Floryda


Na mapach: 28,1°N 81,6°W/28,133333 -81,631667

Floryda w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Floryda widziana z ISS (2014) Plaża w Fort Lauderdale

Floryda (ang. State of Florida)(wymowa: /ˈflɒrɪdə/ i) – stan na południowym wschodzie Stanów Zjednoczonych, na półwyspie Floryda otoczonym przez wody Zatoki Meksykańskiej na zachodzie i Oceanu Atlantyckiego na wschodzie. Floryda graniczy na północy z Alabamą i Georgią.

Floryda jest trzecim najbardziej zaludnionym (21,732 mln) i ósmym najgęściej zaludnionym (121 mieszk./km²) stanem USA[3].

Miami z ponad 6 milionami mieszkańców w obszarze metropolitalnym jest największą aglomeracją Florydy i dziesiątym co do wielkości miastem w Stanach Zjednoczonych. Inne duże aglomeracje to: Tampa (3,2 mln), Orlando (2,6 mln) i Jacksonville (1,5 mln)[4]. Stolicą stanu jest Tallahassee.

Floryda to najpopularniejszy cel podróży na świecie, a turystyka wnosi do gospodarki stanu ponad 65 miliardów dolarów rocznie. Stan znany jest jako Sunshine State (Słoneczny Stan)[5].

Spis treści

Historia | edytuj kod

  • Okres hiszpański – zobacz Floryda (Kolonia Hiszpańska)
  • 1513 – przybycie Hiszpanów (Juan Ponce de León)
  • 1562–1564 – okres osadnictwa francuskiego
  • 1565 – Hiszpanie założyli St. Augustine – najstarsze miasto w Stanach Zjednoczonych
  • 1819 – Stany Zjednoczone kupiły Florydę od Hiszpanii
  • 1835–1842 – okres wojen z Indianami
  • 3 marca 1845 – Floryda została przyjęta do Unii (jako 27. stan)
  • 1861 – Floryda przystąpiła do Konfederacji

Geografia | edytuj kod

Teren jest nizinny, płaski lub pofałdowany, liczne jeziora i bagna, głównie na południu. Lasy zajmują około połowy obszaru Florydy, a większość lasów leży na północ od Orlando[6]. Płaskowyż na północy Florydy to zazwyczaj otwarte lasy zdominowane przez sosny[7].

Floryda jest w większości położona na wielkim półwyspie pomiędzy Zatoką Meksykańską, Oceanem Atlantyckim i Cieśniną Florydzką. Graniczy ze stanami Georgia oraz Alabama na północy. Floryda leży niedaleko Karaibów, Kuby i Wysp Bahama. Rozległy pas przybrzeżny Florydy był postrzegany przez rząd Stanów Zjednoczonych jako potencjalne miejsce ataku w trakcie II wojny światowej, dlatego wybudowano lądowiska i pasy startowe na terenie całego stanu oraz dookoła niego. Do dziś około 400 z nich jest wciąż w użyciu.

Klimat stanu jest podrównikowy i zwrotnikowy morski. Prąd Zatokowy sprawia, że stan ten jest jednym z najbardziej wilgotnych w kraju z częstymi letnimi burzami i sporadycznie niszczycielskimi huraganami[8]. Średnia roczna suma opadów dochodzi do 1500 mm. Roślinność jest śródziemnomorska, na południu zwrotnikowa.

Na terenie Florydy znajdują się 3 parki narodowe:

Stan leży w dwóch strefach czasowych: UTC-05:00 i Florida Panhandle UTC-06:00

Większe miasta | edytuj kod

Demografia | edytuj kod

Piramida wieku Gęstość zaludnienia na Florydzie

Spis ludności z roku 2010 stwierdza, że stan Floryda liczy 18 801 310 mieszkańców, co oznacza wzrost o 2 818 961 (17,6%) w porównaniu z poprzednim spisem z roku 2000. Dzieci poniżej piątego roku życia stanowią 5,4% populacji, 20% mieszkańców nie ukończyło jeszcze osiemnastego roku życia, a 20,1% to osoby mające 65 i więcej lat. 51,1% ludności stanu stanowią kobiety[10].

Rasy i pochodzenie | edytuj kod

Według spisu z 2010 roku, 77,4% mieszkańców stanowiła ludność biała (54,1% nie licząc Latynosów), 16,9% to czarnoskórzy Amerykanie lub Afroamerykanie, 2,9% to Azjaci, 2,1% miało rasę mieszaną, 0,5% to rdzenna ludność Ameryki, 0,1% to Hawajczycy i mieszkańcy innych wysp Pacyfiku. Latynosi stanowią 25,6% ludności stanu[10].

W 2019 roku poza osobami pochodzenia afroamerykańskiego, największe grupy stanowią osoby pochodzenia niemieckiego (8,6%), amerykańskiego (8,3%), irlandzkiego (8,1%), kubańskiego (7,4%), angielskiego (6,5%), włoskiego (5,7%) i portorykańskiego (5,5%). Istnieją także duże grupy Meksykanów (743 tys.), Haitańczyków (533,4 tys.), Francuzów (511,8 tys.), Polaków (500,2 tys.), Kolumbijczyków (415 tys.), Szkotów i Jamajczyków (304,6 tys.)[11].

Mieszka tu największa populacja Kubańczyków w całych Stanach Zjednoczonych. Hrabstwa o największej koncentracji Kubańczyków, to: Miami-Dade, Broward, Hillsborough i Palm Beach. Hrabstwa te razem skupiają ponad połowę wszystkich Kubańczyków w USA[12].

Wśród ludności azjatyckiej największe grupy stanowią Hindusi, Filipińczycy i Chińczycy[13].

Język | edytuj kod

Najpowszechniej używanymi językami są[14]:

Religia | edytuj kod

Katedra Najświętszej Marii Panny w Miami Pierwszy Kościół Baptystów w Tampa

Struktura religijna w 2014 roku[15]:

70% mieszkańców Florydy wyznaje chrześcijaństwo, a Kościół katolicki pozostaje największą pojedynczą organizacją[15].

Nurt kościołów ewangelikalnych obejmuje Południową Konwencję Baptystów, lokalne kościoły bezdenominacyjne (np. Christ Fellowship), Kościoły zielonoświątkowe, Kościoły Chrystusowe, Kościół Adwentystów Dnia Siódmego i wiele innych mniejszych grup mających mniej niż 100 tys. członków.

Protestantyzm głównego nurtu reprezentowany jest głównie przez Zjednoczony Kościół Metodystyczny, który jest trzecią co do wielkości organizacją religijną, a czarni protestanci to przeważnie różne kościoły baptystyczne i metodystyczne[16].

Floryda jest domem dla czwartej co do wielkości społeczności żydowskiej w Stanach Zjednoczonych[17].

Gospodarka | edytuj kod

Goście na plaży w Naples

Gospodarka Florydy jest niezwykle zróżnicowana, a turystyka i rolnictwo należą do najważniejszych gałęzi przemysłu. Produkt krajowy brutto Florydy osiągnął 1 bilion dolarów w 2018 roku. Gdyby Floryda była niepodległym państwem, miałaby 17-ste co do wielkości PKB na świecie, plasując się tuż za Indonezją. Na Florydzie nie płaci się podatku dochodowego. W obszarze rolnictwa głównym towarem eksportowym jest mięso. Jednak w ogólnym eksporcie USA pochodzącym z Florydy, największy udział mają samoloty cywilne i części do nich[18].

Przemysł i bogactwa naturalne | edytuj kod

  • elektroniczny i kosmiczny (Ośrodek Kosmiczny NASAKennedy Space Center na przylądku Canaveral)
  • elektrotechniczny
  • środków transportu
  • spożywczy
  • wydobywczy (fosforyty)
  • turystyczny
  • połowy: ryby, ostrygi, krewetki, żółwie

Energia | edytuj kod

Elektrownia węglowa w pobliżu Apollo Beach

W 2019 roku Floryda jest drugim co do wielkości producentem energii elektrycznej w kraju, po Teksasie. Za trzy czwarte produkcji energii odpowiada gaz ziemny, który zasila 7 z 10 największych elektrowni w stanie. Floryda posiada niewielką ilość własnego gazu ziemnego, a większość odbierana jest międzystanowymi rurociągami[8].

Drugim co do wielkości źródłem jest energia jądrowa. Dwie stanowe elektrownie jądrowe, zlokalizowane na wybrzeżu Atlantyku, zazwyczaj generują więcej niż jedną dziesiątą energii elektrycznej. Na trzecim miejscu jest węgiel, który odpowiada za mniej niż jedną dziesiątą produkcji (w 2003 odpowiadał za jedną trzecią). Odnawialne źródła energii, głównie biomasa i energia słoneczna, oraz koks naftowy stanowiły prawie całą pozostałą produkcję energii elektrycznej na Florydzie[8].

Rolnictwo | edytuj kod

Floryda jest największym na świecie producentem grejpfrutów i produkuje ponad 70% cytrusów w kraju[5]. Stan regularnie zajmuje pierwsze miejsce w krajowej produkcji pomarańczy, a także jest czołowym producentem ogórków, pomidorów, papryki, truskawek, arbuzów, świeżej kapusty targowej, rynkowej słodkiej kukurydzy, fasoli szparagowej, orzeszków ziemnych i trzciny cukrowej[19].

Ważną rolę w stanie odgrywa hodowla bydła, a najwyżej pod tym względem w rankingu plasują się hrabstwa Okeechobee, Highlands i Osceola[19]. Pospolite są także hodowla drobiu, ogrodnictwo, mleczarstwo, oraz produkcja siana[19].

Edukacja | edytuj kod

Biblioteka na kampusie Uniwersytetu w Miami

Administracją szkół podstawowych i średnich na Florydzie zajmuje się Florydzki Departament Edukacji. System szkolnictwa wyższego na Florydzie obejmuje kilkanaście uniwersytetów stanowych i prawie 30 szkół wyższych. Niektóre z godnych uwagi uniwersytetów publicznych to Uniwersytet Florydy w Gainesville i Uniwersytet Stanu Floryda w Tallahassee. Uniwersytet Miami jest instytucją prywatną[5].

W 2000 roku gubernator stanu podjął decyzję o zlikwidowaniu Florida Board of Regents, która kierowała systemem uniwersytetów stanowych (SUS). Na jej miejsce powstały komisje które zarządzały każdym uniwersytetem oddzielnie. Nowy system się jednak nie przyjął i w 2002 roku pierwszy gubernator stanu oraz senator Stanów Zjednoczonych Bob Graham zwołali referendum na temat przywrócenia systemu board-of-regents, ostatecznie w 2003 r. powstała Florydzka Komisja Gubernatorska, której podlegają uczelnie.

Fauna | edytuj kod

Flamingi amerykańskie na południu Florydy

Floryda jest miejscem, na którym osiedliło się wiele gatunków zwierząt:

 Osobny artykuł: Lista akwariów i oceanariów na Florydzie.

Symbole Stanu | edytuj kod

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. State Area Measurements and Internal Point Coordinates (ang.). U.S. Census Bureau. [dostęp 2018-04-06].
  2. U.S. Census Bureau QuickFacts: Florida, www.census.gov [dostęp 2018-01-04]  (ang.).
  3. US CensusU.C. Bureau US CensusU.C., Florida Passes New York to Become Nation’s Third Most Populous State, The United States Census Bureau [dostęp 2019-01-20]  (ang.).
  4. Metropolitan Areas (USA): Metropolitan and Micropolitan Statistical Areas – Population Statistics, Charts and Map, www.citypopulation.de [dostęp 2021-01-13] .
  5. a b c SarahS. Clarke SarahS., 10 Things to Know About Florida, US News, 2018 [dostęp 2021-01-13]  (ang.).
  6. About Florida Forestry, Florida Forestry Association [dostęp 2021-01-13] .
  7. Pine Flatwoods – Florida Land Steward – University of Florida, Institute of Food and Agricultural Sciences – UF/IFAS, programs.ifas.ufl.edu [dostęp 2021-01-13] .
  8. a b c Florida – State Energy Profile Analysis – U.S. Energy Information Administration (EIA), www.eia.gov [dostęp 2021-01-13] .
  9. Biggest Cities in Florida, www.biggestuscities.com [dostęp 2021-01-13] .
  10. a b U.S. Census Bureau QuickFacts: Florida; UNITED STATES, www.census.gov [dostęp 2019-01-20]  (ang.).
  11. 2019: ACS 1-Year Estimates Data Profiles, data.census.gov [dostęp 2021-01-13] .
  12. Facts & Figures, Cubans in Florida – A Project of Cuban Studies Institute [dostęp 2021-01-13]  (ang.).
  13. U.S. CensusU.S.C. Bureau U.S. CensusU.S.C., 2019: ACS 1-Year Estimates Data Profiles, data.census.gov [dostęp 2021-01-13] [zarchiwizowane z adresu 2017-05-29]  (ang.).
  14. Data Center Results, apps.mla.org [dostęp 2019-01-20] .
  15. a b Adults in Florida. Pew Research Center, 2014. [dostęp 2019-01-14].
  16. a b State Membership Report. The ARDA. [dostęp 2019-01-14].
  17. Judaism States (2010) - QuickLists, www.thearda.com [dostęp 2021-06-05] .
  18. Donald Trump przeprowadzi się na Florydę. Zraził się do Nowego Jorku, Business Insider, 1 listopada 2019 [dostęp 2021-01-13]  (pol.).
  19. a b c Florida Agriculture Overview and Statistics – Florida Department of Agriculture & Consumer Services, www.fdacs.gov [dostęp 2021-01-13] .

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Hrabstwa w stanie Floryda

Podział terytorialny Stanów Zjednoczonych

Kontrola autorytatywna (stan USA):
Na podstawie artykułu: "Floryda" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy