Julia Tymoszenko


Julia Tymoszenko w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Julia Tymoszenko i prezydent USA George Walker Bush w Kijowie w 2008

Julia Wołodymyriwna Tymoszenko[1] z domu Hryhian, ukr. Юлія Володимирівна Тимошенко (ur. 27 listopada 1960 w Dniepropetrowsku) – ukraińska polityk, doktor ekonomii, była wicepremier, premier Ukrainy w 2005 oraz od 2007 do 2010. Założycielka i liderka partii Batkiwszczyna oraz Bloku Julii Tymoszenko.

Przed rozpoczęciem kariery politycznej pracowała w branży energetycznej, stając się jedną z najbogatszych osób w państwie. W 2005 po zwycięstwie pomarańczowej rewolucji została pierwszą kobietą na stanowisku premiera Ukrainy. Bez powodzenia kandydowała w wyborach prezydenckich w 2010, 2014 oraz 2019.

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Urodziła się jako córka syna Żyda i Ormianki, Wołodymyra Abramowycza Hryhiana (ojciec przyjął nazwisko matki), i Rosjanki Ludmiły Nikołajiwnej Telehinej. Ojciec odszedł od rodziny, kiedy Julia Hryhian miała 3 lata[2][3], a matka zarabiała na życie, pracując w centrali firmy taksówkarskiej[2].

W wieku 17 lat Julia Tymoszenko poznała syna miejscowego działacza partyjnego Ołeksandra Tymoszenko, za którego w 1979 wyszła za mąż, rok później urodziła się ich córka Jewhenija[2].

W 1984 ukończyła z wyróżnieniem[2] studia ekonomiczne na uniwersytecie w Dniepropetrowsku[4]. Była działaczką Komsomołu. Po studiach pracowała jako ekonomista w przemyśle zbrojeniowym (Dnieprzańskim Zakładzie Budowy Maszyn im. Lenina). Z pomocą teścia sprowadziła z zagranicy wcześniej niedostępne filmy, zakładając następnie rozwijającą się wypożyczalnię[2]. W 1988 razem z mężem rozpoczęła prowadzenie własnej działalności gospodarczej[2]. Po uzyskaniu przez Ukrainę niepodległości ich firma negocjowała m.in. kontrakty rządowe. W latach 1996–1997 kierowała Zjednoczonymi Systemami Energetycznymi Ukrainy. Otrzymała stopień naukowy kandydata nauk ekonomicznych. W 1999 obroniła doktorat na Kijowskim Narodowym Uniwersytecie Ekonomicznym. Opublikowała ponad 50 prac naukowych.

Działalność polityczna | edytuj kod

Działalność do 2005 | edytuj kod

W 1996 uzyskała mandat deputowanej do Rady Najwyższej II kadencji. Została wkrótce wiceprzewodniczącą partii Pawła Łazarenki, Hromady. W 1998 po raz drugi została posłanką. Po ucieczce byłego premiera z w tym samym roku i aresztowaniu go przez władze amerykańskie w związku z zarzutami prania brudnych pieniędzy, wystąpiła z partii wraz z większością deputowanych, tworząc nowe, umiarkowanie nacjonalistyczno i demokratyczne ugrupowanie Batkiwszczyna (Ojczyzna).

W wyborach prezydenckich w 1999 poparła Leonida Kuczmę, przystępując do proprezydenckiej większości. W grudniu 1999 objęła urząd wicepremiera Ukrainy w rządzie Wiktora Juszczenki. Od 2000 kierowała także rządowym komitetem paliwowo-energetycznym.

Wkrótce popadła w konflikt z prezydentem i jego otoczeniem. W sierpniu 2000 jej mąż został tymczasowo aresztowany pod zarzutami niegospodarności w Zjednoczonych Systemach Energetycznych Ukrainy. Jesienią tego samego roku wszczęto również śledztwo przeciwko samej Julii Tymoszenko, która w styczniu 2001 została zdymisjonowana, a w lutym tymczasowo aresztowana pod zarzutem korupcji. W marcu sąd w Kijowie odrzucił zarzuty i anulował nakaz aresztowania.

Jesienią 2001 przed wyborami parlamentarnymi powołała na bazie Batkiwszczyny Blok Julii Tymoszenko. W styczniu 2002, w czasie kampanii wyborczej, uległa wypadkowi samochodowemu w Kijowie, odnosząc obrażenia głowy i klatki piersiowej. W wyborach tych jej ugrupowanie uzyskało ponad 20 mandatów, a Julia Tymoszenko kolejny raz została posłem. W wyborach prezydenckich w 2004 poparła kandydaturę Wiktora Juszczenki, biorąc następnie aktywny udział w akcji protestu w ramach pomarańczowej rewolucji.

Pierwszy rząd i wybory w 2006 | edytuj kod

 Osobny artykuł: Pierwszy rząd Julii Tymoszenko.

24 stycznia 2005 została powołana na funkcję p.o. premiera Ukrainy. 4 lutego 2005 po zatwierdzeniu przez Radę Najwyższą objęła oficjalnie funkcję premiera. Została zdymisjonowana 8 września tego samego roku na skutek konfliktu z otoczeniem prezydenta.

W wyborach parlamentarnych w 2006 stanęła ponownie na czele listy wyborczej BJuT, który uzyskał drugi wynik (za Partią Regionów). Podjęta próba ponownego utworzenia "pomarańczowej koalicji" z udziałem Naszej Ukrainy i SPU zakończyła się niepowodzeniem.

Wybory w 2007 i drugi rząd | edytuj kod

 Osobny artykuł: Drugi rząd Julii Tymoszenko. Julia Tymoszenko podczas spotkania z prezydentem Rosji Dmitrijem Miedwiediewem i premierem tego kraju Władimirem Putinem Julia Tymoszenko podczas spotkania z prezydentem Polski Lechem Kaczyńskim

W przedterminowych wyborach w 2007 jej blok zdobył 30,71% głosów i 156 miejsc w parlamencie, zajmując ponownie drugie miejsce po Partii Regionów Ukrainy.

15 października 2007 BJuT oraz prezydencka Nasza Ukraina-Ludowa Samoobrona porozumiały się co do utworzenia wspólnej koalicji rządowej. 6 grudnia tego samego roku prezydent desygnował Julię Tymoszenko na stanowisko premiera, zgodnie z umową koalicyjną z 29 listopada.

11 grudnia 2007 nie została zatwierdzona na tym stanowisku przez parlament. W głosowaniu otrzymała 225 głosów (o jeden za mało niż wynosiła potrzebna większość). Posłowie "pomarańczowej koalicji" twierdzili, że nie zadziałały karty do głosowania dwojga z nich[5]. W drugim głosowaniu z 18 grudnia jej kandydatura uzyskała niezbędne 226 głosów poparcia, co pozwoliło jej oficjalnie objąć stanowisko premiera[6].

W maju 2008 ponownie doszło do jej konfliktu z prezydentem, którego oskarżyła o blokowanie działań rządu przeciwko inflacji. Deputowani jej partii zablokowali trybunę w parlamencie, nie dopuszczając do wygłoszenia orędzia[7].

11 lipca 2008 parlament ukraiński odrzucił wniosek opozycyjnej Partii Regionów o wotum nieufności. Poparło go 174 posłów przy wymaganej większości 226 głosów[8]. 14 lipca 2008 złożyła pierwszą od chwili objęcia urzędu wizytę w Polsce.

W sierpniu tego samego roku ponownie doszło do konfliktu z otoczeniem prezydenta, które oskarżyło ją o zdradę interesów państwowych i działanie na rzecz Rosji. Na początku września 2008 głosami m.in. frakcji BJuT i Partii Regionów przegłosowano zmiany w ustawach ograniczające uprawnienia prezydenta, co doprowadziło do rozwiązania koalicji we wrześniu tego samego roku. Konflikt został zakończony rozwiązaniem parlamentu przez prezydenta. Wybory nie doszły do skutku, a w parlamencie została zawiązana ponownie koalicja BJuT z częścią NU-NS, poszerzona o Blok Łytwyna.

Wybory w 2010 i postępowania karne | edytuj kod

Julia Tymoszenko była kandydatką na stanowisko prezydenta podczas wyborów w 2010[9]. W pierwszej turze wyborów zdobyła 25% głosów, co pozwoliło jej zająć drugie miejsce za Wiktorem Janukowyczem[10]. W drugiej turze wyborów przegrała ze swoim poprzednikiem na urzędzie premiera, otrzymując około 45,5% głosów[11].

3 marca 2010 Rada Najwyższa Ukrainy wyraziła wotum nieufności dla jej rządu – za wnioskiem głosowało 243 z 450 deputowanych[12]. Premier ogłosiła decyzję o wzięciu urlopu, a pełniącym obowiązki szefa rządu 4 marca 2010 został wicepremier Ołeksandr Turczynow[13]. 11 marca 2010 parlament rozwiązał rząd Julii Tymoszenko i zatwierdził nowy gabinet premiera Mykoły Azarowa[14].

W kolejnych miesiącach wszczęto przeciwko niej postępowania karne związane z zarzutami defraudacji. W sierpniu 2011 została tymczasowo aresztowana[15]. W październiku tego samego roku uznano ją za winną spowodowania strat przedsiębiorstwa Naftohaz Ukrainy i skazano na karę 7 lat pozbawienia wolności[16][17]. W grudniu 2011 po uprawomocnieniu się wyroku skazującego osadzono ją w kolonii karnej w Charkowie. Postępowania karne wytaczane Julii Tymoszenko i członkom jej rządu stały się przedmiotem zainteresowania Parlamentu Europejskiego, który w swojej rezolucji skrytykował władze ukraińskie i wezwał do zapewnienia niezależności i bezstronności w procesach przed sądami[18]. W kwietniu 2013 Europejski Trybunał Praw Człowieka orzekł w przedmiocie skargi Julii Tymoszenko przeciwko Ukrainie, uznając niejednogłośnie, iż tymczasowe aresztowanie byłej premier w toku tego procesu za bezprawne i nieuzasadnione, oddalając nadto zarzuty o rzekome nieludzkie traktowanie[19].

W październiku 2011 wszczęto postępowanie w sprawie udziału Julii Tymoszenko w zabójstwie posła i przedsiębiorcy Jewhena Szczerbania, do którego doszło w 1996[20]. W styczniu 2013 przedstawiono jej zarzut zlecenia dokonania tej zbrodni[21]. Według jej obrońcy postępowanie zawieszono kilka miesięcy później z uwagi na brak dowodów co do udziału byłej premier w tym przestępstwie[22].

Działalność od 2014 | edytuj kod

21 lutego 2014 ukraiński parlament przegłosował zmiany w prawie karnym, co doprowadziło do zwolnienia Julii Tymoszenko[23]. Następnego dnia była premier opuściła zakład karny[24]. 14 kwietnia 2014 Sąd Najwyższy Ukrainy (większością 42 sędziów spośród 48) uznał, że w sprawie kontraktu gazowego z Rosją ze strony Julii Tymoszenko "nie doszło do przestępstwa"[25][26].

25 maja 2014 Julia Tymoszenko ponownie kandydowała w wyborach prezydenckich, otrzymując w nich około 12,8% głosów[27]. Zadeklarowała się jako zwolenniczka integracji Ukrainy z Unią Europejską i NATO; jej partia zapowiedziała działania na rzecz referendum w sprawie przystąpienia tego państwa do NATO[28].

W wyborach parlamentarnych w 2014 ponownie uzyskała mandat poselski. W konflikcie między Micheilem Saakaszwilim a prezydentem Petrem Poroszenką opowiedziała się po stronie pierwszego z nich. Zadeklarowała też start w wyborach prezydenckich w 2019[29]. W pierwszej turze głosowania z 31 marca zajęła trzecie miejsce z wynikiem 13,4% głosów[30]. W wyborach parlamentarnych w tym samym roku utrzymała mandat deputowanej[31].

Przypisy | edytuj kod

  1. W polskojęzycznych publikacjach rozpowszechnione zostało jednak spolszczenie jej imienia jako Julia; zgodnie z zasadami transkrypcji imię winno być zapisywane jako Julija.
  2. a b c d e f Papieżyca. "Der Spiegel", 20 maja 2014. [dostęp 26 maja 2014].
  3. Тимошенко Юлия (ros.). korrespondent.net. [dostęp 11 lutego 2010].
  4. Tymoshenko Yuliya Volodymyrivna (ang.). Eurasian Home Database. [dostęp 11 lutego 2010].
  5. Julia Tymoszenko przegrała przez fałszerstwo?. gazeta.pl, 11 grudnia 2007. [dostęp 11 lutego 2010].
  6. Julia Tymoszenko premierem Ukrainy. gazeta.pl, 18 grudnia 2007. [dostęp 11 lutego 2010].
  7. Posłowie nie dopuścili do wygłoszenia orędzia przez prezydenta w parlamencie na Ukrainie. gazeta.pl, 14 maja 2008. [dostęp 11 lutego 2010].
  8. Tymoszenko pozostanie premierem. wprost.pl, 11 lipca 2008. [dostęp 11 lutego 2010].
  9. Ukraine PM to stand for president (ang.). bbc.co.uk, 7 czerwca 2009. [dostęp 12 lutego 2010].
  10. Ukrainian PM to face old rival in runoff election (ang.). reuters.com, 20 stycznia 2010. [dostęp 12 lutego 2010].
  11. Serwis CVK – Wybory 2010 (ukr.). [dostęp 11 lutego 2010].
  12. Upadł rząd Julii Tymoszenko. wyborcza.pl, 3 marca 2010. [dostęp 3 marca 2010].
  13. Aleksander Turczynow oficjalnie został p.o. premiera. zik.com.ua, 4 marca 2010. [dostęp 11 marca 2010].
  14. Ukraina: koalicja "Stabilność i Reformy" przejmuje władzę. Azarow nowym premierem. gazeta.pl, 11 marca 2010. [dostęp 11 marca 2010].
  15. Julia Tymoszenko aresztowana. Milicja otoczyła ją na sali sądowej. gazeta.pl, 5 sierpnia 2011. [dostęp 5 sierpnia 2011].
  16. Ukraine seeks 7 years jail for Tymoshenko (ang.). reuters.com, 27 września 2011. [dostęp 11 października 2011].
  17. Julia Tymoshenko sentenced to 7 years of imprisonment (ang.). euroradio.fm, 11 października 2011. [dostęp 11 października 2011].
  18. Rezolucja Parlamentu Europejskiego w sprawie sytuacji na Ukrainie i sprawy Julii Tymoszenko. europarl.europa.eu, 21 maja 2012. [dostęp 23 sierpnia 2012].
  19. Werdykt Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w sprawie Tymoszenko. osw.waw.pl, 8 maja 2013. [dostęp 8 września 2014].
  20. Ukraine to investigate Tymoshenko over murder-report (ang.). kyivpost.com, 30 października 2011. [dostęp 18 stycznia 2013].
  21. Tymoszenko podejrzana o zlecenie zabicia deputowanego. money.pl, 18 stycznia 2013. [dostęp 18 stycznia 2013].
  22. Defender: Shcherban murder case suspended. No evidence against Yulia Tymoshenko (ang.). tymoshenko.ua, 12 lipca 2013. [dostęp 9 września 2014].
  23. Ukraine Has Deal, but Both Russia and Protesters Appear Wary (ang.). nytimes.com, 22 lutego 2014. [dostęp 22 lutego 2014].
  24. Aide: Ukraine's Tymoshenko released from prison (ang.). yahoo.com, 22 lutego 2014. [dostęp 22 lutego 2014].
  25. Andrzej Kublik: Sąd Najwyższy Ukrainy zamknął sprawę przeciw Julii Tymoszenko. wyborcza.pl, 14 kwietnia 2014. [dostęp 2014-09-09].
  26. Постанова від 14 квітня 2014 року № 5-7кс14 (ukr.). Верховний Суд України, 14 kwietnia 2014. [dostęp 9 września 2014].
  27. Serwis CVK – Wybory 2014 (ukr.). [dostęp 29 maja 2014].
  28. Partia Julii Tymoszenko inicjuje referendum ws. członkostwa Ukrainy w NATO. wp.pl, 30 sierpnia 2014. [dostęp 8 września 2014].
  29. Piotr Andrusieczko: Julia Tymoszenko wraca do gry. W przyszłym roku może pokonać Petra Poroszenkę w wyborach prezydenckich. wyborcza.pl, 22 marca 2018. [dostęp 22 marca 2018].
  30. Serwis CVK – Wybory 2019 (ukr.). [dostęp 3 kwietnia 2019].
  31. Serwis CVK – Wybory 2019 (ukr.). [dostęp 2019-07-24].

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Julia Tymoszenko" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy