzyżami w kwaterze wojskowej (2018) Grób księży (2018)

Północno-zachodnia część nekropolii to tzw. kwatera wojenna bądź wojskowa. Większość nagrobków w tej części nekropolii wieńczą żeliwne krzyże projektu Hansa Mayra z motywami Krzyża Żelaznego, miecza i wieńca, które zostały wykonane nieodpłatnie w oddalonej o około 14 km od Rajczy odlewni w Węgierskiej Górce[7]. Na skraju nekropolii znajduje się kaplica cmentarna, rozbudowana około 2006 roku według projektu Magdaleny Piątek i Joanny Łopaty z żywieckiej pracowni Mpstudio[8]; w rogu cmentarza, przy drodze, stoi kamienny nieprofesjonalnie polichromowany nepomuk[9][10].

Nagrobki znajdujące się na cmentarzu pochodzą z różnych lat i są zróżnicowane pod względem zastosowanego materiału; oprócz żeliwnych krzyży umieszczono na nim również nagrobki kamienne[7].

Pochowani na cmentarzu | edytuj kod

Kaplica cmentarna z kostnicą (2018) Kamienny krucyfiks, zwieńczenie jednego ze starszych nagrobków (2017)

Na cmentarzu spoczywają m.in.:

  • urzędnicy z czasów Monarchii Austro-Węgierskiej[5], niektórzy z nich służyli w majątku Habsburgów[4]
  • 261 żołnierzy, uczestników I wojny światowej[11][4][12], którzy leczyli się w sanatorium zorganizowanym w pałacu w Rajczy, zmarłych na choroby płuc (głównie gruźlicę[7]) po 1918 roku[2] (miejsce pamięci[11]), m.in. kapitan piechoty Franciszek Joniak (1894–1921), odznaczony orderem Virtuti Militari V klasy, Krzyżem Niepodległości oraz Krzyżem Walecznych (dwukrotnie)[13]
  • osoby pomordowane w odwecie za pomoc partyzantom przez hitlerowców podczas pacyfikacji Osiedla Czanieckich w Rycerce Górnej w 1945 roku[14] – grób zbiorowy[4] po lewej stronie głównej alei[11] (miejsce pamięci[11])
  • kapral Kruk oraz starszy szeregowy Kiszewa (a. Kiszera), żołnierze Wojsk Ochrony Pogranicza, polegli w 1946 roku[2][11] (miejsce pamięci[11])
  • Kazimierz Szymański, porucznik Wojsk Ochrony Pogranicza, zastrzelony[15] w 1946 roku na Czarnym Groniu[16] w Korbielowie[12]; postawiono w tejże miejscowości obelisk upamiętniający jego śmierć[17]
  • Michał Ryłko (1878–1948), prezes Ogniska Związku Podhalan w Rajczy[18]
  • księża związani z rajczańską parafią – grobowiec[19].
  • Wacław Majewski (1882–1977) – założyciel i pierwszy prezes Akademickiego Związku Sportowego[20][21]
  • Roch Sygitowicz (1958–2017) – aktor[22]

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c d Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo śląskie. 2019-12-31. s. 137. [dostęp 2008-09-28].
  2. a b c d Cmentarz parafialny w Rajczy. Urząd Gminy Rajcza. [dostęp 2018-09-12].
  3. Historia kościoła i cudownego obrazu w Rajczy. „U Źródeł Soły”. 28 (776), s. [2], 2011-07-10. 
  4. a b c d ks. Jacek Pędziwiatr: Beskidzkie nekropolie: Rajcza. W: Gość Bielsko-Żywiecki [on-line]. Instytut Gość Media, 2015-10-29. [dostęp 2018-09-13].
  5. a b Cmentarz w Rajczy. W: Gość Bielsko-Żywiecki [on-line]. Instytut Gość Media, 2015-29-10. [dostęp 2018-09-12].
  6. a b Historia społeczności [Rajcza. W: Wirtualny sztetl [on-line]. Muzeum Historii Żydów Polskich. [dostęp 2018-09-13].
  7. a b c Magdalena Sporek: Imponująca przeszłość i znane z historii postacie – o pałacu w Rajczy. W: wgmedia.eu [on-line]. 2016-10-17. [dostęp 2018-09-14].
  8. Kaplica cmentarna w Rajczy. Mpstudio. [dostęp 2018-09-13].
  9. Nepomuki południowomałopolskie: Jany Podhalańskie, Sądeckie, Orawskie, Spiskie, Beskidu Żywieckiego i Makowskiego, części Gorców i Pienin (część d. woj. krakowskiego I RP). W: nepomuki.pl [on-line]. [dostęp 2018-09-13].
  10. Żywieckie Nepomuki. Grojcowanie, 2008-03-03. [dostęp 2018-09-13].
  11. a b c d e f Ewidencja miejsc pamięci województwa śląskiego. Gmina: Rajcza. Powiat: żywiecki. Śląski Urząd Wojewódzki. [dostęp 2018-09-13].
  12. a b Łukasz Gardas: Zapal świeczkę za tych, których zabrał los. W: naszemiasto.pl Żywiec [on-line]. Polska Press, 2009-10-29. [dostęp 2018-09-13].
  13. Wiktor Krzysztof Cygan: Oficerowie Legionów Polskich 1914-1917. Słownik biograficzny. T. 2: G–K. Warszawa: Barwa i Broń, 2006, s. 179. ISBN 83-923074-3-7.
  14. Władysław Bułka. Zginęli u progu wolności. „Gazeta Żywiecka”. 4 (78), s. 14, 1995-04. Spółdzielnia Wydawnicza „Gazeta Żywiecka”. 
  15. Tadeusz Sosiński: Przez życie pod wiatr. Warszawa: Drukarnia Wojciech Lewicki, 2000, s. 166. ISBN 83-913405-1-1.
  16. Obserwator. Obelisk NSZ w Korbielowie. „Wieści z Gmin Żywiecczyzny”, s. 5, 1996. 
  17. 1 września.. W: Korbielow.NET [on-line]. [dostęp 2018-09-13].
  18. Związek Podhalan na Żywiecczyźnie. Grojcowianie, 2008-01-08. [dostęp 2018-09-13].
  19. ks. Jacek Pędziwiatr: Proboszcz znad granicy. W: Gość Bielsko-Żywiecki [on-line]. Instytut Gość Media, 2016-02-07. [dostęp 2018-09-13].
  20. Czesław Michalski: Akademicki Związek Sportowy w Krakowie. Część I 1909-1945. Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej, s. 143, seria: Prace Monograficzne nr 457. ISBN 978-83-7271-412-1.
  21. Kazimierz Trybalski. 25-lecie Koła Seniorów AZS Kraków. „Akademicki Przegląd Sportowy”, s. 23, 2017-12. ISSN 02090546
  22. Zmarł Roch Sygitowicz. Aktor charakterystyczny (pol.). www.fakt.pl, 2017-01-17. [dostęp 2017-01-18].
Na podstawie artykułu: "Cmentarz w Rajczy" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy