Evo Morales


Evo Morales w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Evo Morales (właśc. Juan Evo Morales Ayma; ur. 26 października 1959 w Orinoca) – boliwijski polityk, lider Ruchu na rzecz Socjalizmu, od 22 stycznia 2006 do 10 listopada 2019 prezydent Boliwii.

Jest Indianinem z ludu Ajmara, który stanowi ok. 30% ludności kraju, a razem z Indianami Keczua ponad 60%.

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Dzieciństwo i młodość | edytuj kod

Pochodzi z wielodzietnej rodziny (miał sześcioro rodzeństwa, z czego czworo umarło z głodu). W latach 80. XX wieku jego pochodząca z departamentu Oruro na boliwijskim Altiplano górnicza rodzina osiedliła się w prowincji Chapare i zajęła uprawą roli. Morales ukończył szkołę średnią i – jak sam mówi – „uniwersytet życia”. Poza uprawą koki, zorganizował m.in. klub piłkarski i zespół muzyczny, w którym grał na trąbce. Z czasem został liderem ruchu hodowców koki (cocaleros) i szefem Ruchu na rzecz Socjalizmu (hiszp. Movimiento al Socialismo (MAS)).

Kariera polityczna | edytuj kod

W 1997 został wybrany największą w kraju liczbą głosów do Izby Deputowanych[potrzebny przypis]. W 2002 złożył mandat (w proteście przeciw oskarżaniu o terroryzm chłopów buntujących się przeciw niepopularnym działaniom rządu)[potrzebny przypis]. W tym samym roku zajął drugie miejsce w wyborach prezydenckich zdobywając 22% głosów[1]. W kolejnych latach Morales uczestniczył w kampaniach politycznych i chłopskich protestach przeciwko neoliberalnym rządom i prezydentowi, które doprowadziły do przedterminowych wyborów[potrzebny przypis].

W kampanii wyborczej w 2005 obiecywał ubogim masom (w większości indiańskim chłopom) zmianę niepopularnej polityki poprzednich władz, rezygnację ze wspieranej przez USA kontrowersyjnej akcji likwidowania upraw koki i poprawę sytuacji boliwijskiej biedoty.

Prezydent Boliwii | edytuj kod

18 grudnia 2005 wygrał wybory prezydenckie, zdobywając 54% głosów[2]. Został pierwszym indiańskim prezydentem Boliwii, uważającym się za spadkobiercę prekolumbijskich tradycji i władców swego kraju (przemawia w języku ajmara, uczestniczy w tradycyjnych ceremoniach, ubiera się w swetry z wełny alpaki).

Morales mógł ubiegać się o kolejną kadencję, dzięki wprowadzeniu zmian do konstytucji, zaaprobowanych przez obywateli w referendum w styczniu 2009[3], tj. zniesienia konstytucyjnego ograniczenia kadencji prezydenckich do jednej, umożliwiając sobie walkę o reelekcję[4]. W wyborach prezydenckich w grudniu 2009 uzyskał reelekcję na stanowisku prezydenta, zdobywając 64,22% głosów poparcia. Na trzecią kadencję został wybrany 14 października 2015 otrzymując ponad 60% głosów.

W 2016 roku przeprowadził referendum, w którym zapytano o zniesienie konstytucyjnego limitu dwóch kadencji[5]. Większość głosujących była przeciwna takiemu rozwiązaniu[5]. W świetle konstytucji referendum powinno być wiążące, Morales poprosił jednak Trybunał Konstytucyjny Boliwii o ponowne sprawdzenie tego zapisu konstytucji. Kontrolowany przez niego trybunał uznał, że limit kadencji jest niezgodny z prawami człowieka i zniósł ten przepis. W wyniku tej decyzji Morales zyskał prawo do ponownego ubiegania się o reelekcje[5].

Pod koniec swej prezydentury był krytykowany za narastające tendencje autorytarne[4].

Polityka gospodarcza | edytuj kod

Politykę gospodarczą Moralesa można określić jako kapitalizm państwowy[6]. Jedną z pierwszych decyzji Moralesa po objęciu władzy była renegocjacja kontraktów prywatnych firm zajmujących się eksploatacją ropy naftowej i gazu ziemnego, głównych bogactw naturalnych Boliwii[7]. Morales zagroził firmom zagranicznym (m.in. BP, ExxonMobil, Total), że jeśli nie przyjmą nowych, korzystniejszych dla rządu warunków, będą musiały opuścić kraj[7]. Działanie to zostało przedstawione przez samego Moralesa jako nacjonalizacja, w rzeczywistości jednak żadnej firmie nie odebrano majątku, podniesiono jedynie opłaty za eksploatacje złóż naturalnych[7]. Uchwalono również, że państwo musi mieć większościowe udziały w przedsięwzięciach wydobywczych, do państwa zaczęła trafiać większość dochodów z wydobycia surowców[6]. Pieniądze pozyskane w ten sposób zostały przeznaczone na programy wsparcia socjalnego[7]. Postępowanie Moralesa wzbudziło krytykę lewicy, ponieważ nie dokonano faktycznej nacjonalizacji[8]. Z drugiej strony wybuchły gwałtowne protesty rządów, w których siedzibę miały firmy zajmujące się wydobyciem[8]. Posunięcie było jednak niezwykle popularne w kraju, poparcie w sondażach podskoczyło do aż 81%[7].

Prawa ludności rdzennej | edytuj kod

Ważnym postulatem Moralesa było zwiększenie udziału ludności rdzennej we władzach[9](ludność rdzenna stanowi 65% mieszkańców kraju)[10]. Postulat ten wprowadzono w życie w nowej konstytucji Boliwii uchwalonej w styczniu 2009. Dokument określa Boliwię jako państwo wielonarodowe, które gwarantuje autonomię ludności rdzennej i wyznacza określone kwoty w instytucjach prawodawczych, każda z grup ludności rdzennej jest przedstawiona w konstytucji jako osobny naród[9]. Tradycje, mity i zwyczaje ludności rdzennej są przedstawione w konstytucji jako część tożsamości państwa[11].

W 2009 roku powołano do życia Ministerstwo Dekolonizacji[12]. W 2010 roku uchwalono prawo zakazujące rasizmu i dyskryminacji, ustanowiono również święto dekolonizacji 12 października[13].

Prawa mniejszości seksualnych | edytuj kod

Uchwalona w styczniu 2009 konstytucja zakazuje dyskryminacji na podstawie orientacji seksualnej[14]. W tym samym roku ogłoszono powołanie Dnia Mniejszości Seksualnych[14]. W 2012 roku zgłoszono projekt ustawy legalizującej małżeństwa osób tej samej płci[14], projekt został jednak odrzucony, małżeństwa osób tej samej płci i związki partnerskie są nielegalne, konstytucja z 2009 roku definiuje małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny[15].

Polityka zagraniczna | edytuj kod

W odróżnieniu od poprzednich rządów Boliwii prowadził zdecydowanie anty-amerykańską politykę[16]. Wielokrotnie publicznie krytykował Stany Zjednoczone, w 2008 wydalił z kraju ambasadora USA[16]. Nawiązał przyjazne relacje z Unią Europejską, w okresie jego rządów Boliwia otrzymała najwięcej pomocy dwustronnej ze strony UE w całej Ameryce Południowej[17]. Utrzymywał bardzo przyjazne stosunku z Kubą i Wenezuelą[17]. Innym ważnym sojusznikiem Boliwii w okresie rządów Moralesa stała się Brazylia[18].

Polityka społeczna | edytuj kod

W okresie rządów Moralesa wprowadzono liczne programy pomocy społecznej[19]. Wprowadzono roczne stypendium dla dzieci uczęszczających do szkoły i zasiłek macierzyński[19]. Około 750 tys. osób powyżej 60 roku życia zostało objętych programem zasiłków (tzw. Renta Dignidad) w wysokości 29$ miesięcznie, program ograniczył ubóstwo wśród osób w podeszłym wieku[19]. Inną inicjatywą Moralesa był program walki z niedożywieniem dzieci[20]. Według danych CEPAL w okresie od 2005 do 2018 obniżono poziom ubóstwa z 60,6% do 34,6%, a ubóstwa skrajnego z 38,2% do 15,2%[21].

Dymisja | edytuj kod

20 października 2019 odbyły się wybory prezydenckie[5]. Już przed nimi, w wywiadzie dla prywatnej telewizji, Morales powiedział, że w razie jego zwycięstwa może dojść do prawicowego zamachu stanu z poparciem USA[22]. Wstępne wyniki po obliczeniu 83.9% głosów[23] pokazywały zwycięstwo Moralesa, ale z przewagą mniejszą niż 10% (Morales miał 45,7% a Mesa 37,8%), co w świetle konstytucji Boliwii oznaczałoby konieczność przeprowadzenia drugiej tury, a w drugiej turze większość kandydatów opozycji deklarowała poparcie dla rywala Moralesa, Carlosa Mesy[5]. Po ujawnieniu pierwszych informacji władze nie publikowały dalszych danych, co było zgodne z wcześniejszymi zapowiedziami na temat procedury liczenia głosów i z praktyką w poprzednich wyborach[23]. Po 24 godzinach oznajmiono, że wybory wygrał Morales w pierwszej turze[5]. Informacja o wyniku wyborów wywołała protesty opozycji w Sucre i Santa Cruz, protestujący oskarżyli władzę o sfałszowanie wyborów[5]. 21 października amerykański dyplomata Michael Kozak oskarżył boliwijskie instytucje odpowiedzialne za przeprowadzenie wyborów i liczenie głosów o „próbę pogwałcenia demokracji”[24][25]. Według danych podanych przez władzę 22 października (po podliczeniu 95,3% głosów) zwycięzcą byłby Morales z wynikiem 46,87%[24]. 23 października Morales zorganizował konferencję prasową, na której zarzucił opozycji dążenie do przewrotu[26].

10 listopada 2019 mieszcząca się w Waszyngtonie Organizacja Państw Amerykańskich ujawniła wstępny raport informujący, że podczas wyborów doszło do nieprawidłowości[5]. Liderzy partii MAS podali się do dymisji, wojsko przeprowadziło działania chroniące demonstrantów antyrządowych[5]. W zamieszkach zginęły ogółem trzy osoby[27]. Prezydent Boliwii wyraził zgodę na ponowne przeprowadzenie wyborów[25], jednak tego samego dnia Szef Armii generał Williams Kaliman zażądał od niego ustąpienia z urzędu[28]. Kilka godzin później prezydent w telewizyjnej odezwie do narodu poinformował o swojej rezygnacji[5][25]. Na urząd prezydenta została mianowana dotychczasowa senatorka Jeanine Áñez[29]. 11 listopada 2019 Senat przyjął rezygnację Evo Moralesa[30].

12 listopada Morales udał się do Meksyku, gdzie udzielono mu azylu[31], po czym udał się na leczenie na Kubę[32]. Tego samego dnia w La Paz wybuchły protesty zwolenników Moralesa, którzy domagają się rezygnacji Jeanine Áñez, twierdząc, że jej wybór był niezgodny z konstytucją[31]. Wkrótce potem Morales ogłosił zamiar otrzymania azylu politycznego i zamieszkania w Argentynie[32].

Przypisy | edytuj kod

  1. Farthing i Kohl 2014 ↓, s. 11.
  2. Farthing i Kohl 2014 ↓, s. 14.
  3. Bolivia’s Morales claims election victory (ang.). BBC News, 7 grudnia 2009. [dostęp 2009-12-07].
  4. a b Evo Morales: O jedną kadencję za dużo, rp.pl [dostęp 2019-11-12]  (pol.).
  5. a b c d e f g h i j Londoño 2019 ↓.
  6. a b Radosław Powęska: Boliwia: Przewrót czy obalenie dyktatury?. [dostęp 2019-11-21].
  7. a b c d e Farthing i Kohl 2014 ↓, s. 38.
  8. a b Farthing i Kohl 2014 ↓, s. 39.
  9. a b Farthing i Kohl 2014 ↓, s. 41.
  10. Farthing i Kohl 2014 ↓, s. 20.
  11. Farthing i Kohl 2014 ↓, s. 42.
  12. Farthing i Kohl 2014 ↓, s. 58.
  13. Farthing i Kohl 2014 ↓, s. 59.
  14. a b c Farthing i Kohl 2014 ↓, s. 71.
  15. Bolivia. hrw.org.
  16. a b Farthing i Kohl 2014 ↓, s. 72.
  17. a b Farthing i Kohl 2014 ↓, s. 73.
  18. Farthing i Kohl 2014 ↓, s. 75.
  19. a b c Farthing i Kohl 2014 ↓, s. 101.
  20. Farthing i Kohl 2014 ↓, s. 102.
  21. Radosław Powęska: Boliwia - Demokracja na rozdrożu? Przedwyborcza panorama. W: Joanna Gocławska-Bolek: Panorama wyborcza Ameryki Łacińskiej. Warszawa: 2019.
  22. Boliwia: Amerykanie chcą obalić lewicowego prezydenta Evo Moralesa?, Portal STRAJK, 15 października 2019  (pol.).
  23. a b Kevin Cashman: A Week After the Coup in Bolivia, There’s Still No Proof of Electoral Fraud.
  24. a b Boliwia: USA kwestionują rezultat wyborów prezydenckich, rozruchy w miastach, Portal STRAJK, 22 października 2019  (pol.).
  25. a b c Amerykanie zwyciężyli, Morales złoży rezygnację, Portal STRAJK [dostęp 2019-11-11]  (pol.).
  26. PadraigP. McGrath PadraigP., “Exporting Democracy” to Bolivia, Global Research, 25 października 2019  (ang.).
  27. Kolejna próba zamachu stanu w Boliwii?, Portal STRAJK, 9 listopada 2019  (pol.).
  28. Bolivian army chief urges Morales to step down, BBC, 10 listopada 2019 [dostęp 2019-11-10]  (ang.).
  29. Bolivia: quién es Jeanine Añez Chávez, la mujer que puede quedar al mando de la transición (hiszp.). cronista.com, 10 listopada 2019. [dostęp 2019-11-10].
  30. Evo acepta asilo en México mientras una opositora se alista para asumir la Presidencia de Bolivia (hiszp.). primicias.ec, 11 listopada 2019. [dostęp 2019-11-11].
  31. a b Clifford Krauss: ‘I Assume the Presidency’: Bolivia Lawmaker Declares Herself Leader (ang.). New York Times, 2019-11-12 T06:53:42-05:00. [dostęp 2019-11-13].
  32. a b MaciejM. Stasiński MaciejM., Evo Morales zamieszka w Argentynie. Były prezydent Boliwii, wyborcza.pl, 10 grudnia 2019 [dostęp 2019-12-10] .

Bibliografia | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Evo Morales" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy