Janina Zofia Umiastowska


Janina Zofia Umiastowska w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Janina Zofia Umiastowska (ur. 1860, zm. 6 października 1941) – markiza, założycielka Fundacji Rzymskiej im. J. Z. Umiastowskiej (Fondazione Romana Marchesa J.S. Umiastowska).

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Pochodziła z rodziny Ostroróg-Sadowskich. W 1882 poślubiła zamożnego ziemianina z Wileńszczyzny hrabiego Władysława Umiastowskiego[1]. Po śmierci męża w 1905 roku odziedziczyła cały majątek[2].

Kościół w Sobotnikach | edytuj kod

Pochowała męża w podziemiach zbudowanego przez niego murowanego kościoła w Sobotnikach. Został on konsekrowany w 1904 roku, ale nie został wykończony[3]. W 1906 roku wznawiała prace przy kościele kontynuując dzieło męża[4]. Do nowego kościoła ofiarował dębową ambonę ozdobioną rzeźbami i herbami, pozłacany krzyż z brązu oraz obraz św. Władysława umieszczony w ołtarzu głównym, który zamówiła w Bawarii. Pius X nadał mu specjalne odpusty. Ufundowała obraz Matki Boskiej Szkaplerznej do ołtarza bocznego, a w 1913 roku kamienne stacje drogi krzyżowej. Była też fundatorką ławek, stalli i adamaszkowej chorągwi z wizerunkiem św. Władysława[5].

Fundacje | edytuj kod

Zgodnie z powziętym wspólnie z mężem postanowieniem, przekazała aktem darowizny z 6 marca 1922 majątek Żemłosław z przyległościami Uniwersytetowi Wileńskiemu tworząc Fundację Naukową Imienia Władysława i Janiny Umiastowskich. W listopadzie 1923 roku rozszerzyła ją zapisując 25% dochodów z eksploatacji lasów, a nawet w testamencie spisanym 6 marca 1922 roku zapisała cały swój majątek Uniwersytetowi. Ponieważ Fundacja była źle zarządzana, w 1926 roku zwróciła się do Ministra Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego z pismem, w którym prosiła o przejęcie przez niego zarządu nad fundacją. Uzyskała przychylną odpowiedź, ale tymczasem sam Uniwersytet uporządkował sprawy fundacji[6].

W Kowaliszkach urządziła dom wypoczynkowy dla artystów, uczonych i literatów, a w Klewicy dla niezamożnych studentów[7]. Papież Benedykt XV przyznał jej w 1921 tytuł margrabiny (markizy). W 1927 roku po koronacji obrazu Matki Boskiej Ostrobramskiej, której dokonał Kazimierz Skirmut, Umiastowska ufundowała kopię tego obrazu dla kościoła św. Stanisława w Rzymie. Jest ona mniejsza od oryginału, a wielkość została dostosowana do znajdującego się tam obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej. Poprosił o to opiekujący się kościołem ksiądz Florczak. Szatę i korony zdobiące obraz wykonał ze srebra Ksawery Gorzuchowski, jubiler z Wilna. Srebrną ramę zaprojektował profesor Kubicki. Na górze znalazł się orzeł, na dole umieszczono nazwisko ofiarodawczyni[8][9].

Umiastowska przebywała dosyć często we Włoszech, a po wybuchu II wojny światowej osiadła na stałe w Rzymie, gdzie zmarła 6 października 1941. Została pochowana na cmentarzu Campo Verano w kaplicy Arciconfraternita del Preziosissimo Sangue di N.S.G.C. W testamencie przeznaczyła cały swój majątek na utworzenie fundacji swego imienia[1].

Fundacja Rzymska im. J. Z. Umiastowskiej (Fondazione Romana Marchesa J.S. Umiastowska) rozpoczęła działalność w 1946, początkowo pomagając polskim artystom, którzy po zakończeniu wojny przebywali poza krajem. W późniejszym okresie Fundacja przyznawała stypendia młodym naukowcom z Polski na pobyt we Włoszech. Od 1989 jej podstawowym zadaniem jest dokumentowanie obecności i działalności Polaków we Włoszech w XX wieku. Fundacja ma bogatą bibliotekę, specjalizuje się w zbieraniu wydawnictw na temat 2. Korpusu i polonikach włoskich, posiada też zbiór polskich wydawnictw emigracyjnych[10].

Wspomnienia | edytuj kod

W 1928 roku w wydawnictwie Księgarnia Gebethnera i Wolfa ukazały się wspomnienia Umiastowskiej, które wydano pod pseudonimem Nałęcz. Otrzymały one tytuł Szmat ziemi i życia: opisy i wspomnienia, a wstęp napisał Czesław Jankowski[11]. Warto zwrócić na ten fakt uwagę, gdyż jest on autorem wydanej w 1926 roku książki Fundacja żemłosławska w województwie wileńskiem, oraz wydanych pod koniec XIX wieku czterech tomów zatytułowanych Powiat oszmański. W powiecie tym znalazły się dobra Umiastowskich. Pisząc tekst poświęcony historii parafii i kościoła w Sobotnikach Umiastowska korzystała z dostępnych źródeł, czyli inwentarzy parafialnych i aktów zdawczych parafii (z 1908 roku). Chciała co prawda wykazać nieuczciwość księży, którzy nie zapisali w nich darowizn[12].

Przypisy | edytuj kod

  1. a b Janina Zofia Umiastowska. Stała Konferencja Muzeów, Archiwów i Bibliotek Polskich na Zachodzie. [dostęp 2020-02-11].
  2. Szmat ziemi..., s. 139-140 .
  3. Szmat ziemi..., s. 108 .
  4. Szmat ziemi..., s. 145 .
  5. Szmat ziemi.., s. 149 .
  6. Szmat ziemi..., s. 214-220 .
  7. Szmat ziemi..., s. 221 .
  8. Szmat ziemi..., s. 191-192 .
  9. O obrazie Matki Boskiej Ostrobramskiej w kościele polskim pw. św. Stanisława B.M., Nasz Swiat, 12 listopada 2019 [dostęp 2020-02-14]  (wł.).
  10. Fundacja Rzymska im. J. Z. Umiastowskiej. Polacy we Włoszech. Wiadomości on-line. [dostęp 2020-02-11].
  11. Szmat ziemi..., s. 5-8 .
  12. Szmat ziemi..., s. 155-157 .

Bibliografia | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Janina Zofia Umiastowska" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy