Demografia Raciborza


Demografia Raciborza w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Demografia Raciborza – w XIV wieku Racibórz należał do najludniejszych miast na Górnym Śląsku. Później jednak liczba mieszkańców nie ulegała większym zmianom i miasto zaczęło tracić na znaczeniu. Dopiero na przestrzeni ostatnich dwustu lat populacja Raciborza znacznie wzrosła, jednak przy równoległym wzroście populacji innych miast Racibórz nie odzyskał dawnej pozycji.

Pierwsza wzmianka o Raciborzu pochodzi z 1108 roku, lecz liczba osób zamieszkujących miasto w tamtym okresie jest trudna do określenia. W połowie XIV wieku Racibórz liczył około 3 100 mieszkańców i był wtedy jednym z najludniejszych miast na Górnym Śląsku. Podobną liczbę mieszkańców Racibórz miał u końca XVIII wieku. Od XIX wieku następowało zwiększanie liczby mieszkańców. Pod koniec tego stulecia w mieście mieszkało już ponad 21 000 osób. W XX wieku wzrost liczby ludności dodatkowo spotęgowało włączanie do granic miasta kolejnych ościennych miejscowości. Już na początku dwudziestego stulecia liczba mieszkańców przekroczyła 30 000 i Racibórz stał się powiatem grodzkim[1]. Na przełomie lat 20. i 30. liczba ta doszła do 50 000. W latach 30. nie obserwowano już jednak wzrostu tej liczby, zaczęła ona nawet maleć. Mimo to Racibórz wciąż był jednym z ważniejszych ośrodków miejskich na Górnym Śląsku. W latach 1924–38, choć stolicą prowincji górnośląskiej było Opole, miasto było siedzibą landtagu[2]. Koniec II wojny światowej zastał Racibórz jedynie z trzema tysiącami mieszkańców, liczba ta półtora roku później wynosiła już jednak niemal 20 000, a w II połowie lat 50. przekroczyła 30 000. W dalszych latach Racibórz stale zwiększał liczbę swych mieszkańców, osiągając kulminacyjny punkt w 1991 roku, kiedy to wyniosła ona 65 300. Miasto, mimo rozwoju, stopniowo traciło jednak na znaczeniu w regionie, do czego przyczynił się gwałtowny rozwój miast Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego oraz powstanie w latach 60. XX wieku Rybnickiego Okręgu Węglowego[3]. W latach 1950–75, gdy Racibórz należał jeszcze do województwa opolskiego, był po Opolu drugim co do wielkości miastem województwa. Od 1991 roku liczba mieszkańców zmalała i według danych z 31 grudnia 2009 roku wynosi 56 484, co daje 81. miejsce w Polsce pod względem liczby ludności. W świetle prognozy demograficznej przeprowadzonej przez Główny Urząd Statystyczny liczba ta dalej będzie maleć, po 2015 roku spadnie poniżej 50 000, a w 2030 roku wyniesie 41 115.

Spis treści

Liczba ludności | edytuj kod

Rozwój demograficzny od 1787 roku

Pierwsze odnalezione ślady obozowisk ludzkich na terenie obecnego Raciborza pochodzą z okresu przedostatniego zlodowacenia środkowopolskiego. Pochodzą z Raciborza-Studziennej, datowane są na 240 do 180 tys. lat p.n.e.[4] Natrafiono także na znaleziska z późniejszych okresów czasów prehistorycznych, również na ślady osadnictwa[5]. Kolejne ślady pochodzą z wczesnego średniowiecza. W tym okresie istniał na Ostrogu gród obronny Gołęszyców[6].

Ludność Raciborza od początków miasta do XIX wieku | edytuj kod

Pierwsza wzmianka o Raciborzu pochodzi z 1108 roku[7]. Liczba ludności w pierwszym okresie powstawania miasta jest trudna do określenia. Do jej wzrostu przyczyniały się zarówno przyrost naturalny, jak i napływ ludności. Jednak wojny, choroby, pożary i inne klęski żywiołowe powodowały wahania w liczebności mieszkańców. Według danych szacunkowych na podstawie świętopietrza w 1329 roku Racibórz liczył 2348, a w 1337 roku 2882 mieszkańców, co czyni go jednym z najliczebniejszych miast ówczesnego Górnego Śląska. W połowie XIV wieku szacuje się, że Racibórz wraz z przedmieściami miał ok. 3 100 mieszkańców[8][9]. Zawierał się wtedy tylko w granicach murów miejskich, od 1307 roku powiększony był także o niewielką osadę Nowe Miasto (Rybaki) wyrosłą w pobliżu Bramy Odrzańskiej[10]. Informacje z XVI wieku mówią o regresie gospodarczym miasta, a co za tym idzie spadku jego liczebności. W 1532 roku Racibórz posiadał 288 domów, z których 229 należało do mieszczan, 12 do szlachty, 10 do duchowieństwa, a 37 było pustych. Wzrostowi liczby mieszkańców nie sprzyjały także pożary, które nękały miasto w latach 1546–1574[11]. Na początku XVII wieku liczba ludności wynosiła ok. 3 300 osób, a pod koniec pierwszej połowy XVIII wieku spadła do ok. 2 700 osób[12]. Pod koniec XVIII wieku Racibórz liczył 259 domów mieszczańskich[13].

W 1749 roku miasto zamieszkiwało 1 577 mieszkańców[14][18]. W 1772 roku miasto liczyło 2 530 osób[18]. Z 1787 roku pochodzą najwcześniejsze oficjalne dane, które mówią o 3 272 mieszkańcach, w tym 3 255 chrześcijan oraz 17 żydów[14][20][21]. Wśród chrześcijan znajdowało się 30 przedstawicieli szlachty, w tym 12 mężczyzn[20]. Z obowiązku służby wojskowej zostało zwolnionych 7, ponieważ byli zbyt niscy (mieli poniżej 5 stóp, to jest około 157 cm), 107 obcokrajowców, 43 niezdolnych do służby i 65 zwolnionych na podstawie przywilejów, a także 1 824 kobiet[14][20]. W 1790 roku liczba mieszkańców osiągnęła liczbę 3 596[18]. Można znaleźć również dane z końca XVIII wieku, według których w 1791 roku miasto zamieszkiwały 3 511 osoby, a w 1793 roku liczba ludności wynosiła 3 629 mieszkańców[14][22]. W 1795 roku liczba mieszkańców wyniosła 3 081 osób[13].

Ludność Raciborza w XIX wieku | edytuj kod

W 1800 roku populacja Raciborza wynosiła 3 457 mieszkańców. Warto tutaj zaznaczyć, że w tamtych czasach miasto zamykało się w obrębie murów miejskich[14][21]. W 1840 roku liczba ludności sięgnęła 7 022 mieszkańców, w tym 5 154 katolików, 1 155 ewangelików i 713 żydów. Liczba zawartych małżeństw wynosiła 880, mężczyzn było 3 342 (47,6% populacji), a kobiet 3 680 (52,4% populacji)[14][23]. W 1842 roku miasto liczyło 7 102 osoby[14][24]. W 1849 roku liczba mieszkańców wzrosła do 8 499 osób[13]. W 1852 roku było już 9 384 mieszkańców[14][24]. Następne dane można znaleźć z 1858 oraz 1861 roku, kiedy to miasto przekroczyło liczbę 10 000 mieszkańców[14][25]. W 1858 roku Racibórz liczył 10 226 osób, a w 1861 roku już 11 794. Tak wielki wzrost liczby mieszkańców związany jest z włączeniem w 1860 roku do miasta wsi Nowe Zagrody, która liczyła 1 455 osób. 3 grudnia 1867 roku w Raciborzu było 14 571 mieszkańców[14].

1 grudnia 1871 roku w ówczesnych Prusach został przeprowadzony spis powszechny, który objął również Racibórz. Według danych w nim zawartych w mieście znajdowały się 724 budynki mieszkalne, w których zamieszkiwało 2 579 rodzin oraz 241 osób samotnych. Liczba ludności wynosiła 15 322, z czego mężczyzn było 7 867 (51,3%), a kobiet – 7 455 (48,7%). Jedynie 5 777 (37,7%) osób urodziło się w Raciborzu. W mieście było wtedy 11 883 (77,6%) katolików, 2 220 (14,5%) ewangelików, 10 innych chrześcijan oraz 1 209 (7,9%) żydów. Wykształcenie mieszkańców było następujące: 2 943 (19,2%) to dzieci poniżej 10 roku życia, 10 986 (71,7%) to osoby umiejące pisać i czytać, 250 (1,6%) to osoby, które nie podały swojego wykształcenia, natomiast analfabetami było 1 143 (7,5%) osób. W Raciborzu mieszkało 13 niewidomych, 113 głuchoniemych oraz 24 idiotów i wariatów, natomiast upośledzonych było 150 osób[26][27].

1 grudnia 1885 roku odbył się kolejny spis ludności[27][28]. Według niego liczba ludności wynosiła 19 524 mieszkańców i w przeciągu 14 lat wzrosła o 27,4%[19][27][28]. Mężczyzn było 9 747 (49,9%), a kobiet – 9 777 (50,1%). Miasto było zamieszkiwane przez 3 075 (15,8%) ewangelików, 15 131 (77,5%) katolików, 1 innego chrześcijanina oraz 1 317 (6,7%) żydów. W Raciborzu znajdowało się 818 budynków mieszkalnych, w których mieściło się 3 786 gospodarstw domowych[27][28]. 2 grudnia 1895 roku odbył się następny spis ludności. Według niego w mieście znajdowało się 21 680 ludzi, w tym 11 098 (51,2%) kobiet i 10 582 (48,8%) mężczyzn. Wśród mieszkańców było 3 538 (16,4%) ewangelików, 17 113 (78,9%) katolików, 6 innych chrześcijan, 1 021 (4,7%) żydów[27][29].

Ludność Raciborza w latach 1900–1945 | edytuj kod

W 1900 roku miasto poszerzyło swoje granice o Bosacz, mający w 1895 roku 944 mieszkańców, a w 1902 roku również o Starą Wieś oraz Proszowiec mające kolejno 4 105 oraz 807 mieszkańców. Racibórz liczył łącznie 30 398 mieszkańców[27]. 1 kwietnia 1903 roku miasto stało się powiatem miejskim z 32 500 mieszkańcami na powierzchni 15,49 km²[27][30].

1 grudnia 1905 roku przeprowadzono spis ludności. W mieście było 1 404 domów mieszkalnych, a także 29 innych zamieszkałych budynków, chat, namiotów, wozów i innych. W tym czasie w Raciborzu było 6 256 rodzin wieloosobowych oraz 721 gospodarstw jednoosobowych. Liczba ludności sięgnęła 32 690, gdzie było 15 996 mężczyzn (w tym 604 żołnierzy) i 16 694 kobiet. Pod względem wyznania wśród mieszkańców było 27 718 katolików, 4 138 ewangelików, 9 innych chrześcijan, 823 żydów, a także 2 osoby innego wyznania. Podczas tego spisu zaprezentowano również dane o deklarowanym języku ojczystym i tak 21 195 osób zadeklarowało język niemiecki jako ojczysty, w tym było 16 297 katolików, 2 090 ewangelików i 808 żydów. 9 892 osoby zadeklarowały język polski jako ojczysty, w tym było 22 ewangelików. Inny język został zadeklarowany przez 513 osób, gdzie 438 mieszkańców mówiło po morawsku, w tym 13 ewangelików. 1 077 mieszkańców za język ojczysty uznało dwa języki (język niemiecki i inny)[31]. 1 kwietnia 1910 roku do miasta włączono Płonię, która liczyła 5 450 mieszkańców, a sam Racibórz liczył wtedy 38 424 mieszkańców[27]. Przed wybuchem I wojny światowej miasto liczyło 38 600 mieszkańców[32].

20 marca 1921 roku przeprowadzono plebiscyt, w którym spośród 25 836 uprawnionych do głosowania udział wzięło 24 675 osób. 2 227 (9%) głosowało za Polską, a 22 291 (90,4%) za Niemcami[33][34]. W wyniku plebiscytu oraz powstań śląskich po polskiej stronie granicy znalazł się należący do miasta obszar o powierzchni 437 hektarów, w tym las miejski Widok, tereny wokół wieży Bismarcka oraz folwark w Brzeziu. Wszystkie te tereny wciąż były jednak własnością magistratu[34]. W 1925 roku liczba mieszkańców osiągnęła liczbę 41 000[19]. W 1927 roku Racibórz liczył 49 076 mieszkańców, a w 1933 roku 51 680 mieszkańców[34][35]. Tak wielki wzrost liczby ludności wynika z włączenia 5 stycznia 1927 roku Ostroga, Studziennej, obszarów dworskich i Ocic do miasta. Racibórz zwiększył swoją powierzchnię o 1 787,4 hektary, które zamieszkiwały 8 108 osoby, do ogólnej powierzchni 4 286 ha[30][34].

W 17 maja 1939 roku liczba ludności wynosiła 49 724, czyli w przeciągu ostatnich 6 lat zmniejszyła się o 1 656 osób[34][36].

Ludność Raciborza od 1945 roku | edytuj kod

W maju 1945 roku miasto zamieszkiwało około 3 000 osób[34][37]. Pod koniec roku było już ponad 23 000 mieszkańców, w tym 13 145 Polaków, 10 000 Niemców, 87 Czechów, 18 Żydów i 32 osoby innego pochodzenia. Przybyło także 4 435 repatriantów ze wschodnich ziem polskich[34]. Pod koniec 1946 roku liczba ta wyniosła 19 605 osób[38][39].

W grudniu 1950 roku liczba ludności wyniosła 26 447 mieszkańców[39][40]. 45% przyrostu w latach 1950–1955, który wyniósł niecałe 4 000 osób stanowiła ludność napływowa[41][42]. W 1957 roku Racibórz liczył 29 830 mieszkańców, w tym 13 564 (45,5%) mężczyzn oraz 16 266 (54,5%) kobiet[34][43].

27 maja 1975 roku do miasta przyłączono Brzezie nad Odrą[44][45], które liczyło wówczas 2 900 osób. Pod koniec 1975 roku Racibórz liczył 50 293 osób, w tym 23 934 mężczyzn oraz 26 359 kobiet. Na każdych 100 mężczyzn przypadało wówczas 110,1 kobiet. Gęstość zaludnienia wynosiła 671 osób na 1 km². 1 lutego 1977 roku włączono Ocice Górne, które liczyły 235 osób oraz Sudół liczący 110 mieszkańców, a także Markowice i Miedonię[34]. 31 grudnia 1980 roku miasto liczyło 55 532 mieszkańców, w tym 26 803 mężczyzn oraz 28 739 kobiet. Na każdych 100 mężczyzn przypadało 107,2 kobiet, a gęstość zaludnienia wynosiła 741 osób/km²[34][46].

W 1984 roku Racibórz liczył 59 819 mieszkańców, w tym 28 965 mężczyzn oraz 30 854 kobiet. Na każdych 100 mężczyzn przypadało 106,5 kobiet, a gęstość zaludnienia wynosiła 798 osób/km²[34][47].

W 1991 roku miasto osiągnęło jak najwyższą jak dotąd liczbę mieszkańców, która wynosiła wtedy 65 300. 31 grudnia 1993 roku miasto liczyło 64 875 mieszkańców, w tym 31 189 mężczyzn oraz 33 686 kobiet. Na każdych 100 mężczyzn przypadało 108 kobiet. W Raciborzu było 6 372 (9,8%) dzieci w wieku do 6 lat, 13 310 (20,5%) młodzieży w wieku od 7 do 17 lat, 1 927 (3%) młodzieży w wieku 18–19 lat, 29 322 (45,2%) osób w wieku produkcyjnym, od 20 do 49 lat, 9 362 (14,4%) osób w wieku 50–64 lat oraz 4 578 (7%) osób w wieku emerytalnym. Gęstość zaludnienia wynosiła 865 osób/km²[34][48].

W 2002 roku miasto liczyło 60 162 mieszkańców, w 2003 roku – 59 466 mieszkańców, a w 2004 roku – 58 817 mieszkańców[49]. Dane z 2006 roku mówią o 57 987 mieszkańcach, a na koniec 2008 roku Racibórz liczył 56 727 mieszkańców[15]. Według danych z 31 grudnia 2009 roku liczba ludności wynosiła 56 484, co daje miastu 81. miejsce pod względem liczby ludności miast w Polsce[16][50]. 31 grudnia 2010 r. liczba ludności wynosiła 56 397[51].

W świetle prognozy demograficznej przeprowadzonej przez Główny Urząd Statystyczny liczba mieszkańców w najbliższych latach będzie maleć, po 2015 roku spadnie poniżej 50 000, a w 2030 roku wyniesie 41 115[52].

Powierzchnia miasta | edytuj kod

Szacuje się, że w XIV wieku miasto rozlokowane w zakolu Odry zajmowało powierzchnię ok. 19 hektarów[53].

Pierwsze rozszerzenie miasta o okoliczną wieś miało miejsce w 1860 roku Wtedy to zostały włączone do niego Nowe Zagrody[20][31]. W 1885 roku powierzchnia Raciborza wynosiła 5,95 km², a w 1895 roku – 5,932 km²[31].

W 1900 roku do miasta włączono kolejną wieś – Bosacz. W 1902 roku wsie Stara Wieś i Proszowiec znalazły się w granicach Raciborza. 1 kwietnia 1903 roku miasto o powierzchni 15,43 km² stało się powiatem grodzkim. 1 kwietnia 1910 roku włączono do niego wieś i obszar dworski Płonia, a powierzchnia wyniosła wtedy 22,24 km²[27][31].

20 marca 1921 roku w wyniku przeprowadzonego plebiscytu miasto utraciło 4,37 km² swojej powierzchni i obejmowało 17,87 km². 5 stycznia 1927 roku do włączono do niego wsie Ostróg i Studzienną, a także obwody dworskie Racibórz-Zamek, Ocice-Zamek, Studzienna, Stara Wieś i Proszowiec o łącznej powierzchni 14,99 km². Powierzchnia Raciborza wyniosła wtedy 32,86 km²[31][34].

W 1975 roku do miasta włączono wieś Brzezie. 1 lipca 1975 roku w wyniku reformy administracyjnej Racibórz został pozbawiony praw miasta wyłączonego z powiatu. 1 lutego 1977 roku zostają włączone do niego wsie Markowice, Miedonia, Ocice Górne i Sudół[31][39]. W 1980 roku powierzchnia wynosiła 74,96 km²[31].

W 1995 roku miasto miało powierzchnię 74,96 km²[54]. 1 lipca 1999 roku Racibórz nie skorzystał z możliwości stania się powiatem grodzkim i wchodzi w skład powiatu raciborskiego[31]. W 2006 roku powierzchnia wzrosła do 75,01 km²[54]. Zmiana powierzchni wynikała prawdopodobnie z modernizacji ewidencji gruntów[a].

Uwagi | edytuj kod

  1. Informacja uzyskana z Urzędu Miasta w Raciborzu od pana Marcina Mogilskiego.

Przypisy | edytuj kod

  1. Paweł Newerla: Dzieje Raciborza i jego dzielnic. s. 52-53.
  2. Paweł Newerla: Dzieje Raciborza i jego dzielnic. s. 200-202.
  3. Praca zbiorowa pod redakcją Jana Kantyki: Racibórz: Zarys rozwoju miasta. s. 409.
  4. Praca zbiorowa pod redakcją Jana Kantyki: Racibórz: Zarys rozwoju miasta. s. 24.
  5. Praca zbiorowa pod redakcją Jana Kantyki: Racibórz: Zarys rozwoju miasta. s. 25-36.
  6. Praca zbiorowa pod redakcją Jana Kantyki: Racibórz: Zarys rozwoju miasta. s. 36-38.
  7. Paweł Newerla: Dzieje Raciborza i jego dzielnic. s. 9.
  8. Praca zbiorowa pod redakcją Jana Kantyki: Racibórz: Zarys rozwoju miasta. s. 55-56.
  9. Alojzy Nowara: Zarys Dziejów Raciborskiego. W: Wypisy do Dziejów Raciborskiego. Franciszek Hawranek (red.). Opole: Instytut Śląski w Opolu, 1975, s. 90.
  10. Praca zbiorowa pod redakcją Jana Kantyki: Racibórz: Zarys rozwoju miasta. s. 53.
  11. Praca zbiorowa pod redakcją Jana Kantyki: Racibórz: Zarys rozwoju miasta. s. 75-76.
  12. Alojzy Nowara: Zarys Dziejów Raciborskiego. W: Wypisy do Dziejów Raciborskiego. Franciszek Hawranek (red.). Opole: Instytut Śląski w Opolu, 1975, s. 93.
  13. a b c Alojzy Nowara: Zarys Dziejów Raciborskiego. W: Wypisy do Dziejów Raciborskiego. Franciszek Hawranek (red.). Opole: Instytut Śląski w Opolu, 1975, s. 94.
  14. a b c d e f g h i j k l Paweł Newerla: Dzieje Raciborza i jego dzielnic. Racibórz: Wydawnictwo i Agencja Informacyjna WAW, 2008, s. 71. ISBN 978-83-89802-73-6.
  15. a b c Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym. Stan w dniu 31 XII 2008 r. (pol.). www.stat.gov.pl, 2 czerwca 2009. [dostęp 11 sierpnia 2010]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-09-26)].
  16. a b c Urząd Statystyczny w Katowicach: Ludność, ruch naturalny i migracje w województwie śląskim w 2009 r. (pol.). www.stat.gov.pl, lipiec 2010. [dostęp 10 grudnia 2010].
  17. a b Główny Urząd Statystyczny: Ludność według wieku i płci. Bank Danych Lokalnych (pol.). www.stat.gov.pl. [dostęp 11 grudnia 2010].
  18. a b c d Marcin Kutzner: Racibórz. Śląsk w zabytkach sztuki. s. 30.
  19. a b c Marcin Kutzner: Racibórz. Śląsk w zabytkach sztuki. s. 32.
  20. a b c d Paweł Newerla: Dzieje Raciborza i jego dzielnic. Racibórz: Wydawnictwo i Agencja Informacyjna WAW, 2008, s. 70. ISBN 978-83-89802-73-6.
  21. a b Tadeusz Ładogórski: Generalne tabele statystyczne Śląska 1787 roku. Wrocław: 1954, s. 96-102.
  22. Johann Adam Valentin Weigel: Geographische, naturhistorische und technologische Beschreibung des souverainen Herzogthums Schlesien, Siebenter Theil, Die Fürstenthümer Oels, Trachenberg, Neiße und Rattibor. Berlin: 1803, s. 163.
  23. Johann Georg Knie: Alphabetisch-statistisch-topographische Uebersicht der Dörfer, Flecken, Staedte und anderen Orte der Königl. Preuß. Provinz Schlesien, der Grafschaft Glatz und der Preuß. Markgrafschaft Ober-Lausitz, 2. vermehrte und verbesserte Auflage. Breslau: 1845, s. 900.
  24. a b Augustin Weltzel: Geschichte der Stadt und Herrschaft Ratibor, Zweite, umgearbeitete und vermehrte Auflage. Ratibor: 1881, s. 431.
  25. Felix Triest: Topographisches Handbuch von Oberschlesien, 2. Teilband. Breslau: 1865, s. 656.
  26. Die Gemeinden und Gutsbezirke der Provinz Schlesien und ihre Bevölkerung, nach den Urmaterialien der allgemeinen Volkszählung vom 1. Dezember 1871 bearbeitet und zusammengestellt vom Königlichen Statistischen Bureau. Breslau: 1874, s. 358-359.
  27. a b c d e f g h i Paweł Newerla: Dzieje Raciborza i jego dzielnic. Racibórz: Wydawnictwo i Agencja Informacyjna WAW, 2008, s. 72. ISBN 978-83-89802-73-6.
  28. a b c Auf Grund der Volkszählung vom 1. Dezember 1885 und anderen amtlichen Quellen bearbeitet vom Königlichen Statistischen Bureau. Berlin: 1887, s. 416-417.
  29. Gemeindelexikon für die Provinz Schlesien, Auf Grund der Volkszählung vom 2. Dezember 1895 und anderen amtlichen Quellen bearbeitet vom Königlichen Statistischen Bureau. Berlin: 1898, s. 422-423.
  30. a b Georg Hyckel: Die deutsche Besiedlung des Ratiborer Landes. Glewitz: 1939, s. 14.
  31. a b c d e f g h Paweł Newerla: Dzieje Raciborza i jego dzielnic. Racibórz: Wydawnictwo i Agencja Informacyjna WAW, 2008, s. 73. ISBN 978-83-89802-73-6.
  32. Alojzy Nowara: Zarys Dziejów Raciborskiego. W: Wypisy do Dziejów Raciborskiego. Franciszek Hawranek (red.). Opole: Instytut Śląski w Opolu, 1975, s. 96.
  33. Franciszek Hawranek, Aleksander Kwiatek: Encyklopedia Powstań Śląskich. Opole: 1982, s. 695. ISBN 978-83-89802-73-6.
  34. a b c d e f g h i j k l m Paweł Newerla: Dzieje Raciborza i jego dzielnic. Racibórz: Wydawnictwo i Agencja Informacyjna WAW, 2008, s. 74. ISBN 978-83-89802-73-6.
  35. Statistik des Deutschen Reiches, tom 454, Volks-, Berufs- und Betriebszählung vom 16. VI. 1933. 1933, s. 42.
  36. Statistik des Deutschen Reiches, tom 568, Volks-, Berufs- und Betriebszählung vom 17. V. 1939. 1939, s. 41-43.
  37. Alojzy Nowara: Zarys Dziejów Raciborskiego. W: Wypisy do Dziejów Raciborskiego. Franciszek Hawranek (red.). Opole: Instytut Śląski w Opolu, 1975, s. 102.
  38. Biuletyn statystyki ludności. Opole: 1959.
  39. a b c Paweł Newerla: Dzieje Raciborza i jego dzielnic. Racibórz: Wydawnictwo i Agencja Informacyjna WAW, 2008, s. 75. ISBN 978-83-89802-73-6.
  40. Narodowy spis powszechny z dnia 6 grudnia 1950 roku, Województwo opolskie. Warszawa: 1954, s. 3.
  41. Anzelm Gorywoda, Maria Bytnar-Suboczowa: Niektóre zagadnienia współczesnego osadnictwa na Górnym Śląsku. s. 35-36.
  42. Alojzy Nowara: Zarys Dziejów Raciborskiego. W: Wypisy do Dziejów Raciborskiego. Franciszek Hawranek (red.). Opole: Instytut Śląski w Opolu, 1975, s. 103.
  43. Rocznik statystyczny woj. opolskiego. Opole: 1958, s. 18.
  44. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 22 maja 1975 roku w sprawie zmiany granic niektórych miast w województwach katowickich i opolskim.
  45. Paweł Newerla: Dzieje Raciborza i jego dzielnic. s. 309.
  46. Rocznik statystyczny województwa katowickiego 1981. Katowice: 1981, s. 19-28.
  47. Rocznik statystyczny województwa katowickiego 1985. Katowice: 1985, s. 12-23.
  48. Statystyka gmin, województwo katowickie, 1994. Katowice: 1994, s. 33-45.
  49. Strategia rozwoju miasta Racibórz na lata 2006-2015. Racibórz. s. 18.
  50. GUS, Departament Metodologii, Standardów i Rejestrów. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2010 r. . s. 183. 
  51. Główny Urząd Statystyczny: Ludność według płci i miast. Rok 2010. Województwo śląskie (pol.). www.stat.gov.pl. [dostęp 10 stycznia 2012].
  52. Strategia rozwoju miasta Racibórz na lata 2006-2015. s. 21.
  53. Alojzy Nowara: Zarys Dziejów Raciborskiego. W: Wypisy do Dziejów Raciborskiego. Franciszek Hawranek (red.). Opole: Instytut Śląski w Opolu, 1975, s. 91.
  54. a b Główny Urząd Statystyczny: Powierzchnia. Bank Danych Lokalnych (pol.). www.stat.gov.pl. [dostęp 11 grudnia 2010].

Bibliografia | edytuj kod

  1. Paweł Newerla: Opowieści o dawnym Raciborzu. Racibórz: Towarzystwo Miłośników Ziemi Raciborskiej. ISBN 83-903389-4-1. (pol.)
  2. Paweł Newerla: Dzieje Raciborza i jego dzielnic. Racibórz: Wydawnictwo i Agencja Informacyjna WAW, 2008. ISBN 978-83-89802-73-6. (pol.)
  3. Główny Urząd Statystyczny: Bank Danych Lokalnych (pol.). www.stat.gov.pl. [dostęp 11 grudnia 2010].
  4. Anzelm Gorywoda, Maria Bytnar-Suboczowa: Niektóre zagadnienia współczesnego osadnictwa na Górnym Śląsku. Katowice: Śląsk, 1962. (pol.)
  5. Alojzy Nowara: Zarys Dziejów Raciborskiego. W: Wypisy do Dziejów Raciborskiego. Franciszek Hawranek (red.). Opole: Instytut Śląski w Opolu, 1975.
  6. Praca zbiorowa pod redakcją Jana Kantyki: Racibórz: Zarys rozwoju miasta. Katowice: Wydawnictwo "Śląsk", 1981. ISBN 83-216-0140-5. (pol.)
  7. GUS, Departament Metodologii, Standardów i Rejestrów. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2010 r. , sierpień 2010. Warszawa: Zakład Wydawnictw Statystycznych. ISSN 1505-5507 (pol.). 
  8. Marcin Kutzner: Racibórz. Śląsk w zabytkach sztuki. Wrocław – Warszawa – Kraków: Ossolineum, 1965. (pol.)
  9. Augustin Weltzel: Geschichte der Stadt und Herrschaft Ratibor. Racibórz: Verlag von Max Muschik, 1881. (niem.)
Na podstawie artykułu: "Demografia Raciborza" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy