Język jakucki


Język jakucki w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Język jakucki – język Jakutów, narodu zamieszkującego wschodnią Syberię. Mówi nim ok. 450 tys. ludzi. Zaliczany do języków turkijskich, jednak długi wpływ języków tungusko-mandżurskich i mongolskich wywarł duży wpływ na fonetykę, słownictwo i gramatykę.

Z języka jakuckiego rozwinął się w XVII w. język dołgański.

Edward Piekarski, językoznawca-zesłaniec, opracował w latach 1907–1930 13-tomowy Słownik Jakuckiego Języka[2].

Spis treści

Charakterystyka językowa | edytuj kod

Jest językiem aglutynacyjnym, ale ma też elementy fleksyjne. Charakterystyczną cechą fonetyki jest obecność samogłosek długich oraz dyftongów (ыа „ya”, уо „uo”, иэ „ie”, үө „üö”), a także najbardziej wśród języków turkijskich rozwinięta harmonia wokalna, która w języku jakuckim występuje w 3 odmianach: harmonia palatalna (np. *a-e > a-a; *e-a > e-e), harmonia labialna (np. *a-u > a-y; *e-ü > e-i; *ö-i > ö-ü) oraz atrakcja labialna (*o-a > o-o; *ö-e > ö-ö).

Posiada 2 deklinacje: posesywną i nieposesywną. Nieposesywna (koń, konia itd.) jest deklinacją podstawową, podczas gdy posesywna (mój koń, mojego konia itd.) jest zbudowana na bazie nieposesywnej, acz nie zawsze jest to proste połączenie sufiksu posesywnego (np. w znaczeniu ‘mój’) z sufiksem deklinacyjnym. W deklinacji nieposesywnej występują następujące przypadki (w nawiasach podany jest ich wykładnik morfologiczny w postaci podstawowej, tzn. występującej po tematach zakończonych na samogłoskę):

Czasownik posiada bogactwo form.

Alfabet | edytuj kod

W historii języka jakuckiego istnieją 4 etapy:

  • Do początku lat 20. XX w. - cyrylica;
  • 1917-1929 - pismo Nowogrodzowa, w oparciu o alfabet łaciński;
  • Od 1939 r. cyrylica.
Alfabet Nowgorodow (1917-1927) z podkładu 1929

Alfabet stworzony w 1922 przez S. Nowgorodowa na bazie międzynarodowego alfabetu fonetycznego, od 1939 grażdanka.

Jakucki alfabet łaciński (1929–1939)[3]:

Jakucka cyrylica (od 1939 do chwili obecnej):

Alfabet jakucki składa się z 40 liter[4].

Przypisy | edytuj kod

  1. ВПН-2010, www.gks.ru [dostęp 2017-11-24]  (ros.).
  2. Edward Piekarski / Sybiracy Elbląg - Związek Sybiraków Oddział w Elblągu, www.emazury.com [dostęp 2019-09-21] .
  3. SiipsepS. M.K. SiipsepS., Saqa tьla: Maꞑnajgь oskuolaƣa yөrener kinige: Grammaatьka uonna Orpograapьja. Bastakь caaha (Саха тыла: Маҥнайгы оскуолаҕа үөрэнэр кинигэ: Граммаатыка уонна Орпограапыйа. Бастакы чааһа)/Учебник якутского языка: Для 1 и 2 класса начальной школы. Грамматика и орфография. Часть 1., Çokuuskaj: Sudaarьstьba Saqa Sirineeƣi Beceettiir Suuta (SSSBS), 1935, s. 56 .
  4. Ł.N. Charitonow: Samouczitiel jakutskogo jazyka. Jakuck: Jakutskoje kniżnoje izdatielstwo, 1987, s. 232.

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (język):
Na podstawie artykułu: "Język jakucki" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy