Jerzy Janicki


Jerzy Janicki w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Jerzy Janicki we Lwowie (2004) Skwer im. Jerzego Janickiego na warszawskim Powiślu Grób Jerzego Janickiego na warszawskich Powązkach Pomnik Jerzego Janickiego w Lutowiskach

Jerzy Kazimierz Janicki (ur. 10 sierpnia 1928 w Czortkowie, zm. 15 kwietnia 2007 w Warszawie) – polski pisarz, dramaturg, dziennikarz, scenarzysta radiowy i filmowy, związany ze Lwowem i Bieszczadami.

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Jerzy Kazimierz Janicki[1] urodził się w okresie II Rzeczypospolitej w Czortkowie w rodzinie Zdzisława Janickiego (ur. 1891, notariusz, kapitan rezerwy w korpusie oficerów sądowych Wojska Polskiego[2], do 1939 mieszkaniec Buczacza[3]) oraz Gustawy (zmarła w pierwszym dniu wojny w wieku 48 lat, pochowana na cmentarzu miejskim w Buczaczu[4])[5]. Do 1939 zamieszkiwał z rodziną w domu w Buczaczu[5]. Miał siostrę Jadwigę, w 1939 po I roku studiów farmacji we Lwowie. Jego stryj, oficer Wojska Polskiego, w 1940 został ofiarą zbrodni katyńskiej[5].

Do 1944 przebywał we Lwowie, zamieszkując w rodzinnej kamienicy przy ulicy Łyczakowskiej 84a w Łyczakowie[5]. Uczęszczał do VI Państwowego Gimnazjum im. Stanisława Staszica we Lwowie[6]. Po decyzjach poczdamskich wyjechał na Zachód. W Krakowie w 1946 zdał egzamin dojrzałości i w wieku 17 lat rozpoczął pracę dziennikarską jako reporter sportowy[5]. Publikował na łamach Trybuny Robotniczej[7]. W latach 1947–1948 studiował polonistykę na Uniwersytecie Wrocławskim (do Wrocławia trafił także jego ojciec, który po pobycie w niemieckim oflagu, po wojnie został notariuszem w tym mieście)

Następnie przeniósł się do Warszawy, gdzie już jako zawodowy dziennikarz pracował w różnych redakcjach, m.in. w „Razem” i „Pokoleniu”. Od 1952 na łamach tygodnika „Świat” dość regularnie publikował reportaże i opowiadania. W 1977 odwiedził Lwów po raz pierwszy po wojnie.

Był mężem Krystyny Czechowicz-Janickiej, lekarz i profesor okulistyki, miał dwie córki: Katarzynę (ur. 1956 z poprzedniego małżenstwa) oraz Agnieszkę (ur. 1966)[5][5][8].

Zmarł 15 kwietnia 2007 w Warszawie. Został pochowany 23 kwietnia 2007 na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach (kwatera A29-tuje-16)[9][1].

Została ustanowiona Fundacja im. Jerzego Janickiego, której prezesem zarządu została Krystyna Czechowicz-Janicka, a wiceprezesem Agnieszka Janicka-Twardowska[10].

Twórczość | edytuj kod

Pisarstwo | edytuj kod

Za jego debiut literacki uznawany jest reportaż pt. Nylon zamieszczony na łamach tygodnika „Świat” w 1953.

Był autorem wielu tomów opowiadań, m.in. Kłaniaj się drzewom, Nieludzki doktor, Biografia w walizce. Jego sfilmowane opowiadania bieszczadzkie – takie jak Wolna sobota, Hasło, Kino objazdowe, Niespotykanie spokojny człowiek – mają swój udział w mitologizacji Bieszczadów, gdzie chętnie odpoczywał od aktywnego życia. W Zatwarnicy Janicki organizował coroczne przeglądy filmów o Bieszczadach z udziałem najwybitniejszych polskich aktorów i reżyserów.

Po książce eseistycznej Ni ma jak Lwów (1991), stanowiącej swoistą literacką, poetycką monografię Lwowa, nawiązującej do przedwojennej książki Stanisława Wasylewskiego Lwów (z cyklu „Cuda Polski”), Jerzy Janicki wydał w połowie lat 90. pierwszą swoją lwowską trylogię Cały Lwów na mój głów (1993), Towarzystwo weteranów... znam tych panów (1994), A do Lwowa daleko aż strach (1995). W tych trzech ilustrowanych książkach mieszają się konwencje: gawędy, reportażu, felietonu, zapisu faktu biograficznego, antologii, anegdoty i dowcipu, powiedzonek oraz notek encyklopedycznych.

W XXI w. Janicki wydał w oficynie Iskry Czkawkę (2001) – pierwszy tom swojej lwowskiej sagi. Jeden z krytyków (Andrzej Ziemilski) na łamach „Rzeczpospolitej” (7 lutego 2001) nazwał ją poematem romantyczno-dygresyjnym. Następnie ukazały się kolejne pozycje z tego cyklu: Kluczyk Yale (2002) i Krakidały (2004).

Radio | edytuj kod

Jerzy Janicki uważany jest za prekursora nowego gatunku w radiu europejskim sagi rodzinnej, był jednym z pomysłodawców, animatorem i współtwórcą powieści radiowej Matysiakowie (wraz ze Stanisławem Stampf’lem i Władysławem Żesławskim)[11], emitowanej nieprzerwanie co tydzień przez 50 lat.

W 1954 podjął pracę w redakcji literackiej Polskiego Radia, co okazało się momentem przełomowym w jego biografii artystycznej. Z czasem zaczął w radiu redagować magazyn satyryczny „Parnasik”, cieszący się ogromną popularnością i skupiający wokół siebie wybitnych polskich aktorów i satyryków. Podobnym uznaniem cieszyła się inna audycja paraliteracka „Krasnoludki są na świecie”, redagowana wspólnie z Andrzejem Kudelskim.

W 1956 pojawiła się na antenie powieść radiowa Matysiakowie, która była wówczas ewenementem w Europie. Wyprzedziła o prawie pół wieku popularne obecnie telenowele rodzinne. Janicki uchodzi za prekursora tego gatunku.

Był autorem kilkudziesięciu słuchowisk radiowych – w tym choćby wielokrotnie nagradzanego Koty to dranie, Tragarz puchu, Hasło – i trzykrotnie reprezentował Polskę na Prix Italia najbardziej prestiżowym, międzynarodowym konkursie dla twórców radiowych i telewizyjnych.

Film i telewizja | edytuj kod

Jerzy Janicki uchodzi za twórcę polskiego serialu. Był jednym z najwybitniejszych polskich scenarzystów. Był autorem scenariuszy do 18 filmów fabularnych, m.in. do:

Był też autorem scenariuszy seriali telewizyjnych:

Po ukończeniu pracy nad serialem Polskie drogi w 1977 przygotowywał scenariusz filmu opartego na faktach pt. Rok olimpijski, opowiadającego o olimpiadzie zorganizowanej w stalagu podczas II wojny światowej[12].

Lwów i Kresy | edytuj kod

Od końca lat 80., kiedy przestały obowiązywać ograniczenia cenzury, Jerzy Janicki zaczął realizować filmy o tematyce lwowskiej:

  • Tońko, czyli legenda o ostatnim baciarze (1988)
  • Wszystko dla Orląt (1991) z udziałem obrońcy Lwowa, lekarza osobistego gen. Władysława Andersa, dra Emila Niedźwirskiego
  • A do Lwowa daleko aż strach (1996) z udziałem Włady Majewskiej – muzy Hemara
  • Lwów Adama Bujaka (1997)
  • Lwów tam i u mnie (1998)
  • Podróż do Lwowa w lata 30. (2000), przedstawiająca głównie Lwów, ale także bliższą i dalszą okolicę (Karpaty, Zadwórze, Huculszczyznę) na amatorskich filmach rodzinnych Jerzego Matuszkiewicza z lat 30.
  • Legenda Orląt Lwowskich (2002) o dziejach budowy, dewastacji, profanacji i odbudowy cmentarza Obrońców Lwowa
  • Bardzo wielki mały teatr (2003) o Polskim Teatrze Ludowym we Lwowie
  • Polskie Termopile (2003) o młodych Lwowiakach, bohaterach bitwy pod Zadwórzem
  • Opowieści Łyczakowskiego Cmentarza (2003) – sześcioodcinkowy cykl o cmentarzu Łyczakowskim
  • Opowieść o czterech flagach, czyli burza dziejowa we Lwowie (2004), o akcji Burza we Lwowie
  • Przestrzenie Banacha (2005) – fabularyzowaną opowieść o lwowskim matematyku Stefanie Banachu
  • Bramy przez które wędrowała historia (2006)
  • Kwadrans z Hemarem.

Powstał również świetny cykl wywiadów ze sławnymi członkami lwowskiej diaspory pt. Salon lwowski, przekształcony następnie w Salon kresowy, obejmujący również Wołyń i Wileńszczyznę.

W tym czasie Jerzy Janicki był pomysłodawcą i uczestnikiem wielu audycji telewizyjnych o Lwowie, jego kulturze i historii, m.in. głośnych reportaży Stanisława Auguścika pt. Podróże na Kresy. Dla nielicznych Polaków, którzy zostali w pojałtańskim Lwowie, organizował różnego rodzaju imprezy artystyczne z udziałem czołowych polskich artystów.

Członek Towarzystwa Miłośników Lwowa, od 1988 był prezesem Oddziału Stołecznego Towarzystwa.

W 2005 doprowadził, wspólnie z Henrykiem Janasem i prof. Stanisławem Nicieją, do zakończenia, według własnego scenariusza, dziesięcioodcinkowego filmu Strażnice kresowe Rzeczypospolitej: Buczacz, Brzeżany, Chocim i Okopy Świętej Trójcy, Jazłowiec, Kamieniec Podolski, Krzemieniec, Olesko i Podhorce, Trembowla, Zbaraż, Żółkiew.

Bieszczady | edytuj kod

Do wyjazdu w Bieszczady został namówiony przez autora muzyki do filmu Milion za Laurę, Marka Sarta, wraz z którym po raz pierwszy przebywał w okolicach Cisnej[13][14]. Po raz pierwszy Jerzy Janicki zawitał tam w latach 60. Od tamtej chwili nieustannie wracał do tego magicznego fragmentu Polski. Jak sam przyznał, Bieszczady stanowiły dla niego namiastkę wschodniej Galicji i przebywał tam, jako że nie można było odwiedzać Kresów[5]. Na początku lat 90. kupił posiadłość w miejscowości Chmiel w gminie Lutowiska[15], która stała się dla niego i jego rodziny drugim domem – kto wie czy nie bardziej bliskim, niż ten na warszawskiej Sadybie. To właśnie tutaj czuł się w pełni zrelaksowany, a bieszczadzki krajobraz do złudzenia przypominający Gorgany i mała odległość od ukochanego Lwowa napawały go prawdziwie twórczym natchnieniem. To w Bieszczadach powstały obszerne fragmenty scenariuszy m.in. do serialu Dom i Ballady o Januszku, a letnie i zimowe odcinki powieści radiowej Matysiakowie przez lata tworzone były właśnie pod Otrytem.

Spotkanie z tą niezwykłą polską krainą zaowocowało fascynacją Janickiego mieszkającymi tu ludźmi, ich losami i wręcz niecodzienną propagowaną przez nich filozofią życia. Niemal narkotycznie wsłuchiwał się w opowieści snute przez bieszczadników przy biesiadnych stołach i ogniskach. Rzeczywistość Bieszczadów przetransformowana została przez Janickiego na język prozy, radia i kina. Szerokiej publiczności objawiła się w formie słuchowisk radiowych, zaadoptowanych jako filmy telewizyjne, takie jak Hasło, Wolna Sobota i Wesołych świąt oraz zbioru kultowych już Opowiadań bieszczadzkich filmów[5].

Po latach tabliczka z jego nazwiskiem na wieczystą pamiątkę przybita została na kapliczce pamięci w Cisnej i znalazła się w otoczeniu najsłynniejszych bieszczadników[16].

Rok po śmierci Janickiego ukazał się jego zbiór opowiadań pt. Opowieści bieszczadzkie[17].

2 maja 2010, w trzecią rocznicę śmierci Jerzego Janickiego, z inicjatywy gminy Lutowiska, której Janicki był honorowym Obywatelem, został odsłonięty pomnik Jego pamięci, który odsłoniła żona Krystyna[18]. Rada Gminy podjęła także uchwałę o nadaniu Gminnemu Ośrodkowi Kultury w Lutowiskach imię Jerzego Janickiego.

Upamiętnienie | edytuj kod

Odznaczenia | edytuj kod

Nagrody | edytuj kod

  • 1958 – Nagrody Radia i TV – radiową Matysiakowie,
  • 1963 – III nagroda w konkursie Polskiego Radia za słuchowisko Prawie tysiąc czwartków,
  • 1969 – Złoty Mikrofon za zasługi dla rozwoju Polskiego Radia,
  • 1971 – Nagroda Komitetu do spraw Radia i Telewizji za twórczość radiową i telewizyjną za rok 1970,
  • 1977 – Nagroda Ministra Kultury i Sztuki I stopnia za całokształt twórczości w dziedzinie słuchowisk radiowych,
  • 1978 – Złoty Ekran za scenariusz serialu telewizyjnego Polskie drogi,
  • 1978 – Nagroda „Trybuny Ludu” za scenariusz serialu telewizyjnego Polskie drogi,
  • 1981 – Nagroda Przewodniczącego Komitetu do spraw Radia i Telewizji w dziedzinie publicystyki,
  • 1983 – Nagroda Ministra Kultury i Sztuki I stopnia za osiągnięcia w dziedzinie słuchowisk radiowych i scenariuszy telewizyjnych,
  • 1984 – Nagroda Miasta Stołecznego Warszawy,
  • 1987 – Nagroda Przewodniczącego Komitetu ds. Radia i Telewizji za twórczość literacką w dziedzinie słuchowisk radiowych i scenariuszy telewizyjnych,
  • 1989 – Specjalny Złoty Ekran za wieloletnią działalność scenariopisarską dla TVP za rok 1988,
  • 2001 – Tytuł Honorowego Obywatela Gminy Lutowiska[22],
  • 19 marca 2001 – Super Wiktor 2000 za całokształt twórczości,
  • 2002 – Nagroda Literacka m.st. Warszawy,
  • 26 października 2002 – statuetka Gwiazda Telewizji Polskiej z okazji 50-lecia TVP za scenariusze widowisk telewizyjnych,
  • 19 sierpnia 2003 – Nagroda pamiątkowa prezydenta RP z okazji 75. rocznicy urodzin,
  • 10 marca 2006 – Doktorat honoris causa Uniwersytetu Opolskiego[23],
  • 7 listopada 2006 – Nagroda specjalna Marszałka Województwa Mazowieckiego.

Przypisy | edytuj kod

  1. a b Lista pochowanych. Jerzy Kazimierz Janicki. um.warszawa.pl. [dostęp 2017-03-28].
  2. Rocznik Oficerski Rezerw 1934. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1934, s. 198.
  3. Spis abonentów sieci telefonicznych. genealogyindexer.org, 1939. s. 587. [dostęp 2017-11-27].
  4. Zamki kresowe Rzeczypospolitej – Buczacz (ok. 16:20). [dostęp 2017-02-27].
  5. a b c d e f g h i Justyna Woś-Nyczkowa. Wspomnienia. Powrót na kresy (nie tylko sentymentalna). Jerzy Janicki o domu. „Profile. Rzeszowski Miesięcznik Społeczno-Kultualny”. Nr 12 (231), s. 6–8, 1988. 
  6. Adam Leń. I tylko po Nim dzwony dzwońcie. Wspomnienie o Jerzym Janickim. „Bieszczad”. 13, s. 333, 2007. Towarzystwo Opieki nad Zabytkami. Oddział Bieszczadzki. ISSN 1425-8080
  7. Scenarzysta Jerzy Janicki obchodzi 75. urodziny (pol.). wp.pl. [dostęp 2013-05-25].
  8. Agnieszka Janicka Twardowska. imsig.pl. [dostęp 2017-11-27].
  9. Adam Leń. I tylko po Nim dzwony dzwońcie. Wspomnienie o Jerzym Janickim. „Bieszczad”. 13, s. 332, 2007. Towarzystwo Opieki nad Zabytkami. Oddział Bieszczadzki. ISSN 1425-8080
  10. Fundacja im. Jerzego Janickiego. jerzyjanicki.pl. [dostęp 2017-11-27].
  11. Dżennet Połtorzycka-Stampf’l: Archiwum historii mówionej. Dżennet Połtorzycka-Stampf’l. 1944.pl. [dostęp 2020-03-06].
  12. Jerzy Pawlas. „Polskie drogi”. Prawdy o wojnie nigdy za wiele (wywiad z Jerzym Janickim). „Nowiny”, s. 7, nr 248 z 31 października i 1 listopada 1977. 
  13. Taki dzień zdarza się raz. „Gazeta Bieszczadzka”. Nr 10 (137), s. 6, 23 maja 1997. 
  14. Adam Leń. I tylko po Nim dzwony dzwońcie. Wspomnienie o Jerzym Janickim. „Bieszczad”. 13, s. 334–335, 2007. Towarzystwo Opieki nad Zabytkami. Oddział Bieszczadzki. ISSN 1425-8080
  15. Adam Leń. I tylko po Nim dzwony dzwońcie. Wspomnienie o Jerzym Janickim. „Bieszczad”. 13, s. 335, 2007. Towarzystwo Opieki nad Zabytkami. Oddział Bieszczadzki. ISSN 1425-8080
  16. Małgorzata Froń: Jerzy Janicki kochał Bieszczady. Jego też tutaj kochają i pamiętają. nowiny24.pl, 2012-09-30. [dostęp 2013-05-25].
  17. Opowieści bieszczadzkie - Jerzy Janicki (pol.). zakapiorskiebieszczady.pl. [dostęp 2013-05-25].
  18. Marek Prorok. O Janickim w Lutowiskach. „Połoniny”. 8 (101), 2010. 
  19. Uroczyste odsłonięcie ławeczki Jerzego Janickiegi. W: Stowarzyszenie Filmowców Polskich [on-line]. 10 października 2019. [dostęp 2020-03-08].
  20. Odznaczenia autorów, aktorów i reżyserów powieści radiowej "Matysiakowie", www.prezydent.pl [dostęp 2020-03-06] .
  21. M.P. z 1997 r. nr 14, poz. 134.
  22. Uhonorowani przez gminę. lutowiska.pl. [dostęp 2016-10-04].
  23. Doktorzy Honoris Causa UO. [dostęp 16 lutego 2011].

Bibliografia | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Jerzy Janicki" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy