Hans Christian Andersen


Hans Christian Andersen w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii To jest najnowsza wersja przejrzana, która została oznaczona 29 cze 2019. Od tego czasu wykonano 1 zmianę, która oczekuje na przejrzenie. Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Hans Christian Andersen (wym. [hanˀs ˈkʁæsdjan ˈɑnɐsn̩] i, ur. 2 kwietnia 1805[1] w Odense[1], zm. 4 sierpnia 1875[1] w Rolighed koło Kopenhagi) – duński pisarz i poeta[1], najbardziej znany ze swej twórczości baśniopisarskiej.

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Urodził się w najbiedniejszej dzielnicy Odense jako syn szewca[1] Hansa Andersena i niepiśmiennej praczki Anne Marie z domu Andersdatter (1774–1833). Ojciec umarł z powodu komplikacji zdrowotnych po udziale w wojnie napoleońskiej w 1816 roku, matka z powodu alkoholizmu. W dniu urodzenia został ochrzczony w domu, ze względu na to, że w tamtych czasach wiele noworodków umierało zaraz po urodzeniu. 15 kwietnia został ochrzczony w kościele św. Jana w Odense[2].

W krainę baśni pierwsza wprowadziła go babcia (ze strony ojca). Andersen bywał z nią w przytułku dla chorych, gdzie zajmowała się ogrodem i gdzie później przebywał jego chory psychicznie dziadek. Kilka motywów z opowieści babci zostało później wykorzystanych przez Andersena w jego utworach. Po śmierci ojca i powtórnym małżeństwie matki (z Nielsem Gunersenem) Andersen wyjechał we wrześniu 1819 do Kopenhagi z zamiarem zostania aktorem. W latach 1820–1821 uczęszczał do szkoły baletowej w Kopenhadze. Próbował także gry w teatrze, ale nie przyjęto go. Karierę rozpoczął jako śpiewak z wysokim sopranem, ale utracił go po mutacji głosu. Dzięki wytrwałości i zauważeniu jego talentu przez króla duńskiego Fryderyka VI[1], który odwiedził go w szkole łacińskiej w Slagelse[1], dostał w roku 1822 stypendium królewskie, które umożliwiło mu dalszą naukę w szkole, a później do roku 1828 studia[1]. Pomógł mu też Jonas Collins, który od początku wierzył w talent chłopca. Pewniejsza sytuacja materialna pozwoliła na kontynuowanie pracy twórczej i rozwijanie zainteresowań. Za wszelką cenę starał się być jak najbliżej teatru, w którym zadebiutował jako autor w 1829 sztuką Kjærlighed paa Nicolaj Taarn (Miłość na Wieży Mikołaja). Od tego czasu pisał sporo sztuk teatralnych, które nie zawsze cieszyły się powodzeniem. Ze względu na brak wykształcenia jego sztuki pełne były błędów ortograficznych, interpunkcyjnych i stylistycznych. Krytycy od początku je odrzucali.

Dom Andersena w Odense

Zwiedził niemal całą Europę. Podróże przez Niemcy, Włochy i Francje skłoniły go do studiów impresjonistycznych[1].

Ciekawość świata i ludzi, ale także nieustanny niepokój ducha, poczucie osamotnienia, kompleksy, skomplikowany charakter, nadmierna wrażliwość i egocentryzm uniemożliwiały mu znalezienie stałego miejsca i prowadzenie ustabilizowanego życia. Martwił się, iż oszaleje, podobnie jak jego dziadek. Miewał stany depresyjne i melancholiczne, a pod koniec życia chorował na gruźlicę.

Wiele[potrzebny przypis] współczesnych biografii charakteryzuje Andersena jako osobę biseksualną[3][4], co wynika m.in. z zachowanej korespondencji twórcy do Riborg Voigt[5], Edvarda Collina[6] czy Haralda Scharffa[7]. Przykładowo, do Edvarda Collina Andersen pisał:[potrzebny przypis] „Usycham z tęsknoty do ciebie tak, jak do pięknej kalabryjskiej dziewczyny... Moje uczucia do ciebie są takie, jak uczucia kobiety. Ta moja kobieca natura musi pozostać tajemnicą.” Collin we własnym pamiętniku wspominał o tym zauroczeniu Andersena: „Nie byłem w stanie odwzajemnić tej miłości, i sprawiło to autorowi wiele cierpienia.” W kontekście skrywanej seksualności pisarza analizuje się też współcześnie jego twórczość[8][9][10].

Miał wielu wybitnych i sławnych znajomych, należeli do nich: Bertel Thorvaldsen, Adam Oehlenschlager, Johanne Luise Heiberg, Jenny Lind, Bjørnstjerne Bjørnson, Charles Dickens, Søren Kierkegaard czy bracia Grimm. W 1851 w wyrazie uznania dla wiedzy i zasług Andersena przyznano mu tytuł profesora, a w 1874 tytuł radcy.

Zmarł 4 sierpnia 1875 roku[1] na terenie posiadłości wiejskiej Rolighed koło Kopenhagi[1] (obecnie na terenie Østerbro – północnej dzielnicy stolicy Danii).

Twórczość | edytuj kod

Debiutował w 1822 zbiorem utworów Młodzieńcze próby wydanych pod pseudonimem William Christian Walter. Wydał kilka tomów wierszy, wiele opowiadań, szkiców, powieści, sztuki teatralne. Także dziennik swojego życia.

Do najbardziej znanych powieści H. C. Andersena należą:

  • Improwizator (Improvisatoren, 1835, wyd. pol. 1859)
  • OT (1836)
  • Tylko grajek (Kun en Spillemand, 1837)[1]

Wszystkie te powieści zawierają elementy autobiograficzne.

Baśnie | edytuj kod

Ilustracja Heinricha Leflera z 1897 do baśni Świniopas.  Osobny artykuł: Baśnie Andersena.

Twórczości dla dzieci początkowo nie traktował poważnie, raczej jako zajęcie na marginesie pisarstwa dla dorosłych. Choć zastrzegał, iż jego baśnie to pudełka: dzieci oglądają opakowanie, a dorośli mają zajrzeć do wnętrza. Bardzo nie lubił, gdy jego baśnie od początku uznano za dzieła dla dzieci, bez głębszego sensu. Jednak właśnie baśnie przyniosły mu wielki rozgłos i sławę.

Pierwszy ich zbiór (Eventyr fortalte for Børn – Baśnie opowiedziane dla dzieci), został wydany w Kopenhadze w roku 1835, a kolejne tomy ukazały się w latach 1836 i 1837. Zachęcony powodzeniem pierwszej serii, pisarz wydawał kolejne aż do roku 1872.

Upamiętnienie w Polsce | edytuj kod

Od 1973 na terenie obecnej dzielnicy Bielany w Warszawie znajduje się ulica imienia Hansa Christiana Andersena[11]. Ulica Andersena jest też w Częstochowie, Bydgoszczy, Poznaniu, Szczecinie i Tczewie.

W Lublinie jest teatr im. Hansa Christiana Andersena.

Szkoły | edytuj kod

W Krakowie szkoła podstawowa nr 101 nosi imię Hansa Christiana Andersena. W Warszawie jest Szkoła Podstawowa z Oddziałami Integracyjnymi nr 318 im. Jana Christiana Andersena, w Lublinie Społeczne Liceum Ogólnokształcące im. H.C. Andersena. W Karsku Szkoła podstawowa im. Hansa Christiana Andersena. W Olsztynie Szkoła Podstawowa nr 25 z Oddziałami Integracyjnymi nosi imię Andersena.

Przedszkola | edytuj kod

W Katowicach Miejskie Przedszkole nr 1 Hansa Christiana Andersena. W Żorach Przedszkole Nr 13 Im. H.Ch.Andersena.

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c d e f g h i j k l m n o Autoren in Wort... ↓.
  2. Jackie Wullschläger: Andersen. Życie baśniopisarza. Warszawa: WAB, 2005, s. 21. ISBN 83-7414-072-0.
  3. Eigil Nyborg Den indre linje i H.C. Andersens eventyr, wyd. Gyldendal, 1962
  4. Dag Heede Andersen, Hans Christian (1805-1875) notatka biograficzna w internetowej encyklopedii LGBTQ.com, dostęp 2009-09-01
  5. Hans Christian Andersen's correspondence, red. Frederick Crawford6, Londyn 1891
  6. Johan de Mylius The Life of Hans Christian Andersen. Day By Day, serwis Hans Christian Andersen Center, 2006-07-22, dostęp 2009-08-21
  7. ClaudiaC. Pritchard ClaudiaC., His dark materials, The Independent, 27 marca 2005 [dostęp 2009-08-21] [zarchiwizowane z adresu 2007-03-14] .
  8. Heinrich Detering Ich wünschte, ich hätte Ihr ganzes Ich, w: Otmar Werner (red.) Arbeiten zur Skandinavistik, Frankfurt n. Menem 1989
  9. Heinrich Detering Intellectual amphibia Odense 1991
  10. Heinrich Detering Das offene Geheimnis Göttingen 1995
  11. Uchwała nr 105 Rady Narodowej m.st. Warszawy z dnia 15 maja 1973 r. w sprawie nadania nazw ulicom, „Dziennik Urzędowy Rady Narodowej m.st. Warszawy”, Warszawa, dnia 15 czerwca 1973 r., nr 6, poz. 39, s. 2.

Bibliografia | edytuj kod

  • Jackie Wullschläger: Andersen. Życie baśniopisarza. Warszawa: WAB, 2005, s. 21. ISBN 83-7414-072-0.
  • Hans Christian Andersen: Dzienniki. Przeł. Bogusława Sochańska. Warszawa: Media Rodzina, 2014, s. 900.
  • Elke Schwarck: Autoren in Wort und Bild. Gütersloh: Bartelsmann, Reinhardt Mohn. (niem.)

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Hans Christian Andersen" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy