Janusz Wieczorek


Janusz Wieczorek w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Grób Janusza Wieczorka na wojskowych Powązkach

Janusz Wieczorek (ur. 15 października 1910, zm. 30 listopada 1981) – polski działacz państwowy, prawnik, społecznik, szef Urzędu Rady Ministrów w latach 1956–1980.

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Dzieciństwo i młodość | edytuj kod

Urodził się 15 października 1910 roku. Syn Józefa i Janiny (z domu Mniewska). Uczęszczał do liceum im. Bolesława Chrobrego w Piotrkowie Trybunalskim. W 1935 roku ukończył Wydział Prawa na Uniwersytecie Warszawskim. W okresie od 6 sierpnia 1935 do 15 września 1935 odbył ćwiczenia wojskowe. 1 stycznia 1936 roku został mianowany podporucznikiem rezerwy[1]. 12 lipca 1939 roku otrzymał przydział mobilizacyjny do Ośrodka Wyszkolenia Rezerw Piechoty w miejscowości Różan nad Narwią[2]. W ostatnich dniach sierpnia 1939 r. w różańskich koszarach sformowano z nadwyżek mobilizacyjnych batalion piechoty liczący około 1000 żołnierzy-rezerwistów, pochodzących w większości z województwa warszawskiego. J. Wieczorek został mianowany adiutantem dowódcy batalionu "Różan" - porucznika służby stałej Lucjana Kudły[3].

W 1939 roku - do czasu powołania do wojska - piastował stanowisko naczelnika wydziału w Ministerstwie Pracy i Opieki Społecznej[4].

Kampania wrześniowa i lata okupacji | edytuj kod

We wrześniu 1939 roku został powołany do wojska w stopniu podporucznika rezerwy i uczestniczył w kampanii wrześniowej. Następnie do 1945 roku przebywał w niemieckiej niewoli[5].

2 września 1939 z batalionem "Różan" wymaszerował na stację kolejową Pasieki, skąd 4 września dotarł do Białej Podlaskiej a następnie przemaszerował do wsi Sidorki. 11 września batalion otrzymał rozkaz wymarszu do Brześcia w celu wzmocnienia załogi tamtejszej twierdzy. Rankiem 13 września wraz z batalionem dotarł na przedmieście Brześcia. Dowódca twierdzy nie przyjął jednak żołnierzy ze względu na brak uzbrojenia przeciwpancernego i rozkazał maszerować w kierunku Kobrynia. W trakcie marszu uczestniczył po raz pierwszy w walce pod Tryszynem, a następnie pod Serokomlą. 20 września dowódca batalionu otrzymał rozkaz wcielający batalion "Różan" do grupy wojsk tworzonej przez generała dywizji Franciszka Kleeberga[6].

Brał udział w bitwie pod Kockiem stoczonej 5 października 1939 pod dowództwem generała Kleeberga. Był kawalerzystą, dowódcą 8 kompanii 3 batalionu SGO „Polesie".

Po wojnie był inicjatorem sprowadzenia prochów generała Kleeberga do Polski i złożenia ich wśród żołnierzy poległych w ostatniej bitwie kampanii wrześniowej na cmentarzu wojennym w Kocku (5 października 1969 roku - w trzydziestą rocznicę walk). Przewodniczył zorganizowanej z tej okazji manifestacji antywojennej[7].

W Biuletynie Okolicznościowym wydanym w 2015 roku z okazji 76 rocznicy ostatniej bitwy wojny obronnej stoczonej pod Kockiem, Adamowem, Serokomlą i Wolą Gułowską (1-5 X 1939) mjr Bogdan Walas, żołnierz AK z V Okręgu Lublin, wspominając uroczystości z 1969 pisze m.in.[8]:

5 października 1980 roku J. Wieczorek dokonał odsłonięcia pomnika generała Franciszka Kleeberga dłuta Kazimierza Danielewicza. Inicjatywa sprowadzenia prochów generała Kleeberga została doceniona przez ocalałych żołnierzy ostatniej bitwy kampanii wrześniowej[9].

Włodzimierz Wójcikowski w publikacji „Śladami ostatniej bitwy gen. Kleeberga”, przytacza następujący fakt[10][11]:

Jako żołnierz Samodzielnej Grupy Operacyjnej „Polesie”, 5 października 1939 roku został wzięty do niewoli – najpierw do obozów w Radomiu i w Kielcach. Pod koniec października 1939 roku trafił do oflagu VII A w Murnau w Bawarii (blok F9). Tam był więziony do końca okupacji (numer jeniecki: 2317). Był uczestnikiem obozowego ruchu oporu[12], brał udział wspólnie z innymi 9 więźniami, w drążeniu podkopu o długości 40 m[13]. Na rozkaz generała dywizji Tadeusza Kutrzeby, wskutek decyzji najstarszego więźnia oflagu generała dywizji Juliusza Rómmla, ze względu na bezpieczeństwo innych więźniów ta droga ucieczki nie została wykorzystana[14].

W oparciu o wydarzenia z oflagu VII A Murnau dotyczące wykonanego podkopu został nakręcony w 1987 roku film pt. „Wielki Wóz” w reżyserii Marka Wortmana.

Za wykonanie rozkazu i obywatelską postawę, w maju 1945 wszyscy żołnierze pracujący przy budowie podkopu otrzymali od generała Tadeusza Kutrzeby podziękowanie[15].

W obozie organizował też kursy prawnicze. Tłumaczył na język polski podręczniki prawa z łaciny, rosyjskiego i niemieckiego.

W uznaniu zasług związanych z udziałem w kampanii wrześniowej oraz w ruchu oporu w obozie jenieckim w Murnau – został po wojnie awansowany do stopnia majora rezerwy.

Okres powojenny | edytuj kod

Po oswobodzeniu z niewoli niemieckiej starał się jak najszybciej dotrzeć do Polski. Żołnierski mundur, plecak, a w nim kilka książek, zapisane drobnym pismem bruliony, listy od rodziny i od narzeczonej, wojskowe sztućce – to cały jego dobytek, z jakim miał rozpocząć nowe życie. Najpierw skierował się do rodzinnej Warszawy, gdzie natychmiast włączył się do odbudowy stolicy ze zniszczeń oraz do tworzenia powojennej administracji państwowej.

Po wojnie piastował różne stanowiska państwowe i funkcje społeczne. W latach 1945-1948 pracował jako kierownik w Ministerstwie Pracy i Opieki Społecznej. Następnie został mianowany zastępcą naczelnika, a później dyrektorem biura w Prezydium Rady Ministrów (1948–1950). W 1950 roku został powołany na stanowisko wiceprezesa Państwowej Komisji Etatów. 3 sierpnia 1956 roku objął stanowisko szefa Urzędu Rady Ministrów, które sprawował nieprzerwanie do przejścia na emeryturę 12 listopada 1980 roku. Ocena jego pracy przez prof. Wincentego Kawalca[16]:

Jednocześnie sprawował społecznie funkcję przewodniczącego Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa (1960–1981)[17]. Rada pod jego przewodnictwem upamiętniła tysiące miejsc pamięci, wydawała publikacje, książki, foldery, mapy, przewodniki, pamiętniki – poświęcone szczególnie II wojnie światowej, w tym m.in.: „Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939-1945”[18], „Dla Ciebie Ojczyzno”[19], "Przez Lata Walki", "Walka.Śmierć.Pamięć", "Treblinka".

Dwudziestą trzecią rocznicę działalności Rady - Lesław M. Bartelski - poeta, publicysta, żołnierz AK podsumował następująco[20]:

Członek Prezydium Polskiego Komitetu Solidarności z Ludem Hiszpanii (PKSzLH), powstałego w 1962 roku z inicjatywy obecnych na Międzynarodowej Konferencji Pomocy dla Narodu Hiszpańskiego w Rzymie - Eugeniusza Szyra i Józefa Ozgi-Michalskiego, którego celem było organizowanie akcji solidarności i pomocy materialnej dla hiszpańskiej opozycji[21].

Był także inicjatorem budowy Pomnika Szpitala Centrum Zdrowia Dziecka[22] i przewodniczącym Społecznego Komitetu Budowy CZD (1968-1981). Wiceprzewodniczący Polskiego Komitetu Obchodów Międzynarodowego Roku Dziecka (1979)[23]. Jego działalność na tym polu charakteryzuje wypowiedź Lesława M. Bartelskiego[24]:

Był ponadto wiceprzewodniczącym Społecznego Komitetu Odbudowy Zamku Królewskiego w Warszawie (1971-1981). Podczas V Kongresu ZBoWiD został powołany w skład władz naczelnych na kadencję w latach 1974-1979 jako członek Prezydium Zarządu Głównego i członek Rady Naczelnej[25]. Honorowy Przewodniczący Klubu Oficerów Rezerwy przy Urzędzie Rady Ministrów (1978-1981). W ramach dokumentowania historii Polski i upamiętniania martyrologii poległych w II wojnie światowej – zapisał się jako inicjator wielu publikacji książkowych, m.in.: dwutomowego dzieła „Miasta polskie w tysiącleciu"[26], „Wojna i dziecko"[27].

Był orędownikiem sprowadzenia do Polski prochów generała broni Władysława Sikorskiego. Dzięki jego pomocy w 1972 roku sprowadzono do kraju i pochowano na cmentarzu w Zakopanem ciało żony Naczelnego Wodza - Heleny Sikorskiej, zmarłej w Wielkiej Brytanii. Ostatnią wolą Heleny Sikorskiej: „było, by pochowano ją w grobowcu razem z rodzicami - Julianem i Olgą Zubczewskimi. Wolę zmarłej spełnił jej szwagier - pułkownik Marceli Kycia, zamieszkały w Londynie, który dzięki przychylności władz Polski oraz pomocy Ministra [Janusza] Wieczorka [szefa Urzędu Rady Ministrów] mógł przyjechać do kraju z prochami Heleny Sikorskiej i tu pochować ją na cmentarzu"[28].

Autor wielu publikacji z zakresu prawa administracyjnego i reform administracyjnych w Polsce. Interesował się historią prawa, w szczególności systemem prawa w Polsce. Z jego inicjatywy opracowany został skorowidz przepisów prawnych 1918-1974[29]. Jako Szef Urzędu Rady Ministrów przyczynił się do powstania w drugiej połowie lat sześćdziesiątych pracowni mikrofilmowej w URM i przekształcenia Składnicy Akt URM w Archiwum Urzędu[30].

Wszystkie swoje honoraria otrzymane za artykuły, przedmowy oraz z tytułu innych praw autorskich przekazywał na cele społeczne dla potrzebujących wsparcia finansowego dzieci.

Honorowy Obywatel Miasta Oleśnicy. Godność nadana w 1964 roku[31]. Honorowy Obywatel Grybowa. Godność nadana uchwałą Miejskiej Rady Narodowej w uznaniu "szczególnych zasług dla rozwoju 600-letniego, aktywnie rozwijającego się miasta"[32]. Honorowy Obywatel Fromborka - Miasta Mikołaja Kopernika. Godność nadana w 1974 roku na wniosek Sztabu Operacji 1001-Frombork. Legitymacja nr 999[33][34].

Zasłużony działacz Automobilklubu Warszawskiego.

Od 1945 roku należał do Polskiej Partii Socjalistycznej, a od 1948 roku do Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej.

Zmarł 30 listopada 1981 roku. Jest pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach – kwatera B 32 tuje, 9 grób[35].

Rodzina | edytuj kod

Cała najbliższa rodzina: rodzice (Józef i Janina), brat Jerzy (inżynier rolnictwa, absolwent SGGW) wraz z żoną Wandą i trojgiem dzieci (Grażyną, Jerzym, Januszem), siostra Irena Sarzyńska, jej mąż Ryszard Sarzyński (prawnik) zostali zamordowani 5 sierpnia 1944 roku podczas rzezi na Woli, na terenie fabryki Ursus w czasie powstania warszawskiego[36].

24 listopada 1945 roku ożenił się z Alicją z domu Ciesiołkiewicz, z którą miał troje dzieci: Ewę Wieczorek – artystę plastyka, Marię (zmarłą w czasie porodu) i Piotra.

Odznaczenia | edytuj kod

Na budynku Centrum Zdrowia Dziecka znajduje się tablica upamiętniająca osobę i dokonania Janusza Wieczorka.

Przypisy | edytuj kod

  1. Komendant P.K.U. Warszawa-Miasto – podpułkownik ZygmuntK.P.K.U.W.M.– Z. Juzwa Komendant P.K.U. Warszawa-Miasto – podpułkownik ZygmuntK.P.K.U.W.M.– Z., Książeczka Stanu Służby Oficerskiej nr 13993 wydana w Warszawie dnia 8 marca 1937 roku .
  2. Komendant Ośrodka Wykształcenia Rezerw Piechoty – pułkownik dyplomowanyK.O.W.R.P.– Łańcucki Komendant Ośrodka Wykształcenia Rezerw Piechoty – pułkownik dyplomowanyK.O.W.R.P.–, Karta mobilizacyjna z dnia 12 lipca 1939 roku .
  3. PiotrP. Matejuk PiotrP., Batalion „Różan” w wojnie obronnej 1939 r., Świerszcz Różański, 2009 .
  4. Europa PublicationsE.P. Limited Europa PublicationsE.P., The International Who's Who, 1979, s.1336. 
  5. Leksykon historii Polski, 1995, s. 793.
  6. PiotrP. Matejuk PiotrP., Batalion „Różan” w wojnie obronnej 1939 r., Świerszcz Różański, 2009 .
  7. JanuszJ. Wieczorek JanuszJ., Przemówienie okolicznościowe wygłoszone w dniu 5 października 1969 r. w Kocku na manifestacji antywojennej z okazji sprowadzenia do Polski prochów generała Franciszka Kleeberga, Doświadczalna Oficyna Graficzna Pracowni Sztuk Plastycznych w Warszawie .
  8. Praca zbiorowa pod redakcją BogdanaP.B. Walasa Praca zbiorowa pod redakcją BogdanaP.B., Biuletyn Okolicznościowy - 76 rocznica ostatniej bitwy wojny obronnej 1939, Samorząd Miasta Kock, 2015 .
  9. KazimierzK. Burża KazimierzK., Wspomnienie wygłoszone w dniu 30 listopada 1982 roku przy grobie Janusza Wieczorka w pierwszą rocznicę śmierci .
  10. WłodzimierzW. Kowalski WłodzimierzW., Ostatnia bitwa generała Kleeberga, Wydawnictwo Lubelskie, 1969, s. 125 .
  11. WłodzimierzW. Wójcikowski WłodzimierzW., Śladami ostatniej bitwy Gen Kleeberga, Wydawnictwo Lubelskie, 1979, s.79. 
  12. Encyklopedia PopularnaE.P. PWN Encyklopedia PopularnaE.P., PWN, 1982, s. 848. 
  13. StefanS. Majchrowski StefanS., Za drutami Murnau, WMON, 1970, s.158. 
  14. StefanS. Majchrowski StefanS., Za drutami Murnau, WMON, 1970, s.157 -160. 
  15. StefanS. Majchrowski StefanS., Za drutami Murnau, WMON, 1970, s.158. 
  16. WincentyW. Kawalec WincentyW., Rada Narodowa Gospodarka Administracja , art. pt. "Urzędnik,Działacz, Społecznik", 1980, s.12. 
  17. Tadeusz Mołdawa, Ludzie władzy, 1991, s.178, 328.
  18. Praca zbiorowa, Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939-1945, Wydawnictwo Sport i Turystyka, 1980. 
  19. AndrzejA. Czerkawski AndrzejA., TadeuszT. Jurga TadeuszT., Dla Ciebie Ojczyzno,ROPWiM, 1970 .
  20. Lesław M.L.M. Bartelski Lesław M.L.M., Poradnik Bibliotekarza nr 1-2/1970, Ocalić od zapomnienia, 1970 .
  21. Instytut PamięciI.P. Narodowej Instytut PamięciI.P., Pamięć iP. Sprawiedliwość Pamięć iP., BartłomiejB. Różycki BartłomiejB., Dąbrowszczacy i pamięć o hiszpańskiej wojnie domowej w Polsce Ludowej, str. 174 - 175, 2013 .
  22. EwaE. Wieczorek EwaE., PiotrP. Wieczorek PiotrP., Wspomnienie o Ojcu, "35 lat działalności Społecznego Komitetu Wspierania (d. Budowy) Pomnika – Szpitala Centrum Zdrowia Dziecka 1968-2003", 2003, s. 85-89. 
  23. Rada Narodowa GospodarkaR.N.G. Administracja Rada Narodowa GospodarkaR.N.G., Wystąpienie Ministra Janusza Wieczorka na inauguracji Międzynarodowego Roku Dziecka, 27 stycznia 1979 .
  24. Historia IPCZD. www.czd.pl. [dostęp 2017-12-22].
  25. Związek Bojowników o Wolność iZ.B.W. Demokrację Związek Bojowników o Wolność iZ.B.W., V Kongres ZBoWiD, Warszawa, 8-9 maja 1974, Książka i Wiedza, 1976 .
  26. Praca zbiorowa, Miasta Polskie w Tysiącleciu,Tom I-II,Ossolineum, 1965. 
  27. HelenaH. Boczek HelenaH., EugeniuszE. Boczek EugeniuszE., JacekJ. Wilczur JacekJ., Wojna i Dziecko,Nasza Księgarnia, 1979 .
  28. PiotrP. Litka PiotrP., Tygodnik Powszechny, Pogrzeb pod specjalnym nadzorem, 7 lipca 2009 .
  29. Praca zbiorowa pod kierunkiem AntoniegoP.A. Kornasia Praca zbiorowa pod kierunkiem AntoniegoP.A., Urząd Rady Ministrów – BiuroU.R.M.– B. Prawne Urząd Rady Ministrów – BiuroU.R.M.– B., Skorowidz przepisów prawnych ogłoszonych w Dzienniku Ustaw i Monitorze Polskim w latach 1918 – 1939 oraz 1944 – 1974 (do 31.III.), Warszawa 1974 .
  30. AnnaA. Barszcz AnnaA., Naczelna Dyrekcja ArchiwówN.D.A. Państwowych Naczelna Dyrekcja ArchiwówN.D.A., Prezydium Rady Ministrów i Urząd Rady Ministrów jako wytwórcy państwowego zasobu archiwalnego (1945 - 1996), 2014 .
  31. Forum pasjonatów historiiF. Oleśnicy Forum pasjonatów historiiF., Historia Oleśnicy, 2007 .
  32. DziennikD. Polski DziennikD., Kraków, 151 (6961), Minister Wieczorek w Grybowie, 28 czerwca 1966 .
  33. JerzyJ. Chrabąszcz JerzyJ., Księga Honorowych Obywateli Fromborka - miasta Mikołaja Kopernika. Lata 1967 - 2010., 2013 .
  34. WIKIPEDIA, Operacja_1001-Frombork, Operacja 1001 - Frombork .
  35. Wyszukiwarka cmentarna -Warszawskie cmentarze
  36. Lista cywilnych ofiar Powstania Warszawskiego https /www.1944.pl>ofiary-cywilne .
  37. "Życie Warszawy", nr 282 z 3 grudnia 1981, s. 6.
  38. Życie Warszawy nr 288 (9676) z grudnia 1974 roku, {{{tytuł}}} tytuł
  39. Ordens HonoríficasO.H. Portuguesas Ordens HonoríficasO.H., =154&list=1, Ordem do Infante D. Henrique, 1976 .
Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Janusz Wieczorek" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy