Edith Wilson


Edith Wilson w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Pierwsza pozowana fotografia prezydenta Wilsona po udarze (czerwiec 1920 r.) Eleanor Roosevelt, Edith Wilson i Josephus Daniels (1945 r.)

Edith Bolling Galt Wilson (ur. 15 października 1872 w Wytheville w Wirginii, zm. 28 grudnia 1961 w Waszyngtonie) – pierwsza dama Stanów Zjednoczonych w latach 1915–1921, żona 28. prezydenta USA Thomasa Woodrowa Wilsona.

Gdy prezydent doznał rozległego wylewu krwi do mózgu w październiku 1919 roku, Edith Wilson służyła za łącznika pomiędzy chorym prezydentem a jego gabinetem, decydując które z przedkładanych spraw faktycznie wymagają jego udziału. Z tego względu wiele źródeł uznaje ją za de facto pierwszą kobietę w historii nadzorującą władzę wykonawczą w USA i pierwszą pierwszą damę, która przejęła na siebie część obowiązków prezydenta USA[1][2]. W roli tej trwała do końca drugiej kadencji męża w marcu 1921 roku.

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Pochodziła z rodziny byłych właścicieli niewolniczych plantacji tytoniu[3], jej dziadek utracił swoją w czasie wojny secesyjnej[4]. Urodziła się 15 października 1872 r. w Wytheville jako córka Williama Holcombe'a i jego żony Sally White[5]. Jej ojciec był sędzią[6] wywodzącym się z wirginijskiej arystokracji[3]. Była siódmym z jedenaściorga dzieci[7] i w dziewiątym pokoleniu potomkiem Pocahontas[8][3]. Jako że jej rodzina utraciła większość dochodów podczas wojny, młoda Edith wychowywała się w ciasnym mieszkaniu położonym nad sklepem[6][3]. Początkowo nie uczęszczała do żadnej szkoły[4], dopiero w latach 1887–1888 uczyła się w Martha Washington College, ale porzuciła naukę po dwóch semestrach[6]. Następnie rok spędziła w domu[4]. W kolejnym roku szkolnym (1889–1890) uczęszczała do The Richmond Female Seminary[6], jednak nie mogła tam kontynuować edukacji, ponieważ szkoła została zamknięta[4].

Pierwszym mężem Edith był Norman Galt, którego rodzina prowadziła dobrze prosperujący sklep jubilerski w Waszyngtonie[3]. Poznała go w 1891 roku[4], podczas wizyty w Waszyngtonie u siostry[7], której mąż był jego kuzynem. Wyszła za mąż w pięć lat później. Para miała jedno dziecko (syna), które urodziło się w 1903 roku i zmarło po kilku dniach[4]. Norman Galt zmarł w 1908 roku[6], a Edith odziedziczyła rodzinny biznes[4]. W czasie trwania małżeństwa Edith przeszła zabieg usunięcia wyrostka robaczkowego, jednak z uwagi na niechęć do szpitali, operacji dokonano w domu[9].

Wdowa wynajęła menedżera do zarządzania sklepem, co przynosiło jej przez kolejne lata znaczny dochód. Dzięki zyskom ze sklepu stała się szybko postacią powszechnie znaną w mieście stołecznym. W tym okresie często podróżowała z siostrą i przyjaciółką Alice Gordon do Europy. O rękę Alice Gordon starał się w tym czasie Gary Grayson, który był lekarzem prezydenta Wilsona. To za jego sprawą Edith zaczęła bywać w Białym Domu i w marcu 1915 r. poznała Wilsona, który od niedawna był wdowcem[4].

Pierwszy raz Wilson oświadczył się jej na początku maja tego samego roku, jednak Edith nie zgodziła się na ślub, choć chciała kontynuować znajomość. Po zatopieniu parowca Lusitania w USA rozpoczęła się intensywna debata na temat tego, czy przystępować do wojny w Europie. Wilson włączył wówczas Edith do nieoficjalnego grona doradców i prowadził z nią długie rozmowy dotyczące kierunków prowadzenia polityki. To zaangażowanie w sprawy państwowe zacieśniło więź między nimi i przez całe lato Wilson używał spraw państwowych jako sposobu na przekonanie Edith do małżeństwa, w tym celu dzielił się z nią dokumentami państwowymi. Ostatecznie 29 czerwca tego roku Edith przyjęła oświadczyny[4].

Większość doradców odradzała Wilsonowi ponowny ślub, w szczególności zaś zawieranie go tuż przed zbliżającymi się wyborami, jednak ostatecznie 6 października Wilson osobiście spisał oświadczenie dla prasy, w którym informował o zaręczynach i planowanym ślubie oraz jednocześnie ogłosił swoje poparcie dla kwestii przyznania kobietom praw wyborczych[4]. 19 grudnia 1915 r. wyszła za mąż za Wilsona[6], sama uroczystość odbyła się w kameralnym gronie w jej domu w Waszyngtonie[6][4]. Ślubu udzielał pastor prezbiteriański (takiego wyznania był pan młody) i pastor episkopalny (takiego wyznania była panna młoda)[10].

Gdy Edith została pierwszą damą, pomagała prezydentowi w codziennych obowiązkach[11]. Przeglądała dokumenty państwowe, segregowała pocztę i brała udział w spotkaniach politycznych[11]. Kiedy w 1917 roku Stany Zjednoczone przystąpiły do I wojny światowej, Edith rozszerzyła swoją działalność jako pierwsza dama[12]. Osobiście szyła mundury dla żołnierzy, dochody z hodowli owiec przy Białym Domu przeznaczała na Czerwony Krzyż, a także uczestniczyła w spotkaniach wojskowych[12]. Ponadto, w grudniu 1918 roku, pojechała wraz z mężem na konferencję pokojową do Paryża[12]. Aby uzyskać poparcie dla ratyfikacji traktatu wersalskiego, Wilson udał się w podróż po kraju[13].

Gdy 2 października 1919 r. prezydent doznał rozległego wylewu krwi do mózgu, po którym miał sparaliżowaną lewą stronę ciała, Edith zataiła fakt choroby męża, utrzymując iż jest on tylko przemęczony. W czasie jego choroby i związanej z nią siedmiomiesięcznej nieobecności uczestniczyła w posiedzeniach rządu i przejmowała dokumenty adresowane do prezydenta[14], pozwalając członkom gabinetu na zajmowanie się pozostałymi kwestiami[6]. Z tego powodu pojawiły się podejrzenia, że pierwsza dama podejmuje polityczne decyzje i przejmuje kontrolę nad rządem[14]. Przez przeciwników politycznych Wilsona, była nazywana m.in.: „sekretnym prezydentem”, „panią prezydent”, „Pierwszym Mężem Stanów Zjednoczonych” lub „regentką”[15][7], niemniej jej aktywność i zakres władzy w tym okresie czyni ją jedną z najbardziej kontrowersyjnych pierwszych dam w historii USA[4].

Po powrocie do zdrowia, prezydent rozważał kandydowanie na trzecią kadencję, aby jeszcze raz spróbować przekonać Senat do ratyfikacji traktatu wersalskiego, jednak Edith sprzeciwiła się temu pomysłowi[15]. Pierwsza dama stanowczo sprzeciwiała się także przyznaniu nominacji Williamowi Gibbsowi McAdoo, ostatecznie kandydatem Partii Demokratycznej został James Cox[4].

Po zakończeniu kadencji Wilsona, para zamieszkała w rezydencji przy S Street w Waszyngtonie[4], a Edith opiekowała się mężem do jego śmierci w 1924 roku. Resztę życia poświęciła na troskę o spuściznę po mężu, decydowała także o udostępnianiu pozostałych po nim dokumentów, jako że wówczas tego typu zbiory nie były jeszcze uważane za własność publiczną[6]. W 1939 r. wydała wspomnienia z okresu wspólnego życia z mężem pt. My Memoir (pol. Mój pamiętnik)[4]. Sprawowała także bezpośredni nadzór nad produkcją filmu Wilson z 1944 roku[6] i ściśle współpracowała z Rayem Stannardem Bakerem przy ośmiotomowej biografii Wilsona. W późniejszych latach przekazała dom przy S Street na cele fundacji dbającej o dziedzictwo narodowe, zabiegała także o przekształcenie w zabytek domu rodzinnego Wilsona[4].

W okresie międzywojennym kilkakrotnie podróżowała do Europy, angażując się w wydarzenia związane z Ligą Narodów[6], m.in. w 1925 r. odwiedziła jej nową siedzibę i została przyjęta owacją[16]. Chociaż odmawiała zaangażowania w bieżącą działalność Partii Demokratycznej, była postrzegana jako potencjalny kandydat na wiceprezydenta w czasie wyborów w 1928 roku. Podczas tych wyborów jej aktywność ograniczyła się jednak do obecności na konwencji partyjnej i wygłoszenia przemówienia[6]. 8 grudnia 1941 roku[16] uczestniczyła jako gość w posiedzeniu Kongresu, na którym prezydent Franklin Roosevelt zwrócił się do parlamentu o wypowiedzenie wojny państwom Osi[6].

Utrzymywała także bliskie kontakty z kolejnymi pierwszymi damami, przede wszystkim z Grace Coolidge, Eleanor Roosevelt i Mamie Eisenhower[6].

Po raz ostatni Edith Wilson pojawiła się publicznie 20 stycznia 1961 r. na uroczystości zaprzysiężenia 35. prezydenta USA Johna F. Kennedy’ego[6], którego kampanię wspierała. W listopadzie 1961 r. przeszła infekcję płuc[4]. Rankiem 28 grudnia tego samego roku zmarła na serce. Później tego samego dnia – w dniu 105. rocznicy urodzin jej męża – miała otworzyć most jego imienia w Waszyngtonie[16].

Odznaczenia | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. BrianB. Lamb BrianB. i inni, Who's buried in Grant's tomb?: a tour of presidential gravesites, Washington, DC: National Cable Satellite Corp., 1999, s. 119, ISBN 1-881846-07-5, OCLC 43588209  (ang.).
  2. DwightD. Young DwightD., MargaretM. Johnson MargaretM., Dear First Lady: letters to the White House : from the collections of the Library of Congress & National Archives, Washington, D.C.: National Geographic, 2008, s. 91, ISBN 978-1-4262-0087-8, OCLC 166380053  (ang.).
  3. a b c d e First Ladies & Ancestral Identity Edith Wilson, firstladies.org [dostęp 2016-10-29] .
  4. a b c d e f g h i j k l m n o p q Lewis L.L.L. Gould Lewis L.L.L., American First Ladies: Their Lives and Their Legacy, Taylor & Francis, 2001, s. 237-244, ISBN 978-0-415-93021-5 [dostęp 2016-10-31]  (ang.).1 stycznia
  5. L. Pastusiak: Panie Białego Domu. s. 348.
  6. a b c d e f g h i j k l m n o Edith Wilson Biography :: National First Ladies' Library, firstladies.org [dostęp 2016-10-29] .
  7. a b c Edith Bolling Galt Wilson, „whitehouse.gov”, 31 grudnia 2014 [dostęp 2016-10-31] .
  8. The Genealogy of Edith Bolling Wilson, edithbollingwilson.org [dostęp 2016-10-29] [zarchiwizowane z adresu 2017-04-30] .
  9. L. Pastusiak: Panie Białego Domu. s. 351.
  10. L. Pastusiak: Panie Białego Domu. s. 354.
  11. a b L. Pastusiak: Panie Białego Domu. s. 355.
  12. a b c L. Pastusiak: Panie Białego Domu. s. 356.
  13. L. Pastusiak: Panie Białego Domu. s. 357.
  14. a b L. Pastusiak: Panie Białego Domu. s. 358.
  15. a b L. Pastusiak: Panie Białego Domu. s. 359.
  16. a b c RuthR. Ashby RuthR., Woodrow & Edith Wilson, Gareth Stevens, 2005, s. 41-42, ISBN 978-0-8368-5759-7 [dostęp 2016-10-31]  (ang.).1 stycznia
  17. Odznaczenie pani Wilsonowej. „Gazeta Lwowska”, s. 4, Nr 19 z 24 stycznia 1932. 

Bibliografia | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Edith Wilson" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy