Herb Kaszub


Herb Kaszub w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Herb Kaszub (kaszub. pòznaka Kaszëb, pòznaka Kaszëbskô) – herb zawierający kaszubskie godło, czyli czarnego gryfa w koronie. Oficjalnie nie ma żadnej uchwały, która określałaby szczegółowy opis kaszubskiego herbu i godła. Tylko Kaszëbskô Jednota w swej Deklaracji ideowej, uchwalonej w dniu 7 września 2011 r., stwierdza, że Naszym godłem narodowym jest czarny gryf w koronie, dalej zaś określa herb – na złotym polu, zwrócony w prawo (heraldyczne) czarny gryf w koronie. Pomimo pewnych różnic w przedstawianiu gryfa (dotyczą one choćby koloru języka czy pazur), w ruchu kaszubskim powszechnie przyjął się gryf czarny w koronie[1].

Spis treści

Opis herbu | edytuj kod

Powszechnie przyjmuje się, że herbem Kaszub jest na złotym polu, czarny gryf. Kolor oręża i korony jest jednak różny w zależności od wersji[1]. Kaszëbskô Jednota przedstawia herb Kaszub jako czarnego gryfa, zwróconego w prawo (w heraldyce prawa strona jest lewą stroną (a lewa prawą) gdy patrzymy od przodu na tarczę herbową), ze złotym orężem, czerwonym językiem i złotą koroną, na złotym tle[1]. Istnieją również wariacje z czarnym orężem i czarną koroną[2], a także z czerwonym orężem i bez korony[3]. Najczęściej jednak zachowany jest na złotym polu, czarny koronowany gryf.

Historia herbu | edytuj kod

Herb Księstwa Pomorskiego Haft

Gryf pojawił się na Kaszubach już pod koniec XII wieku, jak świadczą o tym pieczęcie władców księstwa pomorskiego (łac. Ducatus Pomeraniae), którzy od połowy następnego stulecia posługiwali się tytułem kaszubskim (dux Cassubiae/dux Cassuborum). Od gryfa pochodzi nazwa dynastii panującej (do XVII w.) na obszarze tego państwa – Gryfitów[1].

Być może pewną rolę w recepcji herbu mogły odegrać wyprawy krzyżowe, w których brali udział władcy zachodniopomorscy. Prawdopodobnie za pośrednictwem tychże książąt (lub meklemburskich) wizerunek gryfa trafił na Pomorze Gdańskie, gdzie jednak przez jego książąt był wykorzystywany sporadycznie – w zasadzie używał go tylko Sambor II. Istnieją przypuszczenia, że gryf widniał także na pieczęciach książąt gdańskich Sobiesława II i Świętopełka Wielkiego, jednakże hipotezy te są odrzucane przez większość historyków[1].

W przypadku Pomorza jednak w większości używano czerwono–srebrnej (czerwono–białej) wersji herbu. Historyczny gryf województwa pomorskiego z roku 1466 będący symbolem dzisiejszego Pomorza Gdańskiego to czerwony gryf na srebrnej tarczy. Jest on odwzorowaniem gryfa szczecińskiego (czerwonego gryfa na niebieskim tle) – pierwszej tarczy pomorskiej w herbie wielkim księstwa pomorskiego[3]. W okresie II Rzeczypospolitej herb województwa pomorskiego przedstawiał czerwonego gryfa na srebrnym tle z koroną[4]. Podobizna czarnego gryfa na złotym polu została zaczerpnięta przez działaczy kaszubskich od zachodniopomorskich książąt wołogoskich, którzy się nim pieczętowali[5].

Czarno-złoty herb był też symbolem historycznego Księstwa Kaszubskiego[1], wchodzącego w skład większego Księstwa Pomorskiego. W dziewięciopolowym herbie wielkim Księstwa Pomorskiego herb ten występuje w pierwszym rzędzie na górze, pierwszy od lewej[6][7].

XVI-wieczny fresk z wizerunkiem gryfa, który znajduje się w prezbiterium archikatedry oliwskiej został pierwowzorem aktualnego herbu województwa pomorskiego, który jest czasem utożsamiany z herbem Kaszub.

Zasadniczo władcy Pomorza Zachodniego posługiwali się jednak gryfem bez korony. Aleksander Majkowski widział jednak ukoronowane gryfy w Gryfii (Greifswald w Niemczech), w której studiował oraz w katedrze oliwskiej. Być może ten fakt miał wpływ na dodanie korony kaszubskiemu gryfowi. Wizerunek gryfa z koroną przyjął się w tradycji kaszubskiej, a szczególną rolę w jego rozpowszechnieniu odegrały czasopisma. Jego wizerunek widniał bowiem w winietach – obok wspomnianego „Gryfa” – takich czasopism jak choćby „Zrzesz Kaszëbskô”, „Kaszëbë”, „Pomerania”, „Tatczëzna”, „Òdroda” („Kaszëbskô Òdroda”).

W propagowaniu gryfa jako godła Kaszub i Kaszubów dużą rolę odegrała literatura – na przykład „Żëcé i przigòdë Remùsa” A. Majkowskiego, czy też liczne utwory poetyckie, takie jak wiersze Jana Trepczyka, Aleksandra Labudy, czy Jana Rompskiego, który w wierszu Wiész të… pisał:

To nasz znak – ten czôrny juńc;

Jesz Kaszëbów nie je kùńc!

Òn to straszny juńc i lew,

Òn z Mòrlawë dobéł krew!

Hej, të Grifie w blónë lec,

Chcemë cebie w sercach miec!

Dużą rolę w propagowaniu tego herbu odegrał haft Franciszki Majkowskiej – działaczki kaszubska i twórczyni wejherowskiej szkoły haftu kaszubskiego, siostry Aleksandra Majkowskiego[1].

Zobacz też | edytuj kod

Bibliografia | edytuj kod

  • Bolduan T., Gryf. Godło Pomorza, Gdańsk 1971.
  • Brzustowicz G., Heraldyka książąt zachodniopomorskich (XIII-XVII wiek), „Przegląd Zachodniopomorski”. T. 6(1991), z. 2.
  • Rusakiewicz A., Najdawniejsze godła książąt wschodniopomorskich: lilia i gryf, [w:] Gdańskie Studia z Dziejów Średniowiecza, nr 9: Biskupi, lennicy, żeglarze, Gdańsk 2003.

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c d e f g Herb, godło i flaga narodowa Kaszubów | Kaszëbskô Jednota, kaszebsko.com [dostęp 2019-02-23] .
  2. a, Tajemniczy Gryf, Ruda kita, 21 stycznia 2016 [dostęp 2019-02-23]  (pol.).
  3. a b strona21, gryf.pomorze.pl [dostęp 2019-02-23] .
  4. Projekt Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w sprawie nadania herbów województwom, AAN, PRM 59-10, s. 18-21
  5. Roman Drzeżdżon: KLËKA albo kaszubskie abc... Kilka słów o Kaszubach i ich ziemi. Gdynia: Region, 2014.
  6. Encyklopedia Szczecina. T. I A-O. Szczecin: Uniwersytet Szczeciński, 1999, s. 336. ISBN 83-87341-45-2.
  7. Tadeusz Białecki: Herby miast Pomorza Zachodniego. Szczecin: Wydawnictwo Polskie Pismo i Książka, 1991, s. 10-11. ISBN 83-85360-01-8.
Na podstawie artykułu: "Herb Kaszub" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy