Gubernia radomska


Na mapach: 51°24′00,0000″N 21°10′00,1200″E/51,400000 21,166700

Gubernia radomska w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Gubernia radomska 18441866 Gubernia radomska – kolorem jasnozielonym granice z lat 18441866, kolorem ciemnozielonym granice po 1866 Herb guberni w latach 1845–1866 Herb guberni radomskiej na budynku Kasy Pożyczkowej Przemysłowców Radomskich

Gubernia radomska (ros. Радомская губерния) – jednostka administracyjna w Królestwie Polskim istniejąca w latach 18441917. Powstała w 1844 w wyniku połączenia guberni sandomierskiej oraz guberni kieleckiej.

Jej stolica mieściła się tak samo jak w czasach guberni sandomierskiej w Radomiu. Gubernia radomska dzieliła się 8 powiatów: kielecki, miechowski, olkuski, opatowski, opoczyński, radomski, sandomierski, stopnicki.

(W czasie powstania styczniowego Rząd Narodowy 28 marca 1863 r. ogłosił Regulamin władz administracyjnych w byłym Królestwie Kongresowym. Według regulaminu zniesiono podział administracyjny na gubernie, a zamiast tego byłe Królestwo Kongresowe podzielono na osiem województw w granicach z 1816 r. Na terenach obejmujących gubernię radomską przywrócono województwo krakowskie, oraz województwo sandomierskie)[2].

W 1866 z guberni radomskiej wyłączono południowe powiaty, z których na powrót utworzono gubernię kielecką.

Spis treści

Siedziba władz guberni | edytuj kod

Siedzibą władz gubernii był Pałac Sandomierski – klasycystyczny budynek wzniesiony w latach 1825–1827 według projektu Antonia Corazziego – architekta sprowadzonego w 1819 z Toskanii na prośbę rządu Królestwa Polskiego, a konkretnie dzięki staraniom Stanisława Staszica. Spełniał on rolę reprezentacyjnej siedziby władz aż do upadku Królestwa Kongresowego w 1916 roku.

Podział administracyjny do 1866 | edytuj kod

Do roku 1866 gubernia liczyła 8 powiatów (ujezdów) i 19 okręgów.

  • powiat kielecki
    • okręg jędrzejowski
    • okręg kielecki
  • powiat miechowski
    • okręg miechowski
    • okręg proszowicki
    • okręg skalbmierski
  • powiat olkuski
    • okręg lelowski
    • okręg pilicki
    • okręg olkuski
  • powiat opatowski
    • okręg opatowski
    • okręg solecki
  • powiat opoczyński
    • okręg konecki
    • okręg opoczyński
    • okręg szydłowiecki
  • powiat radomski
    • okręg kozienicki
    • okręg radomski
  • powiat sandomierski
    • okręg sandomierski
    • okręg staszowski
  • powiat stopnicki
    • okręg stopnicki
    • okręg szydłowski

Na początku XX wieku gubernia liczyła 7 powiatów:

  • iłżecki
  • kozienicki
  • koński
  • opatowski
  • opoczyński
  • radomski
  • sandomierski

Podobnie jak w pozostałych guberniach Królestwa Polskiego zmiana ustroju terytorialnego dokonana w końcu lat 60. XIX w. pozbawiła większość miast guberni radomskiej praw miejskich. Status miasta zachowało 11 miejscowości. Poza Radomiem były nimi Końskie, Kozienice, Opatów, Opoczno, Ostrowiec, Przedbórz, Sandomierz, Staszów, Szydłowiec i Zawichost (w 1888 r. prawa miejskie stracił także Zawichost).

Gubernatorzy radomscy | edytuj kod

Administracja kościelna | edytuj kod

Odpowiednikiem guberni radomskiej w administracji kościelnej była diecezja sandomierska (później jej nazwę zmieniono na sandomiersko-radomska). Ta jednostka przetrwała w nieznacznie zmienionej postaci aż do reformy struktury diecezjalnej w 1992. Obecnie większa część dawnej diecezji sandomierskiej znajduje się w diecezji radomskiej.

Literatura | edytuj kod

  • Piątkowski, Sebastian: Radom – zarys dziejów miasta. Radom: SKRZR, 2000. ​ISBN 83-914912-0-X​.
  • Вейнберг, Леонид Борисович: Радомская губерния. [B:] Архангельский, Александр Семёнович и.и. (pед.): Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона. T. 26, c. 95–96. Петербург: издательским обществом Ф. А. Брокгауз — И. А. Ефрон, 1899. [b. ISBN]. (ros.) Wikiteka.
  • Swajdo, Jarosław: Między Wisłą a Pilicą. Dzieje podziałów administracyjnych w regionie kielecko-radomskim do 1975 roku. Kielce: Agencja „JP”, 2005. ​ISBN 83-88874-89-6​.

Przypisy | edytuj kod

  1. Andrzej Gawryszewski: Ludność Polski w XX wieku. Warszawa: Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. Stanisława Leszczyckiego PAN, 2005, s. 18. ISBN 83-87954-66-7.
  2. Dorota Lewandowska: Organizacja Narodowa Powstania Styczniowego z lat 1861–1864. Archiwum Główne Akt Dawnych. [dostęp 2016-10-29].

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Gubernia radomska" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy