George Washington


George Washington w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

George Washington[1], forma spolszczona Jerzy Waszyngton[2] (ur. 11 lutego?/22 lutego 1732[a] w Pope’s Creek, zm. 14 grudnia 1799 w Mount Vernon) – amerykański generał, polityk, mąż stanu, wódz naczelny Armii Kontynentalnej (1775–1784), deputowany do Kongresu Kontynentalnego, pierwszy prezydent Stanów Zjednoczonych (1789–1797), mason[3]. Uważany jest za ojca narodu amerykańskiego.

Spis treści

Lata młodości i edukacja | edytuj kod

Lawrence, starszy przyrodni brat George’a, który opiekował się nim po śmierci ojca Herb głowy rodu Washingtonów

George Washington urodził się 22 lutego 1732 r. w Pope’s Creek w brytyjskiej kolonii Wirginia, jako pierwszy z sześciorga dzieci Augustina Washingtona i jego drugiej żony Mary Ball Washington[4]. George miał dwie siostry oraz trzech braci (Charlesa, Johna i Samuela), a także dwóch przyrodnich braci (Lawrence’a i Augustine’a) oraz przyrodnią siostrę[4] z poprzedniego związku ojca[5]. Jego pradziadek, John Washington z Purleigh w Essexie (w Anglii), przybył do Wirginii w 1657 r. Matka, Marry Ball Washington, miała przodków angielskich, niemieckich i holenderskich. Washington najprawdopodobniej nie uczęszczał do szkoły, a pobierał nauki w domu. Jego nauczycielem, mentorem i opiekunem (zwłaszcza od śmierci ojca) był przyrodni brat przyszłego prezydenta, Lawrence, który uczył go geografii, arytmetyki i geometrii[4]. Poza tym przyszły prezydent był samoukiem[4].

W 1751 wybrali się w – trwającą pięć tygodni – podróż na wyspę Barbados, gdzie Lawrence miał nadzieję wyzdrowieć z gruźlicy[4]. Na Barbados George zachorował na ospę i dopiero gdy wyzdrowiał, powrócił do rodzinnej Wirginii. Była to jedyna zagraniczna podróż przyszłego prezydenta poza granice Stanów Zjednoczonych[4].

George Washington i jego niewolnicy; w tle Mount Vernon

Brak dyplomu nie przeszkodził pięciu największym amerykańskim uczelniom nadać mu tytułu honorowego doktora prawa:

Kariera wojskowa | edytuj kod

Początki | edytuj kod

Po śmierci brata wstąpił do milicji kolonialnej w stopniu majora[6]. Już w 1754 awansował do stopnia podpułkownika i wziął udział w wojnie z Francuzami [6]. Został wówczas skierowany na misję do Ohio, gdzie miał ubezpieczać tworzony tam fort[6]. W czasie podróży fort został przejęty przez Francuzów, a męcząca droga powrotna spowodowała, że pod koniec roku Washington chciał wycofać się z czynnej służby[6]. Kilka miesięcy później został adiutantem generała Edwarda Braddocka, a niedługo potem awansował na pułkownika i dowódcę milicji w Wirginii[7]. Po kilku latach jednak wycofał się ze służby na okres 16 lat, prowadząc przez ten czas życie plantatora w Mount Vernon[7].

Wojna o niepodległość | edytuj kod

W początkach konfliktu z Anglią Washington wcale nie chciał walczyć o niepodległość, gdyż sam uważał się za Anglika, a zwolenników zerwania stosunków z Wielką Brytanią określał mianem ekstremistów[8]. W aktywne życie polityczne kolonii włączył się dopiero w 1774 roku, kiedy sprzeciwił się tak zwanej ustawie stemplowej, poparł ruch oporu zorganizowany w Massachusetts i sprzeciwił się rozwiązaniu House of Burgesses[9]. W tym samym roku został także delegatem na I Kongres Kontynentalny, jednak nie zabierał na nim głosu[9]. Rok później, jako delegat, wziął udział w II Kongresie Kontynentalnym, gdzie 15 czerwca 1775 roku został mianowany Naczelnym Dowódcą Armii Kontynentalnej, jako kandydat kompromisowy, zgłoszony przez Johna Adamsa[9]. Formalnie dowództwo objął 3 lipca i już na samym początku często zaznaczał, że gubernatorzy kolonii powinni bardziej troszczyć się o przyszłe państwo, zamiast o interesy lokalne[9].

Rok później, krótko po sygnowaniu Deklaracji niepodległości Stanów Zjednoczonych, mający znaczną przewagę liczebną Anglicy, pod dowództwem braci Williama i Richarda Howe’ów, zaatakowali Nowy Jork[10]. Jesienią 1776 roku, w wyniku działań wojennych Korony, Washington musiał cofać swoje wojska z Long Island na Manhattan i dalej przez New Jersey aż do Pensylwanii[10]. W Boże Narodzenie zaatakował jednak Anglików z Trenton i odniósł zwycięstwo, co korzystnie wpłynęło na morale żołnierzy[10]. Kolejne zwycięstwa pod Princeton i Saratogą (do którego walnie przyczynił się Tadeusz Kościuszko), dały wojskom Armii Kontynentalnej przewagę[10]. Po porażce pod Filadelfią 11 września 1777 Washington wycofał się do Valley Forge [11]. W czasie zimy armia przeżywała jeden ze swoich największych kryzysów – głównie z powodu braku jedzenia czy ubrań, jednak największym problemem były masowe dezercje[11]. W czerwcu 1778 Washington odniósł zwycięstwo podczas bitwy pod Monmouth, która była ostatnim większym starciem z Brytyjczykami w północnej części kolonii[11]. Po przyłączeniu się do kolonistów Francuzów, Armia Kontynentalna wyruszyła do Wirginii[11]. Wojna zakończyła się 18 października 1781 pod Yorktown. Dowódca wojsk brytyjskich Charles Cornwallis poddał się, widząc przygniatającą przewagę wojsk amerykańskich i francuskich[11].

Generał Washington składa urząd Naczelnego Wodza

W 1782 w Stanach Zjednoczonych wybuchały bunty przeciw podatkom, polityce gospodarczej władz, a żołnierze domagali się wypłat zaległego żołdu. Zwolennicy silnej władzy wykonawczej proponowali, aby George Washington koronował się na króla Stanów Zjednoczonych[12]. Przyszły prezydent zdecydowanie sprzeciwiał się temu pomysłowi, uważając go za „odrażający”[12]. W rocznicę bitwy pod Lexington 19 kwietnia 1783 generał zakończył działania militarne przeciwko Anglii i wkroczył do Nowego Jorku[12]. Kilka miesięcy później, 23 grudnia, w Annapolis złożył dowództwo Armii Kontynentalnej[12].

Kariera polityczna | edytuj kod

Jeszcze przed zdaniem służby wojskowej, w czerwcu 1783 roku, Washington wystosował „List okólny do gubernatorów wszystkich stanów”, w którym podkreślał federalny charakter nowej republiki i wyrażał swoje rozczarowanie względem osób przedkładających interesy lokalne ponad dobro nowego państwa[12].

W maju 1787 w Filadelfii w celu opracowania tekstu konstytucji zebrała się Konwencja Konstytucyjna, na której był jednym z delegatów Wirginii[13]. Został jednomyślnie obrany przewodniczącym konwencji, na której zachowywał neutralność i wygłosił tylko jedno przemówienie – opowiedział się w nim za szerszymi prerogatywami prezydenta, a także poruszył kwestię sposobu wyboru członków Izby Reprezentantów[13]. Kiedy 21 czerwca 1788 stan New Hampshire ratyfikował Konstytucję, stało się jasne, że wejdzie ona w życie[14].

Prezydentura | edytuj kod

W Federal Hall w Nowym Jorku zaprzysiężono pierwszego prezydenta USA

W wyborach prezydenckich w 1789 roku, które odbyły się 4 lutego, po wejściu w życie Konstytucji, Kolegium Elektorskie jednogłośnie wybrało Washingtona na pierwszego prezydenta Stanów Zjednoczonych[15]. Zaprzysiężenie odbyło się 30 kwietnia w Nowym Jorku, ówczesnej stolicy Stanów Zjednoczonych, w Federal Hall, a odebrał je Robert R. Livingston, kanclerz stanu Nowy Jork[15]. Wiceprezydentem w administracji Washingtona został federalista John Adams, który w głosowaniu elektorów uzyskał 34 głosy[15].

Ponieważ prezydent chciał zachować jedność w sprawach ważnych dla młodego państwa, do swojego rządu zaprosił i federalistów (z którymi sympatyzował), i antyfederalistów (z którymi się spierał)[16]. Sekretarzem stanu został lider demokratycznych republikanów i zarazem zwolennik Francji, Thomas Jefferson, a sekretarzem skarbu – lider federalistów i zwolennik Anglii, Alexander Hamilton[16]. Podczas pełnienia urzędu Washington skupiał się głównie na utrzymaniu jedności kraju, dlatego nie angażował się w sprawy ustawodawcze[16]. Jako zwolennik trójpodziału władzy (według Monteskiusza), Washington korzystał z przysługujących mu prerogatyw[17]. Jednym z pierwszych problemów, przed którymi stanęła nowa republika, była zła sytuacja finansowa, której rozwiązanie prezydent powierzył Hamiltonowi[17]. Dzięki kompromisowi zawartemu z Jeffersonem i Madisonem, Washington i Hamilton wprowadzili program reform, który uwzględniał między innymi przejęcie długów stanowych przez rząd federalny, utworzenie banku centralnego i wprowadzenie systemu dziesiętnego w obiegu monetarnym[17].

Podczas wyborów w 1792 roku Washington ponownie został jednogłośnie wybrany na prezydenta[18]. Przysięgę złożył 4 marca 1793 w Federal Hall w Filadelfii[18], a odebrał ją sędzia Sądu Najwyższego William Cushing. Dzień 4 marca był do 1933 datą inauguracji amerykańskich prezydentów.

Tuż przed ponownym objęciem przez Washingtona funkcji prezydenta Francja wypowiedziała wojnę Anglii, co postawiło Amerykanów w trudnym położeniu, ponieważ państwo było zbyt słabe, by angażować się w nowy konflikt[18]. Washington ogłosił wówczas neutralność Stanów Zjednoczonych, co nie spodobało się zarówno federalistom (anglofilom) jak i republikanom (frankofilom)[18]. Jednym z pierwszych problemów wewnętrznych, jakie napotkał prezydent, rozpoczynając drugą kadencję, był tzw. „Whiskey Rebellion[18]. W lipcu 1794 roku producenci whisky z zachodniej Pensylwanii protestowali przeciwko nałożeniu na nich wysokich podatków przez Kongres[18]. Prezydent powołał wówczas 13-tysięczną armię milicji, mającą stłumić zamieszki[18]. Osobiście stanął na czele wojska, co pozwoliło (dzięki poważaniu, jakim cieszył się w społeczeństwie) zakończyć protest bez oddawania strzałów[18].

Jeszcze w 1793 roku do USA przybył cieszący się popularnością wśród opinii publicznej poseł francuski Edmond-Charles Genêt[18]. W wyniku jego działań (zatrzymał statek amerykański i skonfiskował jego ładunek) rozpoczął się konflikt na linii Biały Dom – dyplomacja francuska[19]. Prasa Federalistyczna atakowała Genêta i nakłaniała prezydenta do odwołania go[19]. Ostatecznie Washington zmuszony był wydalić posła Genêta, co ochłodziło kontakty Stanów Zjednoczonych z Francją[20]. Równocześnie amerykańskie okręty przechwytywała flota brytyjska, co zmuszało prezydenta do podjęcia działań przeciwko Anglii[20]. W tym celu wysłał do Anglii prezesa Sądu Najwyższego, Johna Jaya, który miał wynegocjować traktat amerykańsko-brytyjski[20]. Został on podpisany w listopadzie 1794, lecz jego treść ujawniono dopiero pół roku później[20]. 8 lipca 1795 odbyła się specjalna sesja Senatu, na której traktat został ratyfikowany, stosunkiem głosów 20:10[21]. Pomimo utajnienia traktatu, jego treść wyciekła do prasy i wywołała oburzenie w społeczeństwie amerykańskim – głównie ze względu na artykuł XII, mówiący o zakazie eksportu produktów tropikalnych, produkowanych na południu USA[21]. Pomimo licznych petycji i listów, prezydent ratyfikował traktat, 24 lutego 1796 ogłosił jego wejście w życie, a 1 marca przedłożył go Kongresowi[22]. Ponieważ Washington nie otrzymał żadnych środków na realizację traktatu, musiał zwrócić się do Izby Reprezentantów, która sprawuje opiekę nad budżetem[23]. Mający w niej większość republikanie konsekwentnie blokowali układ, odmawiając przekazania środków, co powodowało większe napięcie opinii publicznej[23]. Głosowanie nad wnioskiem zakończyło się wynikiem 49:49, jednak środki zostały ostatecznie przyznane, dzięki głosowi spikera Fredericka Muhlenberga[24]. Sytuacja wywołana przez traktat Jaya walnie wpłynęła na politykę i ocenę Washingtona – odwołał on dwóch swoich czołowych członków rządu i stwierdził, że nie będzie współrządził z osobami, które nie podzielają jego poglądów[25]. Ponadto, podpisanie traktatu mocno osłabiło stosunki USA z Francją, która ostro atakowała gabinet Washingtona, a w zbliżających się wyborach prezydenckich udzieliła silnego poparcia profrancuskiemu kandydatowi republikanów – Thomasowi Jeffersonowi[25].

Ciągłe ataki na prezydenta sprawiły, że ogłosił on w swoim przemówieniu pożegnalnym z 17 września 1796, że nie będzie ubiegał się o trzecią kadencję[26], czym wyznaczył niepisaną tradycję dwukadencyjności[25]. Należy przypomnieć, że Konstytucja nie ograniczała maksymalnej liczby kadencji prezydenta. Dopiero wybór na prezydenta Franklina Delano Roosevelta w 1940 na trzecią, a w 1944 na czwartą kadencję, spowodowało, że uchwaleniem 22. poprawki w 1947 uregulowano prawnie tę kwestię. Washington z urzędu ustąpił 3 marca 1797 – po 7 latach i 308 dniach – gdy dotychczasowy wiceprezydent John Adams został zaprzysiężony na 2. prezydenta USA[27].

Dokonania | edytuj kod

Portret z 1795

Głównym osiągnięciem prezydenta było wzmocnienie władzy federalnej młodego państwa poprzez włączenie Karty praw do konstytucji w 1791, a także rozwój handlu i stabilizacja gospodarki[27]. Washington zabezpieczył też kraj przed zaangażowaniem się w kolejne konflikty zbrojne, zarówno wewnętrzne (zabezpieczenie granic przed atakami Indian), jak i zewnętrzne (neutralność w wojnie francusko-brytyjskiej i zatrzymanie ekspansji Hiszpanów na południowym zachodzie USA)[27].

18 września 1793 wmurował kamień węgielny pod budowę Kapitolu, siedziby federalnej władzy ustawodawczej na terenie Federal City (później Washington D.C.), wyodrębnionego miasta, terytorialnie niezależnego od żadnego stanu i będącego pod jurysdykcją władzy federalnej.

Nominacje do Sądu Najwyższego | edytuj kod

George Washington nominował dziesięciu sędziów Sądu Najwyższego Stanów Zjednoczonych (w tym aż trzech prezesów Sądu):

Życie po prezydenturze | edytuj kod

Po zakończeniu prezydentury George Washington powrócił do swojej posiadłości Mount Vernon[27]. Doraźnie doradzał swojemu następcy, Johnowi Adamsowi, który 11 lipca 1798 mianował, za zgodą Senatu, Washingtona tymczasowym naczelnym dowódcą armii amerykańskiej na wypadek wojny z Francją[27]. Nominację tę przyjął dwa dni później[27].

Śmierć i pogrzeb | edytuj kod

14 grudnia 1799 ciężko zachorował: miał problemy z oddychaniem (według opinii różnych biografów cierpiał na zapalenie tchawicy, zapalenie płuc lub gruźlicę)[28]. Osobisty lekarz James Craik bezskutecznie próbował go ratować zabiegami puszczania krwi[28]. Washington zmarł tuż przed 23:00 w swojej posiadłości w Mount Vernon w stanie Wirginia[28].

Został pochowany 18 grudnia w swoim rodzinnym mieście[28]. Kameralny pogrzeb odbył się przy udziale najbliższej rodziny i sąsiadów oraz honorowej eskorty, złożonej z kilku okolicznych żołnierzy[28].

Życie prywatne i poglądy | edytuj kod

George Washington poślubił najbogatszą wdowę w Wirgini, Marthę Dandridge Custis, 6 stycznia 1759 roku[7]. Przyszła pierwsza dama miała dwoje dzieci z wcześniejszego małżeństwa: syna Johna i córkę Marthę[7]. Z George’em nie miała dzieci[7]. Wśród biografów istnieją domniemania, że nie było to małżeństwo z miłości, między innymi dlatego, że Washington był zakochany w żonie swojego sąsiada – Sally Fairfax[7].

Washingtonowie mieszkali w Mount Vernon, gdzie prowadzili plantację tytoniu[7]. George był zwolennikiem niewolnictwa i przestrzegał reguł ówczesnej epoki[7]. Jego częściowo abolicjonistyczne poglądy wykreowały się dopiero w latach 70. XVIII wieku[7]. Mimo że pierwszy prezydent nigdy nie należał do żadnego stronnictwa ani partii politycznej, jawnie sympatyzował z federalistami i opowiadał się za silnym rządem centralnym[14].

Przynależał do Kościoła episkopalnego, choć nie uchodził za człowieka pobożnego – nie uczestniczył w nabożeństwach i nie przyjmował komunii[29]. Wśród części biografów panuje przekonanie, że mógł być ateistą[29].

Zobacz też | edytuj kod

Uwagi | edytuj kod

  1. Według kalendarza juliańskiego, data urodzenia Washingtona to 11 lutego. W 1752, a więc za życia Washingtona, wprowadzono w Wielkiej Brytanii gregoriańską rachubę czasu – tu data urodzenia to 22 lutego. Dodatkowo obowiązywała w roku urodzenia Washingtona angielska rachuba lat – rok rozpoczynał się 25 marca. Również w 1752 zmieniono w Wielkiej Brytanii datę początkową roku na 1 stycznia. Tak więc data urodzenia George’a Washingtona wg rachuby obowiązującej w tamtym czasie to 11 lutego 1731, według obecnej – 22 lutego 1732.
  2. Sędzia Rutledge był sędzią Sądu Najwyższego USA w latach 1790-1791 po czym zrezygnował. W 1795 został mianowany prezesem Sądu, jednak jego kandydatura nie została zatwierdzona przez Senat

Przypisy | edytuj kod

  1. Olpiński: Leksykon postaci. Katowice: Videograf II, 2006, s. 517. ISBN 83-7183-422-5.
  2. Washington George (pol.). Internetowa encyklopedia PWN. [dostęp 2015-02-15].
  3. Washington as a freemason (ang.). The Phoenixmasonry Masonic Museum and Library. [dostęp 2015-02-15].
  4. a b c d e f L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 22.
  5. MartaM. Grzywacz MartaM., George Washington - Jego Wyborcza Mość albo stary barani łeb, wyborcza.pl, 29 kwietnia 2019 [dostęp 2019-04-29]  (pol.).
  6. a b c d L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 23.
  7. a b c d e f g h i L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 24.
  8. L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 26.
  9. a b c d L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 27.
  10. a b c d L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 29.
  11. a b c d e L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 30.
  12. a b c d e L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej.
  13. a b L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 32.
  14. a b L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 33.
  15. a b c L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 34.
  16. a b c L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 35.
  17. a b c L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 36.
  18. a b c d e f g h i L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 37.
  19. a b L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 39.
  20. a b c d L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 40.
  21. a b L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 41.
  22. L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 43.
  23. a b L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 44.
  24. L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 45.
  25. a b c L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 46.
  26. L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 49.
  27. a b c d e f L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 54.
  28. a b c d e L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 55.
  29. a b L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 25.

Bibliografia | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "George Washington" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy