Jadwiga Tejszerska


Jadwiga Tejszerska w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Jadwiga Tejszerska (Tajszerska) pseud. Dziunia, Głóg (ur. w 1889 w Wilnie[1], zm. w październiku 1920[a][2] pod Mołodecznem) – polska studentka i harcerka, komendantka Oddziału Żeńskiego Polskiej Organizacji Wojskowej w Mińsku, kurierka w czasie wojny polsko-bolszewickiej, stracona przez bolszewików.

Spis treści

Działalność | edytuj kod

Jadwiga Tejszerska była harcerką II Wileńskiej Drużyny Harcerskiej im. Królowej Jadwigi Wileńskiej Chorągwi Harcerek i studentką Uniwersytetu Wileńskiego. W pierwszej połowie 1919 roku była zastępczynią komendanta POW (którym był Mateusz Stefanowski „Żywy”) w Mińsku[2]. Po wyzwoleniu miasta przez Wojsko Polskie wróciła do Wilna. W czasie wojny polsko-bolszewickiej służyła w wojsku jako pracowniczka Oddziału II Dowództwa Frontu. Otrzymywała zadania kurierskie związane z przekraczaniem frontu, często z Elżbietą Łotakówną. W listopadzie 1919 roku wyjechała do Moskwy. W styczniu 1920 roku otrzymała w Warszawie zlecenie udania się do Orszy, gdzie miała odbudować komórkę wywiadowczą[2]. W czasie ponownej przeprawy przez front ze Smolewicz – wraz z Łotakówną – w styczniu 1920 roku[b] obie zostały, na skutek zdrady, aresztowane przez bolszewików. Były przesłuchiwane na Łubiance w Moskwie, potem w Wilnie. W październiku 1920 roku Jadwiga została rozstrzelana pod Mołodecznem[2][c]. Elżbieta Łotakówna przeżyła wojnę, później pracowała jako nauczycielka w Szkole Podstawowej im. Bolesława Prusa w Wilnie[1].

Według płk. Stefana Mayera, kierownika m.in. Wydziału II Wywiadowczego POW[4], Jadwiga Tejszerska została stracona za próbę zamachu na pociąg wiozący Lwa Trockiego[5][d].

Pośmiertnie została odznaczona Krzyżem Niepodległości z Mieczami[5][6].

Upamiętnienie | edytuj kod

Biografia Jadwigi Tejszerskiej została opracowana przez Ewę Gulbinową w książce Jadwiga Tejszerska (harcerka) (seria: Życiorysy Zasłużonych Kobiet. Nr 8. Kraków 1932). Jej życiorys dostępny jest również w maszynopisie Bolesława Pietraszewskiego Działalność POW KN3 w latach 1917–1919 przechowywanym w Instytucie Józefa Piłsudskiego w Londynie w teczce 709/22/74.

W dwudziestoleciu międzywojennym, w 1934 roku, 62 Warszawska Drużyna Harcerek otrzymała imię Jadwigi Tejszerskiej[7]. Była też patronką XX Łódzkiej Drużyny Harcerek[8] oraz kilku szkół na Wileńszczyźnie[1].

Uwagi | edytuj kod

  1. Informacje na temat tego, kiedy została rozstrzelana są sprzeczne. W artykule Życie i śmierć druhny Dziuni Tejszerskiej („Na tropie” 1933, nr 1, s. 6–7) podano, że została rozstrzelana pod Mołodecznem w październiku 1921 roku. Wydaje się to być jednak błędem, gdyż większość źródeł podaje, że została rozstrzelana w październiku 1920 roku
  2. lub — jak pisze Gulbinowa, a za nią Weber[2] – 1 lutego 1920 roku.
  3. lub – jak pisze Piskorski[3] – na placu ćwiczeń wojskowych pod Mińskiem.
  4. Okoliczności rozstrzelania Jadwigi Tejszerskiej są niejasne. Ponoć już po jej aresztowaniu byli polscy oficerowie, którzy wcześniej przeszli na stronę radziecką, m.in. Ignacy Dobrzyński i Wiktor Witkowski, pracujący w radzieckim aparacie bezpieczeństwa, próbowali nakłonić Dziunię do przejścia na stronę bolszewicką. Ta z kolei zaczęła grę polegającą na przekonaniu jednego z nich do przejścia na stronę polską. Gdy sprawa się wydała, Tejszerska, wraz z innymi pięćdziesięcioma polskimi więźniami została rozstrzelana w pośpiechu w związku ze zbliżającym się frontem w sierpniu 1920 roku[5].O podobnej możliwości wspominał Tomasz Piskorski[3], pisząc o spotkaniu w Smolewiczach z dwiema kurierkami (Tejszerską i Łotakówną) 22 stycznia 1920 roku: wyszliśmy na dwór i patrzyliśmy, gawędząc sobie, w niebo. Jedna z nich, bodaj Tejszerska, mówiła wtedy, że tym razem złe przeczucia ją owładają, że niestety, zdaje się jej, że to już ostatnie jej przejście przez front. Po paru tygodniach dowiedziałem się, że wskutek zdrady żołnierza polskiego – Żyda, kurierki zostały zaaresztowane przez bolszewików. Po kilku miesiącach potem przyszła wieść, że Tejszerską bolszewicy rozstrzelali, chodziły nawet wieści, które bodaj okazały się nieprawdziwe, że Tejszerska, będąc w Rosji, zakochała się w jakimś komuniście, który przerobił ją na komunistkę, po pewnym czasie jednak porzuciła ona komunizm i dlatego ją rozstrzelano. Już po latach dowiedziałem się, że Tejszerska do ostatniej chwili była wierna Polsce i dlatego poniosła śmierć męczeńską.

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c MieczysławM. Jackiewicz MieczysławM., Jadwiga Tejszerska – harcerka, bojowniczka, wywiadowczyni, „Magazyn Polski” (7 (150)), Warszawa: Fundacja Wolność i Demokracja, lipiec 2018, s. 16–17 [dostęp 2019-04-14] .
  2. a b c d e MariaM. Weber MariaM., Józefa Lis-Błońska: Ucieczka z twierdzy „Bobrujsk”, wyd. 1, Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Rytm”, 2016, s. 57, ISBN 978-83-7399-703-5 .
  3. a b TomaszT. Piskorski TomaszT., Pamiętniki, zeszyt 82 (1920), Archiwum Akt Nowych, Warszawa 2020 .url
  4. StefanS. Mayer StefanS., Z notatnika oficera wywiadu Polskiej Organizacji Wojskowej, „Komunikat Instytutu Józefa Piłsudskiego w Londynie”, 109/110, 1997, s. 31–33 .
  5. a b c WitoldW. Rawski WitoldW., Działalność Polskiej Organizacji Wojskowej w Moskwie, 1919–1920: część 2, „Przegląd Historyczno-Wojskowy”, 15 (66), 2014, s. 133–154 .
  6. M.P. z 1931 r. nr 132, poz. 199
  7. AlicjaA. Kaczyńska AlicjaA., Pod znakiem „książki i złotego pióra”: czyli dzieje szkoły Zofii z Wróblewskich Kurmanowej w Warszawie w latach 1903–1944, „Almanach Muzealny”, 7, 2013, s. 212–237 .
  8. Cpz, PLATERKI od 1883 do dziś: BARBARA NAZDROWICZÓWNA (1929–1944) – ps.„Wiewiórka” – harcerka poległa w Powstaniu Warszawskim, patronka drużyn harcerskich, PLATERKI od 1883 do dziś, 6 lutego 2011 [dostęp 2019-09-23] .
Na podstawie artykułu: "Jadwiga Tejszerska" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy