Dawne osiedla w Polsce


Dawne osiedla w Polsce w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Dawne osiedla w Polsce – jednostki administracyjne o statusie osiedli, funkcjonujące w PRL w latach 1954–1972.

Spis treści

Historia | edytuj kod

W PRL podczas reformy administracyjnej z 1954 wprowadzono (obok miast) gromady w miejsce dotychczasowych gmin, jako podstawowe jednostki administracyjne kraju. Inną nowością było wprowadzenie wzorem radzieckim nowej kategorii jednostek administracyjnych jakimi były osiedla[1] (odpowiednik radzieckich „посёлков городского типа”, czyli w tłumaczeniu „osiedli typu miejskiego”). Status osiedli był pośredni między wsią a miastem i otrzymywały go głównie tzw. miejscowości robotnicze, uzdrowiskowe i rybackie, które posiadały pewne cechy miejskie, a którym nie zdecydowano się na nadanie praw miejskich. W sumie powstały w Polsce 162 osiedla (160 w latach 50.), głównie na Górnym i Dolnym Śląsku. Wiele z nich otrzymało w późniejszych latach prawa miejskie, część przyłączono do sąsiednich miast, a część zaliczono do rzędu wsi.

Ostatecznie osiedla zniesiono w 1972 roku[2]. Likwidacja gromad i osiedli, a w ich miejsce wprowadzenie gmin była jedną z większych reform administracyjnych kraju. Zmiany struktury administracyjnej na szczeblu podstawowym zostały zrealizowane 1 stycznia 1973 roku[3]. W miejsce 3413 gromad utworzono po reformie 2365 znacznie większych gmin (w tym 318 gmin miejsko-wiejskich)[4]. Liczbę tę zmniejszono w dalszych latach do 2129 (2 lipca 1976)[5].

Na ogół przyznawanie praw osiedla następowało 1 stycznia danego roku. Oprócz roku 1954, kiedy utworzenie osiedli nastąpiło dnia 13 listopada i roku 1963, kiedy 2 osiedla utworzono 30 czerwca, na uwagę zasługuje rok 1959, w którym część osiedli powstała 1 stycznia, a część osiedli 31 grudnia – a więc w praktyce funkcjonowały od roku 1960. Poniższa (sortowalna) tabela zawiera wykaz wszystkich polskich osiedli. W kolumnie Dodatkowe informacje podkreślono ponadto przyczynę przedwczesnego (a więc przed 1 stycznia 1973) zniesienia statusu osiedla.

Wykaz osiedli | edytuj kod

Stan powierzchni i ludności: na rok 1961 (niezależnie od statusu jednostki w 1961 roku)
Główne źródło: Miasta polskie w Tysiącleciu, przewodn. kom. red. Stanisław Pazyra, Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, WrocławWarszawaKraków, 1965–1967
Źródła uzupełniające: Dzienniki Ustaw, przedstawione w przypisach

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Dz.U. Nr 43, poz. 192.
  2. Dz.U. Nr 49, poz. 312.
  3. Dz.U. z 1972 r. nr 49, poz. 312.
  4. Leoński Z., Zarys prawa administracyjnego, Warszawa 2004.
  5. Służewski J. Terenowe organy administracji i rady narodowe po reformie, Warszawa 1977.
  6. Liczba dni jako osiedle.
  7. Powierzchnia w km².
  8. Gęstość zaludnienia (osób/km²).
  9. Podkreślono przyczynę przedwczesnego zniesienia statusu osiedla.
  10. Andrespol stał się osiedlem po wydaniu publikacji źródłowej, stąd brak danych o obszarze, ludności i gęstości zaludnienia w roku 1961.
  11. a b Osiedle utworzone 30 czerwca 1963 według Dz.U. z 1963 r. nr 23, poz. 129.
  12. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag ah ai aj ak al am an ao ap aq ar as at au av aw ax ay az ba Osiedle zniesione 1 stycznia 1973 według Dz.U. z 1972 r. nr 49, poz. 312, na skutek ogólnego zniesienia osiedli jako odrębnych jednostek podziału administracyjnego (Rozdział 1, Art. 1.3.).
  13. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag ah ai aj ak al am an ao ap aq ar as Osiedle utworzone 13 listopada 1954 według Dz.U. z 1954 r. nr 49, poz. 253.
  14. a b Osiedle zniesione 1 stycznia 1969 według Dz.U. z 1968 r. nr 21, poz. 134.
  15. a b Osiedle utworzone 31 grudnia 1959 według Dz.U. z 1959 r. nr 65, poz. 388.
  16. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac Osiedle zniesione 1 stycznia 1967 według Dz.U. z 1966 r. nr 52, poz. 318.
  17. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag ah ai aj Osiedle zniesione 18 lipca 1962 według Dz.U. z 1962 r. nr 41, poz. 188.
  18. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag ah ai aj ak al am an Osiedle utworzone 1 stycznia 1956 według Dz.U. z 1955 r. nr 45, poz. 299.
  19. Osiedle Boleslaw zniesione 1 stycznia 1969 według Dz.U. z 1968 r. nr 18, poz. 113.
  20. a b c d e f g h i j k l Osiedle utworzone 1 stycznia 1958 według Dz.U. z 1957 r. nr 59, poz. 317.
  21. a b c d Osiedle zniesione 1 stycznia 1969 według Dz.U. z 1968 r. nr 18, poz. 118.
  22. a b c d e f g h Osiedle utworzone 1 stycznia 1957 według Dz.U. z 1957 r. nr 8, poz. 31.
  23. a b c d Osiedle utworzone 1 stycznia 1958 według Dz.U. z 1957 r. nr 59, poz. 316.
  24. a b c d e f g h Osiedle utworzone 1 stycznia 1957 według Dz.U. z 1956 r. nr 58, poz. 277.
  25. a b c d Osiedle zniesione 1 stycznia 1969 według Dz.U. z 1968 r. nr 48, poz. 344.
  26. a b c d e f g h i j k l m Osiedle utworzone 1 stycznia 1958 według Dz.U. z 1957 r. nr 57, poz. 279.
  27. Osiedle zniesione 31 grudnia 1961 według Dz.U. z 1961 r. nr 46, poz. 249.
  28. Osiedle zniesione 1 stycznia 1959 według Dz.U. z 1958 r. nr 65, poz. 320.
  29. Publikacja źródłowa nie podaje danych o obszarze, ludności i gęstości zaludnienia Gołonogu w roku 1961.
  30. Osiedle zniesione 31 grudnia 1960 według Dz.U. z 1960 r. nr 60, poz. 340.
  31. Osiedle utworzone 1 lipca 1955 według Dz.U. z 1955 r. nr 36, poz. 227.
  32. Osiedle Groszowice zniesione 1 stycznia 1965 według Dz.U. z 1964 r. nr 47, poz. 320.
  33. a b c d Osiedle zniesione 30 czerwca 1963 według Dz.U. z 1963 r. nr 23, poz. 132.
  34. Publikacja źródłowa nie podaje danych o obszarze, ludności i gęstości zaludnienia Hołdunowa w roku 1961, jedynie przybliżony obszar (10 km²) i liczbę mieszkańców (ponad 6000) w 1954 roku, co daje wskaźnik gęstości zaludnienia ok. 600 osób/km².
  35. Osiedle Hołdunów zniesione 31 grudnia 1961 według Dz.U. z 1961 r. nr 54, poz. 303.
  36. Osiedle utworzone 1 stycznia 1959 według Dz.U. z 1959 r. nr 6, poz. 37.
  37. Publikacja źródłowa nie podaje danych o obszarze, ludności i gęstości zaludnienia Jastrzębiej Góry w roku 1961, jedynie liczbę mieszkańców w 1960 roku: 1572.
  38. a b c Osiedle utworzone 1 stycznia 1959 według Dz.U. z 1958 r. nr 69, poz. 344.
  39. a b c d Osiedle utworzone 1 stycznia 1958 według Dz.U. z 1957 r. nr 39, poz. 176.
  40. Osiedle zniesione 31 grudnia 1959 według Dz.U. z 1959 r. nr 66, poz. 407.
  41. a b Osiedle zniesione 31 grudnia 1959 według Dz.U. z 1959 r. nr 66, poz. 408.
  42. a b Osiedle utworzone 31 grudnia 1959 według Dz.U. z 1959 r. nr 68, poz. 425.
  43. a b Osiedle zniesione 1 stycznia 1959 według Dz.U. z 1958 r. nr 73, poz. 364.
  44. Osiedle Kazimierza Wielka należało do powiatu pińczowskiego do końca 1955 roku, po czym weszło w skład nowo utworzonego powiatu kazimierskiego z dniem 1 stycznia 1956 według Dz.U. z 1955 r. nr 44, poz. 288.
  45. a b c d e Osiedle utworzone 31 grudnia 1959 według Dz.U. z 1959 r. nr 65, poz. 391.
  46. Publikacja źródłowa nie podaje danych o obszarze, ludności i gęstości zaludnienia Kluczewa w roku 1961.
  47. a b c d e f g Osiedle utworzone 31 grudnia 1959 według Dz.U. z 1959 r. nr 65, poz. 387.
  48. Osiedle zniesione 31 grudnia 1961 według Dz.U. z 1961 r. nr 49, poz. 262.
  49. a b c d Osiedle zniesione 1 stycznia 1969 według Dz.U. z 1968 r. nr 48, poz. 343.
  50. a b Osiedle utworzone 1 stycznia 1959 według Dz.U. z 1958 r. nr 76, poz. 394.
  51. Publikacja źródłowa nie podaje danych o obszarze i gęstości zaludnienia Leszczyn w roku 1961.
  52. a b Osiedle zniesione 1 stycznia 1966 według Dz.U. z 1965 r. nr 54, poz. 334.
  53. a b Osiedle utworzone 31 grudnia 1959 według Dz.U. z 1959 r. nr 70, poz. 443.
  54. Osiedle zniesione 1 stycznia 1969 według Dz.U. z 1968 r. nr 45, poz. 328.
  55. Osiedle zniesione 30 czerwca 1963 według Dz.U. z 1963 r. nr 23, poz. 131.
  56. Publikacja źródłowa nie podaje danych o obszarze, ludności i gęstości zaludnienia Otmętu w roku 1961, jedynie liczbę mieszkańców w 1957 roku: 3867.
  57. Osiedle Otmęt zniesione 31 grudnia 1961 według Dz.U. z 1961 r. nr 46, poz. 246.
  58. Osiedle Otmęt należało do powiatu strzeleckiego do końca 1955 roku, po czym weszło w skład nowo utworzonego powiatu krapkowickiego z dniem 1 stycznia 1956 według Dz.U. z 1955 r. nr 44, poz. 285.
  59. Zmiana nazwy z Poręba I na Poręba nastąpiła 1 stycznia 1958 po wcieleniu w osiedle obszar gromady Poręba II (Dz.U. z 1957 r. nr 57, poz. 279).
  60. M.P. 1968 nr 6, poz. 34.
  61. Publikacja źródłowa nie podaje danych o ludności i gęstości zaludnienia Siewierza w roku 1961, jedynie przybliżony liczbę mieszkańców (niespełna 4000) w 1958 roku, co daje wskaźnik gęstości zaludnienia ok. 129 osób/km².
  62. Osiedle zniesione 1 stycznia 1958 według Dz.U. z 1957 r. nr 57, poz. 284.
  63. Osiedle zniesione 31 grudnia 1956 według Dz.U. z 1956 r. nr 61, poz. 294.
  64. Osiedle Wapno zniesione 1 stycznia 1972 według Dz.U. z 1971 r. nr 32, poz. 294.
  65. Publikacja źródłowa nie podaje danych o obszarze, ludności i gęstości zaludnienia Warszowa w roku 1961, jedynie przybliżoną liczbę mieszkańców w 1960 roku: 3000.
  66. Osiedle zniesione 31 grudnia 1959 według Dz.U. z 1959 r. nr 66, poz. 406.
  67. Osiedle utworzone 1 lipca 1955 według Dz.U. z 1955 r. nr 36, poz. 226.
  68. Osiedle zniesione 1 lipca 1962 według Dz.U. z 1962 r. nr 30, poz. 138.
  69. W przeciwieństwie do innych osiedli, publikacja źródłowa podaje 1962 (nie 1961) jako rok stanu ludności Władysławowa, co nasuwa prawdopodobieństwo literówki.
  70. Publikacja źródłowa nie uwzględnia osiedla Wodna, stąd brak danych o obszarze, ludności i gęstości zaludnienia w roku 1961.
  71. Osiedle Wodna zniesione 31 grudnia 1961 według Dz.U. z 1961 r. nr 50, poz. 267.
  72. Osiedle zniesione 1 listopada 1972 według Dz.U. z 1972 r. nr 43, poz. 274.
  73. Osiedle zniesione 31 stycznia 1957 według Dz.U. z 1957 r. nr 5, poz. 22.
  74. Osiedle zniesione 31 grudnia 1960 według Dz.U. z 1960 r. nr 60, poz. 345.
Na podstawie artykułu: "Dawne osiedla w Polsce" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy