Jersey


Na mapach: 49°11′24″N 2°06′36″W/49,190000 -2,110000

Jersey w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Mapa wysp wchodzących w skład Baliwatu Jersey

Jersey (wym. ˈɜrzi, Baliwat Jersey) – dependencja korony brytyjskiej obejmująca administracyjnie wyspę Jersey, jedną z Wysp Normandzkich oraz kilkadziesiąt sąsiednich, niezamieszkanych wysepek. De facto terytorium zależne Wielkiej Brytanii. Oficjalną władzę sprawuje gubernator, działający w imieniu królowej brytyjskiej (która w Jersey nosi tytuł księżnej Normandii), przez nią powoływany i odwoływany. Praktyczną władzę sprawuje lokalny rząd wybierany w wyborach.

Pod względem prawnym nie jest częścią Unii Europejskiej[6] ani Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej, ale za obronę i bezpieczeństwo odpowiada Wielka Brytania. Jersey posiada własną walutę, którą stanowi funt Jersey wymienny 1:1 na funt brytyjski.


Spis treści

Historia | edytuj kod

Wyspę przyłączył do Księstwa Normandii Wilhelm Długi Miecz, książę Normandii w 933. Jego potomek, Wilhelm Zdobywca, zdobył Anglię w 1066, co doprowadziło do połączenia Księstwa Normandii i królestwa Anglii pod jednym monarchą. Król Jan bez Ziemi stracił wszystkie terytoria w Normandii w 1204 na rzecz króla Francji, ale zachował w posiadaniu Jersey, wraz z Guernsey i innymi Wyspami Normandzkimi, które odtąd miały już wewnętrzny samorząd.

W XVIII w. Francuzi podjęli dwie próby zdobycia wyspy: nieudany desant w 1779 i desant, zakończony bitwą w Saint Helier w 1781, w obydwu przypadkach bez powodzenia[7].

Dzięki neutralności wyspy kwitł handel pomiędzy Anglią a Francją, co bogaciło mieszkańców. Obecnie wyspa jest jednym z najbardziej znanych rajów podatkowych.

Jersey zostało zajęte przez hitlerowskie Niemcy 1 lipca 1940 i było okupowane aż do 9 maja 1945, końca II wojny światowej w Europie.

Geografia | edytuj kod

Powierzchnia wyspy Jersey, największej i najbardziej wysuniętej na południe z Wysp Normandzkich wynosi 116 km². Do Baliwatu Jersey należą również grupy niezamieszkałych wysp Minquiers, Ecréhous, Pierres de Lecq i Dirouilles. Wyspy zbudowane są z granitów i gnejsów, a najwyższe wzniesienie na wyspie Jersey ma 148 m n.p.m. Klimat jest umiarkowany ciepły morski, z łagodnymi zimami i umiarkowanym latem. Roczna suma opadów wynosi ok. 800 mm i przypada głównie na okres od listopada do stycznia.

Ustrój polityczny | edytuj kod

Głową terytorium jest królowa brytyjska Elżbieta II, reprezentowana przez zastępcę, którym jest gubernator Jersey. Wyspa podzielona jest na 12 okręgów:

Gospodarka | edytuj kod

Po II wojnie światowej poważną rolę w gospodarce Jersey zaczęły odgrywać usługi finansowe, które stanowiły ponad 60% PKB, a to za przyczyną odrębnego ustawodawstwa oraz specyficznego położenia politycznego i geograficznego. W końcu Jersey stało się rajem podatkowo-finansowym, jednak w ostatnich latach Unia Europejska wymusza ograniczenie tych przywilejów. Poza tym wyspa jest też popularnym miejscem wypoczynku, dzięki czemu ok. 25% PKB pochodzi właśnie z turystyki. PKB Jersey wynosi 3,6 mld USD (2003), czyli w przybliżeniu ok. 40 000 USD na jednego mieszkańca. Wyspa charakteryzuje się też niskim bezrobociem, które wynosi poniżej 1% (2003) i inflacją wynoszącą 5% (2003).

Demografia | edytuj kod

Populacja: 87 500 (2004), 30% populacji zamieszkuje w stolicy Saint Helier.

Struktura wieku:
0–14 lat: 18% (mężczyźni 8 140; kobiety 7 563)
15–64 lat: 68% (mężczyźni 30 036; kobiety 30 329)
powyżej 64 lat: 14% (mężczyźni 5 454; kobiety 7 393) (2000)

Przyrost populacji: 0,52% (2000 szac.)

Współczynnik urodzeń: 11,65 urodzeń/1000 osób (2000)

Współczynnik zgonów: 9,26 zgonów/1000 osób (2000)

Współczynnik imigracji: 2,81 imigranta/1000 osób (2000)

Współczynnik płci:
po urodzeniu: 1,11 mężczyzn/kobiet
do 15 lat: 1,08 mężczyzn/kobiet
15–64 lat: 0,99 mężczyzn/kobiet
65 lat I powyżej: 0,74 mężczyzn/kobiet
cała populacja: 0,96 mężczyzny/kobiet (2000)

Współczynnik zgonu niemowląt: 5,71 zgonów/1000 żywych urodzeń (2000)

Długość życia:
cała populacja: 78,48 lat
mężczyzn: 76,07 lat
kobiet: 81,07 lat (2000)

Współczynnik płodności: 1,56 dzieci/kobietę (2000)

Wyznania: anglikanie, katolicy, baptyści, Congregational New Church, metodyści, prezbiterianie, Świadkowie Jehowy, kwakrzy.

Używane języki:

  • angielski – urzędowy;
  • francuski – urzędowy; jest to tzw. Jersey Legal French („jerseyski francuski do celów prawno-urzędowych”), tradycyjny język, w którym prowadzi się postępowania przed miejscowymi sądami oraz niektóre czynności urzędowe, a nie język mówiony; nie jest tożsamy z językiem używanym we Francji;
  • Jèrriais – język regionalny, uznawany za odmianę języka normandzkiego, dawna mowa mieszkańców wyspy, którą obecnie posługuje się niewielu z nich;
  • portugalski – popularny z powodu dużej mniejszości z Madery, obecnie drugi po angielskim.

Święto państwowe: 9 maja Dzień Wyzwolenia (Liberation Day).

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Książę Normandii (The Duke of Normandy) – oficjalny tytuł monarchy brytyjskiego (bez względu na płeć) na Wyspach Normandzkich http://www.royal.gov.uk/MonarchUK/QueenandCrowndependencies/ChannelIslands.aspx.
  2. Members, statesassembly.gov.je [dostęp 2020-10-17] .
  3. States ofS. Jersey States ofS., Government of Jersey, gov.je [dostęp 2020-10-15]  (ang.).
  4. Jersey’s population increases by 1,100 in the last year, ITV News, 18 czerwca 2020 [dostęp 2020-10-17]  (ang.).
  5. Jersey Census 2011 Bulletin 2: Place of birth, ethnicity, length of residency, marital status, 2011 .
  6. …angielskie Wyspy Normandzkie i Wyspa Man nie wchodzą w skład UE? (pol.). UniaEuropejska.org, 16 października 2016. [dostęp 2011-02-15].
  7. Raoul Lemprière: The Channel Islands. London: Hale, 1990, s. 89. ISBN 0-7090-3832-1. (ang.)

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (Dependencja Korony brytyjskiej):
Na podstawie artykułu: "Jersey" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy