Hymenaea


Hymenaea w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Hymenaearodzaj drzew z rodziny bobowatych. Obejmuje co najmniej 14[4]–16 gatunków[5] występujących w tropikach Ameryki Południowej i Środkowej oraz w Afryce[3]. Szybkoschnąca żywica tego gatunku zwana kopal (zarówno pozyskiwana z żywych i ściętych drzew, jak i z subfosylnych osadów) ma istotne znaczenie ekonomiczne. H. verrucosa jest źródłem kopalu wschodnioafrykańskiego, zaś H. courbaril dostarcza kopalu amerykańskiego[6].

Spis treści

Rozmieszczenie geograficzne | edytuj kod

Centrum zróżnicowania rodzaju jest Amazonia i Mata Atlântica, gdzie rośnie co najmniej 6 gatunków, 5 gatunków występuje w suchych lasach i zaroślach północno-wschodniej i południowo-wschodniej Brazylii, przy czym jeden z nich sięga po Paragwaj i Argentynę na południu. Jeden gatunek jest szeroko rozprzestrzeniony w tropikach Ameryki Południowej i Środkowej, sięgając po Meksyk i Karaiby na północy, jeden gatunek jest endemitem Kuby. Jeden gatunek (H. verrucosa) rośnie na wybrzeżach wschodniej Afryki, na Madagaskarze i Maskarenach[4].

Szerzej rozprzestrzenione w tropikalnej Azji zostały gatunki o znaczeniu ekonomicznym – H. verrucosa i H. courbaril[6][3].

Kwiaty H. stigonocarpa Owoce H. courbaril

Morfologia | edytuj kod

Pokrój
Drzewa i krzewy[4].
Liście
Składają się z pary skórzastych, całobrzegich listków, nierzadko gruczołowato punktowanych, osadzonych na krótkim ogonku lub niemal siedzących. U nasady liścia szybko odpadające przylistki[3].
Kwiaty
Zebrane w szczytowe grona i baldachogrona. Przysadki i podsadki jajowate lub okrągławe, szybko odpadające. Kielich rurkowaty, zrośnięty w części dolnej, w górnej rozszerzający się dzwonkowato lub lejkowato i tu z czterema skórzastymi działkami. Płatki korony białe w liczbie trzech lub pięciu. Mają takie same rozmiary, z wyjątkiem części gatunków, u których dwa dolne płatki są wyraźnie mniejsze. Czasem też u nasady płatki zwężone są w paznokieć. Pręcików jest 10, wszystkie są płodne, wolne, o nitkach nagich lub owłosionych u nasady. Słupek nitkowaty z drobnym szczytowym znamieniem[3].
Owoce
Strąk owalny lub jajowaty. Owocnia gruba i skórzasta, czasem drewniejąca, szorstka. Nasiona nieliczne, o różnych rozmiarach[3].

Systematyka | edytuj kod

Pozycja systematyczna

Rodzaj z plemienia Detarieae z podrodziny Detarioideae w obrębie bobowatych Fabaceae[7][1]. Dawniej wraz z plemieniem zaliczany do brezylkowych Caesalpinioideae[1]. Taksonem siostrzanym jest najprawdopodobniej rodzaj Guibourtia. Kopalny gatunek z DominikanyH. protera Poinar – uznawany jest za takson siostrzany dla wschodnioafrykańskiego H. verrucosa[4].

Wykaz gatunków[5]

Zastosowanie | edytuj kod

Szybko twardniejąca żywica przypomina po zaschnięciu bursztyn. Źródłem żywicy jest głównie H. verrucosa (kapal wschodnioafrykański, tzw. „Zanzibar”) i H. courbaril (kopal amerykański). Z żywic tych wyrabia się lakiery, pokosty, linoleum, impregnuje się kable[6]. Stosowane są one do kadzideł, do klejenia oraz w medycynie tradycyjnej. Drzewa z tego rodzaju dostarczają także jadalnych owoców, cenionego drewna (algarrobo, jatoba, courbaril, guapinol) stosowanego do wyrobu wysokiej jakości mebli, instrumentów, jachtów i jako surowiec konstrukcyjny. Niektóre gatunki uprawiane są jako rośliny ozdobne[4].

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-01-29].
  2. Hymenaea. W: Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2016-02-15].
  3. a b c d e f Dezhao Chen, Prof. Dianxiang Zhang, Kai Larsen & Supee Saksuwan Larsen: Hymenaea Linnaeus. W: Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2016-02-15].
  4. a b c d e Hymenaea. W: Legumes of the world [on-line]. Kew Royal Botanic Gardens. [dostęp 2016-02-15].
  5. a b Hymenaea. W: The Plant List. Version 1.1 [on-line]. [dostęp 2016-02-15].
  6. a b c Wielka encyklopedia przyrody. Rośliny kwiatowe. 1. Warszawa: Muza S.A., 1998, s. 210. ISBN 83-7079-778-4.
  7. Legume Phylogeny Working Group. A new subfamily classification of the Leguminosae based on a taxonomically comprehensive phylogeny. „Taxon”. 66, 1, s. 44–77, 2017. 
Na podstawie artykułu: "Hymenaea" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy