Johan Laidoner


Johan Laidoner w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Johan Laidoner (z prawej) i Hugo Österman, głównodowodzący armii Finlandii. Tallinn 1938. Johan Laidoner podczas wizyty w Warszawie 1939. Z lewej marsz. Edward Śmigły-Rydz, z tyłu gen. Tadeusz Kasprzycki Johan Laidoner podczas oficjalnej wizyty (1939) na Zamku w Warszawie. Johan Laidoner po aresztowaniu przez NKWD 1941 Johan Laidoner, ostatnie zdjęcie więzienne z 1952 Pomnik w Viiratsi upamiętniający Johana Laidonera, zniszczony 5 września 1940 przez Sowietów

Johan Laidoner (ur. 12 lutego 1884 w Viiratsi, zm. 13 marca 1953 we Włodzimierzu nad Klaźmą) – estoński polityk i wojskowy, jeden z twórców niepodległej Estonii, wódz naczelny Armii Estońskiej.

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Pochodził z rodziny rolniczej, ukończył szkółkę parafialną w Asumaa i szkołę podstawową w Viljandi. W 1901 wstąpił jako ochotnik do armii Imperium Rosyjskiego. Jego jednostka piechoty początkowo stacjonowała w Kownie. W 1902 wstąpił do Wileńskiej Szkoły Junkrów Piechoty, gdzie poznał swoją przyszłą żonę – Marię Kruszewską. W 1909 rozpoczął studia w Mikołajewskiej Akademii Wojskowej w Petersburgu, którą ukończył w 1912 uzyskując najwyższą, pierwszą kategorię[1].

Mianowany podpułkownikiem, w czasie służby w armii rosyjskiej siedmiokrotnie odznaczony rosyjskimi orderami wojennymi.

Po odzyskaniu niepodległości przez Estonię powrócił do ojczyzny, został dowódcą 1 Dywizji Estońskiej i Szefem Sztabu Generalnego Wojska Estońskiego, a 23 grudnia 1918 został mianowany wodzem naczelnym estońskich sił zbrojnych w stopniu generała-majora. W 1919 był inicjatorem powołania Estońskiej Akademii Wojskowej. W czasie wojny estońsko-bolszewickiej przeprowadził udaną kontrofensywę, która wyparła oddziały bolszewików z terytorium Estonii.

W 1920 został mianowany generałem-lejtnantem armii estońskiej. Po złożeniu dowództwa, był oficjalnym reprezentantem Estonii w Lidze Narodów. W 1925 z jej ramienia mediował w konflikcie iracko-tureckim o okręg Mosul.

Na krótko powrócił do armii, by 1 grudnia 1924 stłumić inspirowany przez ZSRR pucz komunistów w Tallinnie.

W 1934 na prośbę premiera Estonii Konstantina Pätsa wprowadził rządy wojskowe, by powstrzymać przejęcie władzy przez quasi-faszystowski ruch wabsów.

17 czerwca 1940 po okupacji Estonii przez Armię Czerwoną, został aresztowany przez NKWD i wywieziony do więzienia w Kirowie, skazany w 1952 w procesie na 25 lat więzienia i przepadek całego mienia na rzecz ZSRR. Zmarł w 1953 w więzieniu nr 2 (izolatorze)(ros.) we Włodzimierzu nad Klaźmą.

Był kawalerem Krzyża Srebrnego Orderu Wojennego Virtuti Militari, został odznaczony Wielką Wstęgą Orderu Odrodzenia Polski, w kwietniu 1939 uhonorowany Orderem Orła Białego. Otrzymał Order św. Michała i św. Jerzego II klasy od króla Wielkiej Brytanii, litewski Order Witolda Wielkiego I klasy, fiński Order Białej Róży I klasy oraz dwukrotnie francuski Order Legii Honorowej.

Związki z Polską | edytuj kod

Osobiste i uczuciowe | edytuj kod

W 1904 podczas służby w armii rosyjskiej w Wilnie poznał Polkę, szlachciankę[2], Marię Kruszewską, którą poślubił 30 października 1911. 21 marca 1913 doczekali się potomka Michaela (1913–1928), po jego tragicznej śmierci adoptowali bratanka Marii Aleksego Kruszewskiego – rówieśnika Michaela Laidonera.

Polityczne | edytuj kod

W 1928 generał Laidoner złożył oficjalną wizytę w Warszawie jako naczelny wódz Estonii. W 1930 stanął na czele tallińskiego Towarzystwa Estonia-Polska jako jego honorowy prezes. W lipcu 1934 gościł na swojej posiadłości w Viimsi przebywającego z oficjalną wizytą w Estonii ministra Becka.

We wrześniu 1939 r. zadecydował o pomocy w ucieczce z portu w Tallinnie polskiego okrętu ORP „Orzeł”, która wywołała dramatyczną dla Estonii w skutkach reakcję ZSRR[2].

Generał Laidoner opanował język polski w stopniu pozwalającym na swobodną konwersację.

Pochowany w tej samej zbiorowej mogile co Delegat Rządu na Kraj Jan Stanisław Jankowski.

Upamiętnienie | edytuj kod

22 lipca 2013 przed Dworkiem „Milusin” w Sulejówku, na terenie Muzeum Józefa Piłsudskiego, odsłonięto tablicę pamiątkową poświęconą generałowi Johanowi Laidonerowi. Wśród honorowych gości uroczystości byli: prezydent Republiki Estońskiej Toomas Hendrik Ilves, córka marszałka Jadwiga Jaraczewska, pomysłodawca i fundator tablicy, burmistrz estońskiego Viimsi, miasta partnerskiego Sulejówka, Haldo Oravas[2].

Ordery i odznaczenia | edytuj kod

Estonia
Imperium Rosyjskie
Zagraniczne

Przypisy | edytuj kod

  1. Regiment.ru: Императорская Николаевская военная академия (ros.). [dostęp 2014-31-01].
  2. a b c Olga Alehno: Przyjaciel Piłsudskiego upamiętniony. Niezalezna.pl, 2013-07-23.
  3. Eesti Vabariigi teenetemärgid (est.). president.ee. [dostęp 2014-11-13].
  4. Eesti Vabariigi teenetemärgid (est.). president.ee. [dostęp 2014-11-13].
  5. Eesti Vabariigi teenetemärgid (est.). president.ee. [dostęp 2014-11-13].
  6. Eesti Vabariigi teenetemärgid (est.). president.ee. [dostęp 2014-11-13].
  7. Eesti Vabariigi teenetemärgid (est.). president.ee. [dostęp 2014-11-13].
  8. Eesti Vabariigi teenetemärgid (est.). president.ee. [dostęp 2014-11-13].
  9. Medalirus.ru: Главнокомандующий эстонской армией. Йохан Лайдонер (ros.). [dostęp 2014-31-01].
  10. a b c d e f g h i j Kindral Johan Laidoner, laidoneriselts.ee
  11. Dekret z dn. 12.2.22 r. Adj. Gen. N. W. L. 12258. V. M.; L. krzyża 6087 (Dziennik Personalny M.S.Wojsk. z 1922 r. Nr 3, s. 141)

Bibliografia | edytuj kod

  • „Ciche kraje”, Tadeusz Zubiński, Rzeszów 2006

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Johan Laidoner" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy