Goryń (województwo mazowieckie)


Na mapach: 51°32′47″N 21°17′02″E/51,546389 21,283889

Goryń (województwo mazowieckie) w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Kościół Wniebowzięcia NMP w Goryniu z I połowy XIX wieku Kapliczka przydrożna w Goryniu Kolonii

Goryńwieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie radomskim, w gminie Jastrzębia.

Spis treści

Położenie geograficzne i układ przestrzenny | edytuj kod

Goryń jest położony na Równinie Kozienickiej w pobliżu Równiny Radomskiej. Leży w bezpośrednim sąsiedztwie Puszczy Kozienickiej i utworzonego na jej terenie Kozienickiego Parku Krajobrazowego. Leży nad Radomką, lecz zabudowania położone najbliższej rzeki są od niej oddalone o około 400 metrów na północny zachód. Przez wieś płynie również bezimienny dopływ Radomki, mający źródła w Woli Goryńskiej, na którym założono stawy[1]. W Goryniu odkryto złoża węgla brunatnego, które jednak nie są eksploatowane[4].

Wieś rozciąga się wzdłuż drogi wiodącej po łuku z Woli Goryńskiej do Ignacówki Bobrowskiej. Można rozróżnić główną część wsi oraz Kolonię Goryń położoną na północny wschód od skrzyżowania głównej drogi z drogą wiodącą do Mąkos Starych. Przed II wojną światową niewielka część zabudowań wsi leżała nad samą rzeką[1].

Prywatna wieś szlachecka, położona była w drugiej połowie XVI wieku w powiecie radomskim województwa sandomierskiego[5]. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa radomskiego.

Historia Gorynia | edytuj kod

Najstarsze ślady osadnictwa w okolicy (cmentarzysko) pochodzą z okresu neolitu[potrzebny przypis][6].

Goryń istniał już w XII wieku[7] Pierwsze wzmianki dotyczące tutejszego kościoła i parafii dotyczą XV wieku. W tym czasie właścicielami wsi byli Goryńscy herbu Ogończyk. W czasach reformacji nieznani z nazwiska właściciele Gorynia przeszli na kalwinizm, lecz ich spadkobiercy byli katolikami[8]. W 1699 właścicielem Gorynia był Piotr Boglewski. W 1701 r. rozpoczyna się i trwa do lat trzydziestych XIX w. spór graniczny z Jastrzębią na tle zmiennego przebiegu granicznej Radomki[9]. Pod koniec XVIII wieku był własnością Puławskich[10].

Znajdujący się w Goryniu kościół wzniesiono w latach 1840-1843 r. W latach czterdziestych XIX wieku powstała, niepierwsza zapewne w historii wsi, karczma. W tym czasie właścicielem Gorynia był Andrzej Deskur i jego żona Helena, po nich jego bratanek Stanisław i jego żona Klementyna[8]. Właścicielem Gorynia w XIX w. był także Karol Gordon de Huntley[10].

Na miejscowym cmentarzu umieszczony jest pomnik ku czci około 700 jeńców radzieckich, pomordowanych przez Niemców w istniejącym w okolicy w czasie wojny obozie pracy[11].

Ważniejsze obiekty i turystyka | edytuj kod

Przez Goryń przebiega czerwony szlak rowerowy prowadzący z Bartodziej do Czarnolasu[13].

Transport i komunikacja | edytuj kod

Przez Goryń przebiegają jedynie drogi o klasie niższej niż droga wojewódzka. Od 1934 r. w pobliżu wsi przebiega linia kolejowa łącząca Warszawę z Radomiem - stacja Bartodzieje[14].

Miejscowość jest obsługiwana w zakresie komunikacji autobusowej przez przedsiębiorstwa MPK Radom oraz PPKS Radom.

Edukacja i ochrona zdrowia | edytuj kod

We wsi brak szkoły podstawowej - najbliższe w Woli Goryńskiej i Mąkosach Starych, a przedszkole i gimnazjum w Jastrzębi[4]. W Mąkosach Starych także najbliższa biblioteka publiczna. Najbliższe ośrodki zdrowia w Jastrzębi i Bartodziejach[4].

Religie | edytuj kod

Katolicyzm | edytuj kod

Dane dotyczące pierwszego kościoła w Goryniu, a także miejscowej parafii nie są precyzyjne. O istnieniu parafii w Goryniu wspomina Jan Długosz w swych Liber Beneficiorum Dioecesis Cracoviensis. Istnieją także informacje, jakoby pierwszy tutejszy kościół powstał na początku XV wieku. Był wykonany z drewna modrzewiowego i został rozebrany podczas budowy nowego kościoła w latach 1840-1843[8]. Nowy kościół, pod wezwaniem Wniebowzięcia NMP, istnieje do dziś i jest kościołem parafialnym w dekanacie jedlińskim.

Protestantyzm | edytuj kod

Miejscowy kościół przez 40 lat w okresie reformacji był zborem kalwińskim, z czego wniosek, że przynajmniej ówcześni właściciele Gorynia należeli do tego wyznania[8].

Judaizm | edytuj kod

Żydzi osiedlali się w Goryniu, lecz byli stosunkowo nieliczni[10]. Najbliższe gminy wyznaniowej, do których mogli należeć znajdowały się w Radomiu, Głowaczowie i Białobrzegach.

Demografia | edytuj kod

W Goryniu urodził się:

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c Mapa WIG Białobrzegi
  2. Portal polskawliczbach.pl
  3. GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. [dostęp 2018-02-08].
  4. a b c Strategia rozwiązywania problemów gminy Jastrzębia
  5. Corona Regni Poloniae. Mapa w skali 1:250 000, Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk i Pracownia Geoinformacji Historycznej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego
  6. Kazimierz Mróz w Jastrzębia s. 11 przywołuje, omawiając przeszłość Jastrzębi, pracę poświęconą badaniom archeologicznym doliny Radomki z lat 1902-1903 prowadzonym przez Mariana Wawrzenieckiego i Szczęsnego Jastrzębowskiego. Być może tam potwierdzenie tych danych? W okolicach Gorynia w 1968 r. prace archeologiczne prowadzili naukowcy z Muzeum Regionalnego w Radomiu, lecz gdzie opublikowali rezultaty?
  7. zob. Jerzy Jędrzejewicz Radom. Szkice z dziejów miasta s. 92, a także Kodeks dyplomatyczny Małopolski t. 1 1178-1386 s. 5
  8. a b c d zob. Dekanat radomski
  9. zob. Kazimierz Mróz op. cit. s. 32-33
  10. a b c d e zob. Słownik geograficzny
  11. zob. Nasza wieś Bartodzieje
  12. NID: Rejestr zabytków nieruchomych, województwo mazowieckie. [dostęp 11 stycznia 2010].
  13. Informacja Turystyczna: Strona internetowa radomskiej informacji turystycznej. [dostęp 5 marca 2010].
  14. zob. informacje o linii kolejowej nr 8 na stronie [1]
  15. Album-skorowidz Senatu i Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej oraz Sejmu Śląskiego. Kadencja 1935/1940, 1936, s. 199.

Bibliografia | edytuj kod

  • Jan Wiśniewski Dekanat Radomski Wydawnictwo Jana Kantego Trzebińskiego Radom 1911 s. 44-47 (Reprint Wydawnictwo Jedność Kielce 2000) - dostępna poprzez radomską bibliotekę cyfrową - [2]
  • Kazimierz Mróz Jastrzębia. Wieś powiatu radomskiego Państwowy Instytut Naukowy Gospodarstwa Wiejskiego w Puławach Warszawa 1935 - dostępna poprzez radomską bibliotekę cyfrową - [3]
  • Marian Wawrzeniecki i Szczęsny Jastrzębowski Poszukiwania archeologiczne w Królestwie Polskiem w sierpniu 1902 roku Akademia Umiejętności Kraków 1904
  • Praca zbiorowa pod redakcją Jerzego Jędrzejewicza Radom. Szkice z dziejów miasta Wydawnictwo „Arkady” Warszawa 1961
  • Franciszek Piekosiński Kodeks dyplomatyczny Małopolski t. 1 1178-1386 Akademia Umiejętności Kraków 1876 dostępna poprzez Cyfrową Bibliotekę Narodową Polona - [4]
  • Mapa WIG Białobrzegi Pas 42 Słup 32 Warszawa 1937
  • Strategia rozwiązywania problemów gminy Jastrzębia na lata 2007-2009 Jastrzębia 2007 [5]
  • Nasza wieś Bartodzieje nr 1/2009 (III) dostępna poprzez stronę wsi Bartodzieje [6]

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Goryń (województwo mazowieckie)" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy