Format arkusza


Format arkusza w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Format arkusza – standardowe rozmiary arkusza papieru stosowane powszechnie w drukarniach i rysunku technicznym. Czasem pojęcie formatu stosuje się do arkuszy niepapierowych, np. format formy drukowej w drukarni offsetowej (czyli powlekanego warstwą światłoczułą arkusza blachy aluminiowej).

Spis treści

Norma ISO 216 | edytuj kod

Formaty papieru – seria A. Formaty papieru – seria B. Formaty papieru – seria C.

Podstawowa w Polsce norma arkuszy papieru jest zgodna z międzynarodową normą ISO 216[1]. Najbardziej znanym formatem tego rodzaju jest A4. Norma ta pierwotnie została stworzona przez Niemiecki Instytut Normalizacyjny – (DIN 476) w 1922 r.[2]

Norma ISO 216 definiuje dwa szeregi formatów: A i B. Format C, stosowany głównie do rozmiarów kopert, jest zdefiniowany w normie ISO 269[3] (wycofana w 2009 roku, a polska wersja językowa została wycofana w 2014 roku)[4].

W formacie A stosunek krótszego boku do dłuższego jest zawsze jak 1 do √2 (tj. jak bok kwadratu do jego przekątnej), aczkolwiek z zaokrągleniem do pełnych milimetrów. Taki stosunek długości boków powoduje, że po złożeniu arkusza na pół krótszymi bokami do siebie uzyskuje się dwa arkusze, o takiej samej proporcji boków, jak arkusz wyjściowy. Rozmiary formatu A0 są tak dobrane, aby jego powierzchnia wynosiła 1 m². Kolejne formaty z tej serii są tworzone przez dzielenie arkuszy w połowie ich dłuższego boku. Stąd format A1 jest połową A0, A2 połową A1 itd., jednak zawsze z zaokrągleniem do pełnych milimetrów.

Wymiary formatów B są średnią geometryczną z dwóch pośrednich wymiarów A (zatem i ich proporcje są jak 1 do √2), z zaokrągleniem do pełnych mm, np. wymiary boków B1 są średnią geometryczną z boków A1 i A0. Wreszcie, wymiary formatów C są średnią geometryczną z odpowiednich wymiarów A i B, np. format C2 jest średnią geometryczną z A2 i B2.

Głównym przeznaczeniem serii formatów C są koperty. W tym przypadku numeracja informuje, jakiego rodzaju arkusz formatu A można bez składania umieścić w danej kopercie, np. do koperty C4 mieści się bez składania papier A4. Jeśli papier A4 zostanie raz złożony na pół, będzie miał wymiary A5, zatem zmieści się w kopercie C5. Z kolei po dwukrotnym złożeniu na pół arkusz A4 mieści się idealnie w kopercie C6. Także w tej serii formatów długości boków zachowują proporcję 1 do √2.

Ze względu na swoją praktyczność norma ta jest stosowana w większości krajów świata. Wyjątkiem są tylko USA, Kanada, Meksyk i Japonia. W USA i Kanadzie najbardziej popularnym formatem papierów jest system Letter-Legal-Executive[5], zaś w Japonii stosowany jest system używający podobnej do ISO struktury, ale o minimalnie odmiennych wymiarach[6].

Rozmiary papieru zgodne z normą ISO 216[7] dla szeregu A i B i ISO 269 dla szeregu C[8]:


System amerykański | edytuj kod

Formaty papieru – System amerykański

Do 1992 r. system amerykański nie był precyzyjnie unormowany. W codziennej praktyce stosowano cztery formaty: letter ("listowy"), legal ("oficjalny") i executive ("biurowy"), zdefiniowane w calach. Oprócz tego, we wszystkich instytucjach rządowych USA stosowano obowiązkowo format "government-letter" (8×10½ cala). Format ten wprowadził sekretarz handlu USA Herbert Hoover, który chciał w ten sposób zaoszczędzić na kosztach działania rządu USA, gdyż w tym czasie format ten był powszechnie stosowany w kołonotatnikach w szkołach na terenie tego kraju i arkusze papieru w tym formacie były tańsze od arkuszy w innych formatach[9]. Format ten został zniesiony w czasach prezydentury Ronalda Reagana, kiedy to American National Standards Institute na wniosek producentów drukarek i urządzeń kopiujących opracował normę ANSI/ASME Y14.1 obowiązującą z drobnymi poprawkami także współcześnie[10]. Identyczne rozmiary papieru obowiązują także w Kanadzie i częściowo w Meksyku[11].

Lista oficjalnych formatów stosowanych w USA zgodnie z normą ANSI/ASME Y14.1[10]:

Tradycyjny system brytyjski | edytuj kod

Tradycyjny system brytyjski powstał w połowie XVIII w. i był w użyciu w imperium brytyjskim aż do jego upadku po II wojnie światowej. Z systemu tego wywodzi się współczesny system amerykański – pozostałe kraje dawnego Imperium przeszły w większości na system ISO 216. W samej Wielkiej Brytanii system ten był stopniowo zastępowany systemem ISO od połowy lat 60. XX w. Pewne elementy tego systemu są jednak wciąż w użyciu w sądownictwie brytyjskim i na dworze królewskim.

System ten opiera się na kilkunastu podstawowych formatach papieru, których pochodne, podobnie jak w systemie ISO 216, tworzy się przez cięcie podstawowego formatu w połowie ich dłuższego boku. Formaty powstające przez cięcie formatów podstawowych oznacza się przedrostkami pochodzącymi z łaciny, np. poprzez trzykrotne złożenie na pół formatu "Royal" uzyskuje się format "Royal Octavo".

Niektóre, częściej używane formaty brytyjskie[12]:

System japoński | edytuj kod

W Japonii obowiązuje norma JIS, która definiuje dwie główne serie formatów. Seria A – jest mniej więcej zgodna z serią A ISO 216, jednak nieco inaczej zaokrągla wymiary mniejszych formatów do pełnych mm. Wymiary serii B są zdefiniowane jako posiadające 1,5 raza mniejsze powierzchnie od wymiarów serii A. Stąd wymiary boków japońskiej serii B nie odpowiadają serii B ISO lecz są od niej średnio 1,22 raza mniejsze od odpowiednich wymiarów serii A[13].

W Japonii istnieje także kilka tradycyjnych wymiarów papieru, które są głównie stosowane do druku książek i nie występują w ogólnie dostępnych artykułach papierniczych. Dwa najbardziej znane wymiary tego rodzaju to Shiroko-ban[14] i Kiku[15].

Tabela japońskich formatów papieru (rozmiary JIS w mm)[13][16]:

Przypisy | edytuj kod

  1. 14:00-17:00, ISO 216:2007, ISO [dostęp 2019-05-05]  (ang.).
  2. DIN-Papierformate (Endformate) - DIN 476 Teil 1 und DIN 476 Teil 2, Papyrus [dostęp 2019-05-05] .
  3. 14:00-17:00, ISO 269:1985, ISO [dostęp 2019-05-05]  (ang.).
  4. PN-ISO 269:2000 - wersja polska, sklep.pkn.pl [dostęp 2019-05-05] .
  5. Territory Information, www.unicode.org [dostęp 2019-05-05] .
  6. Japanese Paper Sizes - JIS A and JIS B Series, www.papersizes.org [dostęp 2019-05-05] .
  7. Formaty arkusza. Norma ISO 216., formaty.xtl.pl [dostęp 2019-05-05] .
  8. Formaty arkusza. Format C, formaty.xtl.pl [dostęp 2019-05-05] .
  9. Why is US Letter paper 8.5″ x 11″? Was Hoover a tree hugger? | David Berman Communications, davidberman.com [dostęp 2019-05-05] .
  10. a b ASME Y14.1 - Decimal Inch Drawing Sheet Size and Format | Engineering360, standards.globalspec.com [dostęp 2019-05-05] .
  11. US Paper Sizes - Letter & Legal Paper Format Dimensions, www.papersizes.org [dostęp 2019-05-05] .
  12. Traditional UK Writing Size Paper (5 page sizes) - sizepaper.com, web.archive.org, 20 lipca 2013 [dostęp 2019-05-05] [zarchiwizowane z adresu 2013-07-20] .
  13. a b Japanese Paper Sizes - JIS A and JIS B Series, www.papersizes.org [dostęp 2019-05-05] .
  14. Paper Sizes, www.papersizes.io [dostęp 2019-05-05]  (ang.).
  15. Paper Sizes, www.papersizes.io [dostęp 2019-05-05]  (ang.).
  16. Paper Sizes, www.papersizes.io [dostęp 2019-05-05]  (ang.).


Kontrola autorytatywna (metaklasa pierwszego rzędu):
Na podstawie artykułu: "Format arkusza" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy