Interpunkcja


Interpunkcja w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Interpunkcja (łac. inter – pomiędzy[1], punctum – punkt[2]) – graficzny odpowiednik intonacji, rytmu i tempa mowy, akcentu wyrazowego i zdaniowego. Stanowi ją zbiór znaków (we współczesnej polszczyźnie jest ich 10), inaczej zwanych znakami przestankowymi, uzupełniających zapis literowy tekstu oraz norm ich stosowania[3]. Nie odpowiadają one ani fonemom języka mówionego, ani leksemom. Znaki te pozwalają na odzwierciedlenie w tekście pisanym zależności składniowych między członami wypowiedzenia lub między wypowiedzeniami, na wyodrębnienie, podkreślenie – ze względów znaczeniowych lub emocjonalnych – pewnych wyrazów lub fragmentów tekstu, a także na ujednoznacznienie tekstu pisanego.

W razie wątpliwości związanych z użyciem znaków przestankowych należy się więc kierować przede wszystkim zasadą zrozumiałości zapisywanego tekstu i stosować taką interpunkcję, która zapewni najlepszy odbiór zapisanych treści.

Znakami interpunkcyjnymi nie są znaki wewnątrzwyrazowe lub międzywyrazowe.

Jedną z ważniejszych funkcji znaków przestankowych jest zapewnienie tekstowi jednoznaczności, np. w przypadku wypowiedzi „babcia Zosia i ja” i „babcia, Zosia i ja”. Ułatwiają one także interpretację, zrozumienie[4] oraz wygłaszanie tekstu (sugerując przerwy między wypowiedziami, intonację, zawieszenie głosu etc.).

Spis treści

Interpunkcja polska | edytuj kod

Współczesna polska interpunkcja opiera się przede wszystkim na zasadzie składniowej, to znaczy, że za pomocą znaków przestankowych oddaje się strukturę zapisanego wypowiedzenia. W mniejszym stopniu stosuje się w niej zasadę semantyczną i rytmiczną, choć i one znajdują odzwierciedlenie w użyciu (bądź pominięciu) określonych znaków interpunkcyjnych w zapisywanym tekście.

Większość przepisów interpunkcyjnych w polszczyźnie ma charakter obligatoryjny – użycie bądź opuszczenie znaku w konkretnym tekście jest z punktu widzenia normatywnego obowiązkowe.

W języku polskim używane są następujące znaki przestankowe: kropka (.), przecinek (,), dwukropek (:), średnik (;), wykrzyknik (!), pytajnik (?), wielokropek (…), myślnik (reprezentowany przez półpauzę: – lub pauzę: —; często również, niezgodnie z normami typograficznymi, przez dywiz: -[5]), nawiasy (zwykłe: ( ), kwadratowe: [ ], klamrowe: { } lub ostrokątne: < >) oraz znaki cudzysłowu (podwójne apostrofowe: „ ”, pojedyncze apostrofowe: ‘ ’ oraz szewrony stosowane w dwóch kombinacjach: « » lub » «). (W typografii tradycyjnej stosowane były również cudzysłowy przecinkowe: , ’, które wraz z nastaniem typografii komputerowej zostały definitywnie wyparte przez cudzysłowy apostrofowe pojedyncze).

Ze względu na pełnioną funkcję znaki interpunkcyjne można podzielić następująco:

  • znaki oddzielające (kropka, średnik, przecinek),
  • znaki prozodyczne (wielokropek, myślnik, pytajnik),
  • znaki emocji (wykrzyknik, wielokropek, myślnik, pytajnik),
  • znaki opuszczenia (wielokropek, myślnik),
  • znaki wyodrębniające (dwukropek, para znaków cudzysłowu, para nawiasów, para myślników lub para przecinków).

Etymologia | edytuj kod

Nazwa pochodzi od łacińskiego słowa interpunctio[3], co dosłownie oznacza: wstawianie punktów w tekst i odnosi się do jednego z pierwszych znaków przestankowych w łacinie jakim był punkt, który w zależności od wysokości umieszczenia go – oznaczał koniec myśli lub przerwę o odpowiednio różnych długościach[4].

Znaki interpunkcyjne używane w innych językach | edytuj kod

Inne języki mają inny zestaw znaków przestankowych, np. w języku angielskim obecny jest apostrof (’), w języku polskim stosowany sporadycznie, a w chińskim i japońskim używa się innego wariantu kropki: 。. W języku hiszpańskim istnieje odwrócony znak zapytania „¿” i odwrócony wykrzyknik „¡”.

Cudzysłów przybiera formy takie, jak: ‚’, «», ‘’, „“, ‹›, 「」, 『』,“”, ﹃﹄, ﹁﹂, ՜.

Znaki typograficzne i diakrytyczne | edytuj kod

Odpowiednio zaprojektowane znaki pisarskie są integralną częścią każdego z osobna kroju pisma i jego odmian. Należy jednak zwrócić uwagę, że znaki typograficzne nie są znakami przestankowymi. Najczęściej spotykane znaki typograficzne to: § (paragraf), & (et), * (asterysk), @ (at), №, # (kratka), / (ukośnik), ~ (tylda) oraz - (dywiz). Również znaków diakrytycznych nie uważa się za znaki przestankowe.

Historia | edytuj kod

 Osobny artykuł: Historia interpunkcji.

Większość stosowanych obecnie znaków interpunkcyjnych ustaliła się w jednym z trzech okresów:

  • starożytności, zwłaszcza za sprawą bibliotekarza Arystofanesa z Bizancjum, który ustalił przydatny dla ówczesnych lektorów system kropek,
  • czasach Karolingów, kiedy powstał znak zapytania i wykrzyknik oraz powstały zalążki dzisiejszego łącznika,
  • renesansie, kiedy to ugruntował się przecinek, średnik, dwukropek oraz współczesna kropka.

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Przyimki łacińskie - tłumaczenie i użycie, Łacina globalnie, 1 października 2015 [dostęp 2019-03-17] .
  2. punctum [w:] Elektroniczny Słownik Łaciny Średniowiecznej w Polsce (A-Q) [online], scriptores.pl [dostęp 2019-03-17] .
  3. a b INTERPUNKCJA [w:] Słownik terminów gramatycznych [online], Edupedia [dostęp 2019-03-17] .
  4. a b Ewa i Feliks Przyłubscy: Gdzie postawić przecinek?. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1982. ISBN 83-214-0129-5.
  5. Interpunkcja polska – Myślnik [w:] Zasady pisowni i interpunkcji, PWN [dostęp 2012-09-22] .

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (semiotyka):
Na podstawie artykułu: "Interpunkcja" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy