Kaukaski Rezerwat Biosfery


Na mapach: 44°00′00″N 40°00′00″E/44,000000 40,000000

Kaukaski Rezerwat Biosfery w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Terytorium Kaukaskiego Rezerwatu Biosfery Kaukaski Rezerwat Biosfery – obiekt Światowego Dziedzictwa Przyrody na znaczkach pocztowych Rosji (2006)

Kaukaski Rezerwat Biosfery (ros. Кавказский государственный природный биосферный заповедник) – państwowy rezerwat przyrody położony w Rosji, w granicach Kraju Krasnodarskiego, Republiki Adygei i Republiki Karaczajo-Czerkiesji[1]. Jest to najstarsze i największe pod względem powierzchni chronione terytorium naturalne w zachodniej części Kaukazu.

Rezerwat jest prawnym spadkobiercą Kaukaskiego Rezerwatu Żubrów utworzonego 12 maja 1924. Znajduje się na granicy umiarkowanej i podzwrotnikowej strefy klimatycznej. Całkowita powierzchnia rezerwatu wynosi ponad 280 tys. ha[1], z czego 177,3 tys. ha leży w Kraju Krasnodarskim[2].

19 lutego 1979 decyzją UNESCO Rezerwat Kaukaski otrzymał status rezerwatu biosfery[1], a w styczniu 2008 nadano mu imię Chritofora Gieorgijewicza Szaposznikowa[3].

W 1999 terytorium Kaukaskiego Rezerwatu Biosfery zostało włączone do listy światowego dziedzictwa[4].

Spis treści

Historia utworzenia | edytuj kod

Kubańskie myślistwo | edytuj kod

W 1888 roku na zlecenie wielkich książąt Piotra Mikołajewicza i Jerzego Michajłowicza wydzierżawiono od Ministerstwa Własności Państwowych i Kubańskiego Okręgu Wojskowego około 80 tys. dziesięcin ziemi w rejonie Głównego Grzbietu Kaukaskiego[5]. Z Radą Kubańską zawarto w lutym 1888 porozumienie o wyłącznym prawie polowanie na tych terenach dla wielkich książąt[5]. Terytoria te stały się znane jako Wielkoksiążęce Myślistwo Kubańskie.

Po kilku latach książęta zaprzestali wyjazdów na Kubań, a potem w 1892 roku sprzedali prawo do polowania wielkiemu księciu Sergiuszowi Michajłowiczowi, który zajął się aktywnym rozwojem terytorium[5].

Rezerwat żubrów | edytuj kod

W 1906 roku kończący się termin dzierżawy na kubańskim terytorium łowieckim został przedłużony jeszcze na trzy lata, po zakończeniu których ziemie te miały zostać rozdzielone między stanice kozactwa kubańskiego[6]. W 1909 roku Christofor G. Szaposznikow pracujący jako leśniczy leśnictwa biełorieczenskiego Wojska Kubańskiego wysłał pismo do Rosyjskiej Akademii Nauk z uzasadnieniem konieczności ochrony dzierżawionego od Wojska Kubańskiego terytorium. Głównym powodem utworzenia rezerwatu była ochrona wymierającego żubra kaukaskiego. W piśmie zostały także określone granice rezerwatu. Na podstawie tego pisma N. Nanosow stworzył raport, a Akademia utworzyła komisję. Jako leśniczy wojskowy Szaposznikow uczestniczył w jej pracach przy organizacji rezerwatu. Projekt nie rozwinął się jednak w pełni ze względu na problemy z podziałem ziemi między kozakami kubańskimi.

Następne próby utworzenia rezerwatu podjęto w 1913 roku i 1916 roku. W końcu, w 1919 roku przyjęto pozytywną decyzję[6].

Po nastaniu w regionie władzy sowieckiej kwestię rezerwatu przyszło rozwiązywać od nowa. Państwowy Kaukaski Rezerwat Żubrów ustanowiono dopiero 12 maja 1924 roku[6].

Fauna | edytuj kod

Stado górskich koziorożców na zboczach Psieaszcho

W rezerwacie występuje 89 gatunków ssaków[1][7], 248 ptaków[1][7], w tym 112 gniazdujących[7], 15 gatunków gadów[7], 9 płazów[7], 21 ryb[7], 1 kręgoustych[7], ponad 100 gatunków mięczaków[7] i około 10 000 gatunków owadów[1][7]. Dokładna liczba robaków, skorupiaków, pajęczaków i licznych innych grup bezkręgowców jest niewyjaśniona[7].

Występowanie gatunków ssaków w rezerwacie według rodzin przedstawia się następująco[7]:

Bezsprzecznie, najbardziej wrażliwym ogniwem naturalnych ekosystemów są duże ssaki. W rezerwacie są to żubrobizon, jeleń szlachetny, niedźwiedź brunatny, koziorożec kaukaski, kozica, ryś, capreolus i dzik. Jednak cały szereg mniejszych gatunków zwierząt także potrzebuje ścisłej ochrony i szczegółowych badań, w tym borsuk, norka kaukaska, wydra itd.[7]

Wśród ptaków przeważają przedstawiciele rzędu wróblowych i sokołowych. Najliczniejszymi grupami herpetofaunyjaszczurki i węże, ryb – karpiokształtne[7].

Nad rezerwatem prowadzą znaczące szlaki migracyjne ptaków, najbardziej widowiskowy jest przelot myszołowów, zbierających się w duże rójki[7].

Liczne zwierzęta rezerwatu mają ograniczony zasięg występowania (endemity), albo są żywymi świadectwami przeszłych epok geologicznych (relikty). Szczególnie dużo z nich jest bezkręgowców, a także ryb, płazów i gadów[7].

W chronionych uroczyskach znalazły ostatnią przystań ginące gatunki naszej planety. Z bezkręgowców rezerwatu do Czerwonej Księgi Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody wpisano 8 gatunków, do Czerwonej Księgi Federacji Rosyjskiej – 25 gatunków. A razem z bezkręgowcami do państwowych i regionalnych czerwonych ksiąg wpisano 71 gatunków[7].

Świat zwierząt w rezerwacie ma zróżnicowane pochodzenie. Tu spotykają się przedstawiciele faun śródziemnomorskich i kaukaskich, kolchidzkich i europejskich. Gatunki endemiczne i reliktowe spotykają się we wszystkich wysokich partiach gór[7].

W rezerwacie jest zachodnia granica występowania wielu wysokogórskich kaukaskich i leśnych gatunków zwierząt[7].

Flora | edytuj kod

Kwitnący rododendron, dolina rzeki Wierchniaja Mzymta, wschodnia część rezerwatu Lilia kaukaska, zachodnia część rezerwatu

We florze rezerwatu zarejestrowano 900 gatunków roślin naczyniowych, dużo starych kaukaskich endemitów[8]. W rezerwacie stwierdzono ponad 720 gatunków grzybów.

Przeważającymi rodzinami są astrowate (223 gatunki), wiechlinowate (114), bobowate (82)[8]. Flora leśna zawiera ponad 900 gatunków, część których spotyka się także w partii hal[8]. Ogólna liczba roślin wysokogórskich wynosi ponad 800 gatunków[8]. Jest 165 gatunków drzewa i krzewów, w tym 142 gubiące liście, 16 wiecznie zielonych drzew liściastych i 7 iglastych[8].

Dla flory rezerwatu charakterystyczne jest występowanie gatunków starych i mających ograniczony zasięg. Co piąty gatunek rezerwatu jest endemitem lub reliktem[8].

Osobliwości florze rezerwatu dodają paprotniki (około 40 gatunków), storczykowate (ponad 30 gatunków), gatunki wiecznie zielone i zimozielone, wiele roślin ozdobnych[8]. Rośnie tu np. różanecznik kaukaski i żółty[8].

Praktycznie w całym rezerwacie spotyka się pojedyncze drzewa i niewielkie grupy cisu pospolitego. To stare, wiecznie zielone drzewo iglaste potrafi dożywać do 2-2,5 tys. lat, a tacy patriarchowie nie są rzadkością w chostińskim oddziale rezerwatu[8] – Gaju Cisowo-Bukszpanowym w Soczi.

Większa część terytorium rezerwatu pokryta jest roślinnością leśną i tylko w wysokich górach są piętra subalpejskie i alpejskie[8]. Do Czerwonej Księgi Rosji wpisano 55 gatunków roślin, jakie rosną na obszarze Kaukaskiego Rezerwatu Biosfery.

Położenie fizycznogeograficzne | edytuj kod

Umpyr w centrum rezerwatu Jezioro Kardywacz, wschodnia część rezerwatu Rzeka Cachwoa, centralna część rezerwatu

Kaukaski Rezerwat Biosfery położony jest na północnych i południowych zboczach Kaukazu zachodniego między współrzędnymi 44 – 44,5° N i 40 – 41° E[9].

Formalnie rezerwatem teren ten został ogłoszony 12 maja 1924, ale historia ochrony unikalnego kompleksu przyrodniczego zaczęła się znacznie wcześniej, od momentu organizacji w 1888 Wielkoksiążęcego „Myślistwa Kubańskiego”[9].

Będąc największym terytorium chronionym Przesmyku Kaukaskiego i drugim pod względem wielkości w Europie, rezerwat zajmuje ziemie Kraju Krasnodarskiego, Adygei i Karaczajo-Czerkiesji w Rosji, przylega do granicy z Abchazją / Gruzją. W oderwaniu od głównego terytorium, w rejonie chostinskim Soczi położony jest chostiński oddział rezerwatu, gaj cisowo-bukszpanowy o powierzchni 302 ha. Ogólna powierzchnia rezerwatu wynosi 280 335 ha. Jest on otoczony strefą ochronną, licznymi zakaznikami (terenami o mniejszym stopniu ochrony) i pomnikami przyrody, a do jego południowej granicy przylega Park Narodowy Soczinskij[9].

Terytorium rezerwatu umownie podzielono na 6 obszarów ochrony: zachodni, północny, południowy, chostiński, wschodni i południowo-wschodni. Zarząd rezerwatu znajduje się w Soczi (Adler), a w stolicy Adygei – Majkopie znajduje się Adygejska Filia Naukowa rezerwatu. W personelu rezerwatu jest ponad 100 osób, strukturalnie podzielonych na oddziały naukowy, ochronny i ekologiczno-edukacyjny[9].

Kaukaski Rezerwat Biosfery to najbogatszy skarbiec bioróżnorodności, niemający odpowiedników w Rosji. Ma międzynarodowe znaczenie, jako część nietkniętej przyrody, który zachował pierwotne krajobrazy z unikalną fauną i florą. Nie przez przypadek w 1979 otrzymał status rezerwatu biosfery i wszedł w skład międzynarodowej sieci rezerwatów biosfery, a w grudniu 1999 został wpisany na Listę UNESCO (Certyfikat o wpisaniu na listę Światowego Dziedzictwa Przyrody). W warunkach wzrastającego planetarnego nacisku na przyrodę rola Kaukaskiego Rezerwatu Biosfery będzie wzrastać, a jednym z głównych znaczeń tego szczególnie chronionego terytorium w przyszłości jest powstrzymywanie negatywnych zjawisk, związanych ze wzmocnieniem wpływu ludzkiego. Bezsprzecznie, tylko Kaukaski Rezerwat Biosfery może także w przyszłości stać się koordynatorem w dziedzinie ochrony przyrody i zachowania naturalnej bioróżnorodności w regionie kaukaskim. Jest laboratorium na otwartym powietrzu, gdzie prowadzi się unikalne badania naukowe i monitoring środowiskowy okolicznej przyrody[9].

Sam fakt istnienia Kaukaskiego Rezerwatu Biosfery promuje normalne funkcjonowanie największego i uznawanego na najlepszy kurortu Rosji, Soczi. Leśne masywy rezerwatu to płuca kurortu, dające uzdrawiające górskie powietrze, a czyste górskie rzeki, źródła których znajdują się na chronionym terytorium to podstawa zaopatrzenia w wodę nie tylko Soczi, ale i wielu miejscowości Kraju Krasnodarskiego, Adygei i Karaczajo-Czerkiesji[9].

Terytorium rezerwatu to grupa górskich i wysokogórskich ekosystemów (wysokość bezwzględna od 640 m do 3346 m) Kaukazu zachodniego. Podstawą ukształtowania terenu jest Główny Grzbiet Kaukaski, ciągnący się z północnego zachodu na południowy wschód. Grzbiet jest ogólnie asymetryczny, z długimi, łagodnymi zboczami północnymi i krótkimi, stromymi południowymi[9].

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c d e f Кавказский биосферный заповедник (ros.). rus-globus.ru. [dostęp 2013-11-05].
  2. Особо охраняемые природные территории Краснодарского края (ros.). lesprominform.ru, 2012. [dostęp 2013-11-05].
  3. Заповеднику присвоили имя (ros.). dp.ru, 2008-01-21. [dostęp 2013-11-05].
  4. Western Caucasus (ang.). unesco.org. [dostęp 2013-11-05].
  5. a b c Великокняжеская Кубанская охота как историческое явление (ros.). kgpbz.ru, 2008-11-18. [dostęp 2013-11-05].
  6. a b c Исторические сведения (ros.). kgpbz.ru. [dostęp 2013-11-05].
  7. a b c d e f g h i j k l m n o p q r ФАУНА (ros.). kgpbz.ru. [dostęp 2013-11-05].
  8. a b c d e f g h i j Флора (ros.). kgpbz.ru. [dostęp 2013-11-05].
  9. a b c d e f g ФИЗИКО-ГЕОГРАФИЧЕСКОЕ ПОЛОЖЕНИЕ (ros.). kgpbz.ru. [dostęp 2013-11-05].

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Kaukaski Rezerwat Biosfery" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy