Izabela Jaruga-Nowacka


Izabela Jaruga-Nowacka w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Rodzinny grób posłanki na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie

Izabela Walentyna Jaruga-Nowacka (ur. 23 sierpnia 1950 w Gdańsku, zm. 10 kwietnia 2010 w Smoleńsku) – polska polityk i działaczka społeczna.

Z wykształcenia była etnografką. Aktywność publiczną rozpoczęła w latach 80. w organizacjach feministycznych. Działała na rzecz równouprawnienia kobiet, mniejszości, a także na rzecz państwa neutralnego światopoglądowo. Była posłanką na Sejm II, IV, V i VI (1993–1997, 2001–2010) kadencji, przewodniczącą Unii Pracy i Unii Lewicy. W latach 2001–2004 była pierwszym pełnomocnikiem rządu do spraw równego statusu kobiet i mężczyzn, następnie wicepremierem w pierwszym i drugim rządzie Marka Belki. W drugim rządzie Marka Belki była również ministrem polityki społecznej.

Zginęła 10 kwietnia 2010 w katastrofie polskiego samolotu Tu-154 w Smoleńsku.

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Wykształcenie i działalność zawodowa | edytuj kod

Absolwentka XXVIII Liceum Ogólnokształcącego im. Jana Kochanowskiego w Warszawie[2]. Ukończyła studia etnograficzne na Uniwersytecie Warszawskim, później pracowała w Instytucie Polityki Naukowej i Szkolnictwa Wyższego (1974–1976) i Instytucie Krajów Socjalistycznych Polskiej Akademii Nauk (1976–1986).

Kariera polityczna | edytuj kod

W okresie PRL nie należała do organizacji politycznych. Aktywność polityczną rozpoczęła od działań związanych z obroną praw człowieka, w tym szczególnie praw kobiet. Od połowy lat 80. działała w Lidze Kobiet Polskich. Przez dwie kadencje pełniła funkcję przewodniczącej zarządu głównego tej organizacji. W 1991 przystąpiła do Ruchu Demokratyczno-Społecznego, z którego listy wyborczej w tym samym roku bezskutecznie kandydowała w wyborach parlamentarnych.

W 1993 z listy Unii Pracy została posłanką na Sejm II kadencji. Pełniła funkcję wiceprzewodniczącej sejmowej Komisji Edukacji, Nauki i Postępu Technicznego. Była jedną z dwóch posłanek wchodzących w skład delegacji Sejmu RP do Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy. Przewodniczyła też polsko-mongolskiej grupie parlamentarnej (Mongolią zajmowała się naukowo pracując w Polskiej Akademii Nauk).

Do Sejmu ponownie została wybrana w 2001, uzyskała mandat w okręgu gdyńskim z listy koalicji Sojusz Lewicy Demokratycznej – Unia Pracy liczbą 23 666 głosów. Przez dwa miesiące była członkinią Komisji Kultury i Środków Przekazu. 29 listopada 2001 została sekretarzem stanu w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów w rządzie Leszka Millera, miesiąc później objęła stanowisko pełnomocnika rządu do spraw równego statusu kobiet i mężczyzn. Pracowała nad przyjęciem przez rząd w 2002 II Krajowego Programu Działań na Rzecz Kobiet.

W pierwszym i drugim rządzie Marka Belki została ministrem-członkiem Rady Ministrów oraz drugim, obok Jerzego Hausnera, wicepremierem (ds. komunikacji społecznej). Zgodnie z rozporządzeniem premiera z 11 maja 2004 do jej zadań należała m.in. koordynacja prac Rady Ministrów w zakresie polityki społecznej, równego statusu kobiet i mężczyzn oraz przeciwdziałania dyskryminacji, sprawowanie nadzoru, w zakresie wyznaczonym przez prezesa Rady Ministrów, nad działalnością Rządowego Centrum Studiów Strategicznych oraz pełnomocnika rządu do spraw równego statusu kobiet i mężczyzn.

Z Unii Pracy odeszła w kwietniu 2005, zakładając nową partię o nazwie Unia Lewicy. Była członkinią komitetu wyborczego Włodzimierza Cimoszewicza w wyborach prezydenckich w 2005. W wyborach do Sejmu w tym samym roku po raz trzeci została posłanką, kandydując z listy Sojuszu Lewicy Demokratycznej. W grudniu 2005 wystąpiła z Unii Lewicy. Do końca życia pozostała osobą bezpartyjną.

W wyborach parlamentarnych w 2007 po raz czwarty uzyskała mandat poselski, kandydując z listy koalicji Lewica i Demokraci i otrzymując 14 827 głosów. Od 22 kwietnia 2008 zasiadała w klubie Lewica.

Zginęła 10 kwietnia 2010 w katastrofie polskiego samolotu Tu-154M w Smoleńsku w drodze na obchody 70. rocznicy zbrodni katyńskiej[3]. Uroczystości pogrzebowe odbyły się 22 kwietnia 2010 w kościele św. Karola Boromeusza. Izabela Jaruga-Nowacka została pochowana na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 176-5-5[4])[5][6].

Działalność i poglądy | edytuj kod

Działała na rzecz równouprawnienia kobiet (uczestniczyła w tzw. Manifach)[7], państwa neutralnego światopoglądowo oraz zapewnienia równych szans startu życiowego młodzieży poprzez dostępność edukacji. Deklarowała poglądy feministyczne. Wraz ze Zbigniewem Bujakiem prowadziła w 1991 akcję na rzecz referendum w sprawie karalności przerywania ciąży. Uczestniczyła w demonstracjach na rzecz praw osób LGBT.

Określała się jako „polityk”, „ministra”, „wicepremierka”. Promowała wprowadzanie i upowszechnianie żeńskich form językowych dla nazywania tego rodzaju wysokich stanowisk politycznych[8].

Odznaczenia i wyróżnienia | edytuj kod

16 kwietnia 2010 została pośmiertnie odznaczona Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Odrodzenia Polski[9].

W 2001 uhonorowana nagrodą Tęczowego Lauru[7] (za odwagę w głoszonych poglądach i wsparcie udzielane inicjatywom służącym przełamywaniu nietolerancji i ograniczoności społeczeństwa).

Upamiętnienie | edytuj kod

W 2010 odsłonięto poświęconą jej tablicę pamiątkową na gmachu Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w Warszawie[10]. W 2011 została założona Fundacja im. Izabeli Jarugi-Nowackiej[11], promująca działania równościowe i przeciwdziałająca wykluczeniu.

W 2017 w 67. rocznicę urodzin Izabeli Jarugi-Nowackiej jej imieniem nazwane zostało rondo w Słupsku[12].

Poświęcono jej również publikację pt. Drogi równości. Izabela Jaruga-Nowacka – polityk, feministka, działaczka lewicy[13].

Życie prywatne | edytuj kod

Córka Nikodema i Reginy. Była żoną Jerzego Nowackiego, rektora Polsko-Japońskiej Akademii Technik Komputerowych w Warszawie. Miała dwie córki: Barbarę i Katarzynę.

Publikacje | edytuj kod

  • Izabela Jaruga-Nowacka, Alfabet Jarugi-Nowackiej, Instytut Wydawniczy „Książka i Prasa” 2005, ​ISBN 83-88353-76-4​.
  • Izabela Jaruga-Nowacka, Kobieca strona polityki, w: Jan Osiecki, Polaków rozmowy o polityce, Prószyński i S-ka 2010, ​ISBN 978-83-7648-469-3​.

Przypisy | edytuj kod

  1. Jako minister pracy i polityki społecznej.
  2. Absolwenci. kochanowski.waw.pl. [dostęp 2019-08-15].
  3. Lista pasażerów i załogi samolotu TU-154. mswia.gov.pl, 10 kwietnia 2010. [dostęp 2012-09-06].
  4. Cmentarz Stare Powązki: ZOFIA BARBARA JARUGA-NOWACKA, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [online] [dostęp 2019-11-07] .
  5. Tam zostali pochowani. tvn24.pl, 28 kwietnia 2010. [dostęp 2020-02-15].
  6. Ostatnia droga Izabeli Jarugi-Nowackiej. rp.pl, 22 kwietnia 2010. [dostęp 2010-09-01].
  7. a b Ewa Podleśna-Ślusarczyk: Izabela Jaruga Nowacka – wojowniczka o prawa kobiet. kobieta40.pl. [dostęp 2012-09-01].
  8. Krzysztof Tomasik: Zmarła Izabela Jaruga-Nowacka. innastrona.pl. [dostęp 2014-08-30].
  9. M.P. z 2010 r. nr 40, poz. 587.
  10. Walczyła o równość. polskieradio.pl, 15 października 2010. [dostęp 2010-10-17].
  11. O Fundacji. jaruga-nowacka.pl. [dostęp 2014-04-03].
  12. „Jestem ogromnie wzruszona!” Nowacka dziękuję Biedroniowi za gest w 67. rocznicę urodzin jej mamy. wprost.pl, 23 sierpnia 2017. [dostęp 2017-08-23].
  13. Beata Maciejewska, Katarzyna Kądziela, Zuzanna Dąbrowska (red.), Drogi równości. Izabela Jaruga-Nowacka – polityk, feministka, działaczka lewicy, Fundacja Przestrzenie Dialogu, Gdańsk 2011.

Bibliografia | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Izabela Jaruga-Nowacka" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy