Helena Semadeni


Helena Semadeni w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Adam Haberkant (1829–1905)

Helena Semadeni z domu Haberkant (ur. 15 marca 1868 w Dąbiu, zm. 24 września 1948 w Gdańsku) – polska nauczycielka, założycielka i przełożona Zakładu Naukowego Żeńskiego Heleny Semadeni w Kaliszu, do którego m.in. w latach 1901–1904 uczęszczała Maria Dąbrowska.

Szkoła i jej nauczyciele zostali sportretowani w powieści Noce i dnie (1931–1934) Dąbrowskiej; małżonkowie Semadeni występują tam pod fikcyjnym nazwiskiem Wenorden.

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Ojcem Heleny Semadeni był Adam Haberkant (Jan Adam Haberkant)[a], który urodził się 25 grudnia 1829 w Warszawie jako syn cukiernika Jana Haberkanta i Antoniny ze Świnarskich. Studiował teologię w Dorpacie w latach 1849–1854. W 1858 r. został pastorem w Łomży. Był polskim patriotą i wygłaszał kazania popierające powstanie styczniowe, za co został wywieziony w 1863 r. na zesłanie do guberni penzeńskiej w Rosji. Wskutek wstawiennictwa Konsystorza Kościoła Ewangelickiego pozwolono mu powrócić po dwóch latach zesłania, nie odzyskał już jednak pełnego zdrowia. Został pastorem w Dąbiu nad Nerem (1865–1872), a później aż do śmierci w 1905 r. był pastorem w Kaliszu. Jego żona Helena (1844–1916) była córką Jana Bogumiła Tydelskiego, pastora z Włocławka[1][2][3]. Małżonkowie Haberkant byli pierwowzorami starszych pastorostwa Wenorden w książce Noce i dnie[b].

Młodszą siostrą Heleny była Wanda Haberkantówna, dr chemii, przyrodniczka, działaczka oświatowa[5].

Helena i Władysław Semadeni ok. 1895 r.

W 1883 r. Helena ukończyła rządowe gimnazjum rosyjskie w Kaliszu[6]. W 1894 r. wyszła za mąż za Władysława Semadeniego, pastora ewangelicko-reformowanego w Żychlinie koło Konina. W latach 90. XIX wieku prowadziła pensję[c] w Koninie; nauczycielkami były tam m.in. Wanda Haberkantówna[5][7] oraz Stefania Łucja Esse[8]. Później działała w Kaliszu[d]. Z Kalisza przeniosła się za mężem do Warszawy.

Oficyna domu przy ul. Babinej 2.
Na tablicy wmurowanej na lewo od wejścia napisane jest:
W TYM DOMU MIEŚCIŁA SIĘ PENSJA HELENY SEMADENIOWEJ,
DO KTÓREJ W LATACH 1901–1904 UCZĘSZCZAŁA AUTORKA NOCY I DNI
MARIA DĄBROWSKA

Pensja w Kaliszu | edytuj kod

W Kaliszu Helena Semadeni założyła 4-klasową[e] pensję przy ul. Babinej 2[10]. Jako córka zesłańca zdawała sobie sprawę, że przy wychowywaniu młodzieży w duchu mądrego patriotyzmu podstawową rolę będą odgrywać matki, a więc odpowiednie kształcenie dziewcząt z klasy średniej jest szczególnie ważne dla społeczeństwa. Po latach Maria Dąbrowska wspominała: Uczyłam się tam w polskiej szkole. Nie znałam patriotyzmu pojętego jako nienawiść i bunt. Uczucia te obowiązywały mnie jedynie na lekcjach historii Polski. Poza tym w szkole naszej Polska zdawała się być już dawno niepodległa. Wszystko tchnęło tam życzliwością do świata, do ludzi, do życia. Uczucia te owładnęły także i mną, a owładnęły z tym większą łatwością, że byłam do nich z natury usposobiona[11][12].

Pieczątka pensji odbita
na egzemplarzu książki

W powieści Noce i dnie Maria Dąbrowska opisała pensję Heleny Semadeni, nauczycielki oraz życie uczniów, a nazwisko Wenorden (Heleny Semadeni i jej męża) przewija się przez wszystkie tomy. Pisała m.in.: Całe życie umysłowe Kalińca zawsze się koło nich [rodziny Wenordenów] skupiało. Prenumerowali przynajmniej z dziesięć pism angielskich, francuskich, rozmaitych[13]. Państwo Wenordenowie […] byli tak zaprzątnięci sprawami zarządu szkoły, że spóźniali się na lekcje. […] prowadzenie pensji wymagało niemałych trudów. […] długi, spłaty, weksle. […] trzeba zabiegać o względy rządowego inspektora, by nie przychodził albo przyszedłszy patrzył na różne rzeczy przez palce. Pan Wenorden pomagał żonie z całej siły we wszystkim […] dziewczęta pasjami lubiły lekcje przełożonych, gdyż umieli oni w swoje skrócone godziny wnieść dużo życia, wzbudzić zachwyt i ciekawość dla wykładanych przedmiotów[14]. W szkole pani Wenordenowej nie uczono patriotyzmu pojętego jako nienawiść, nie odczuwano tam zresztą prawie niewoli, żaden ucisk bowiem nie jest w stanie przeniknąć do wszystkich bez wyjątku środowisk. Korzystając z ze skromnej na krótką metę swobody też tam raczej życzliwość i zrozumienie dla ludzi, narodów, światów[15].

Uwagi | edytuj kod

  1. W drzewie rodowym wykonanym przez jego wnuka Tadeusza Semadeniego podane jest pojedyncze imię Adam. To samo imię pojawia się w wielu opisach jego działań w Łomży i w Kaliszu, w innych zaś źródłach podawane jest Jan Adam. W bazie nekrologi-baza.pl znajdują się: Haberkant Adam oraz Haberkant Jan Adam, obaj z tą samą datą śmierci 12 sierpnia 1905.
  2. Dąbrowska opisała Adama następująco: Starszy pan był bardzo otyły, ale jego pulchne usta i żółte oczy, z których jedno miało siwą rzęsę, odznaczało się przyjemnym wyrazem, zwłaszcza gdy się uśmiechał, co czynił prawie bez ustanku[4].
  3. Pensja w owych czasach to była szkoła o całkiem poważnym charakterze i poziomie nauczania, uzupełniająca wcześniejszą elementarną edukację domową, przeznaczona dla dziewcząt z wyższych warstw społecznych, często z internatem.
  4. W tygodniku Życie Kalisza nr 30 z 20 IX 2017 można przeczytać, że po 1905 r. wraz z liberalizacją polityczną przyszła też możliwość samoorganizacji emancypantek w Kaliszu. W grudniu tego roku powstał Związek Pracy Kobiet. Pierwszą przewodniczącą została właścicielka pensji Helena Semadeni, http://www.zyciekalisza.pl/index.php?str=82&id=87533 [dostęp 2017-09-21].
  5. Te 4 klasy odpowiadały czterem pierwszym klasom rosyjskiego rządowego gimnazjum. Maria Szumska, która w wieku 12 lat rozpoczęła naukę w klasie II pensji Heleny Semadeni, po ukończeniu tam klasy IV rozpoczęła naukę w V klasie rosyjskiego żeńskiego gimnazjum[9].

Przypisy | edytuj kod

  1. Eduard Kneifel, Die Pastoren der evangelisch-augsburgischen Kirche in Polen. Ein biographisches Pfarrerbuch mit einen Anhang, Eging 1968.
  2. R. Waleszczak, Parafie ewangelicko-augsburskie w Łomżyńskiem do 1939 r., Studia Łomżyńskie tom XIX, s. 42, Łomżyńskie Towarzystwo Naukowe im. Wagów, Łomża 2008.
  3. Parafia Ewangelicko-Augsburska w Piszu. Historia – Łomża. pisz.luteranie.pl. [dostęp 2017-08-27].
  4. M. Dąbrowska, Noce i dnie, wyd. XXIV, Warszawa, Czytelnik 1982, tom 3, s. 8–9.
  5. a b Piotr Gołdyn: Wkład Wielkopolan Wschodnich w rozwój oświaty w Polsce w pierwszej połowie XX wieku. Wybrane przypadki. journals.umcs.pl, 2016. [dostęp 2017-08-27].
  6. III LO w Kaliszu. Absolwenci 1883. kopernik.kalisz.pl. [dostęp 2017-08-27].
  7. Piotr Gołdyn, Wkład Wielkopolan Wschodnich w rozwój oświaty w Polsce w pierwszej połowie XX wieku. Wybrane przypadki, Lubelski Rocznik Pedagogiczny t.35, z.4, 2016, s. 162–164.
  8. Piotr Pęcherski: Powązki Konina (pol.). [dostęp 2017-06-27].
  9. Ewa Głębicka, Dąbrowska (nie)znana. Szkice. Warszawa 2016, s. 13.
  10. Dąbrowska w Kaliszu. Centrum Informacji Turystycznej w Kaliszu. [dostęp 2017-12-08].
  11. M. Dąbrowska, opowiadanie Strajk szkolny.
  12. Teresa Rudowicz: Kalisz literacki (2). pisarze.pl, 2013-11-04. [dostęp 2017-08-27].
  13. M. Dąbrowska, Noce i dnie, wyd. XXIV, Warszawa, Czytelnik 1982, tom 2, s. 156–157.
  14. M. Dąbrowska, Noce i dnie, wyd. XXIV, Warszawa, Czytelnik 1982, tom 3, s. 76.
  15. M. Dąbrowska, Noce i dnie, wyd. XXIV, Warszawa, Czytelnik 1982, tom 3, s. 284.

Bibliografia | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Helena Semadeni" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy