Kolonia korony brytyjskiej


Kolonia korony brytyjskiej w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Kolonia korony brytyjskiej (ang. crown colony) lub, w XVII wieku kolonia królewska (ang. royal colony) − rodzaj administracji kolonialnej w angielskich terytoriach zamorskich, a następnie w imperium brytyjskim[1][2].

Spis treści

Rys ogólny | edytuj kod

Kolonie korony, czy też kolonie królewskie, były zarządzane przez gubernatora wyznaczanego przez monarchę. Do połowy XIX wieku władca mianował gubernatorów królewskich na wniosek ministerstwa kolonii[3]. Pod nazwą „kolonii królewskiej”, pierwsza z tych, które miały stać się później koloniami korony, była od roku 1624 angielska Kolonia Wirginia (obecnie stan USA), kiedy to odwołany został edykt królewski przyznający ziemie w Ameryce Północnej osadniczo-handlowej Kompanii Wirginijskiej, a korona przejęła administrację w swoje ręce[4].

Do połowy XIX wieku termin kolonia korony był używany przede wszystkim w odniesieniu do tych kolonii, które zostały pozyskane w wyniku konfliktów zbrojnych, jak na przykład Trynidad i Tobago[5] czy Gujana Brytyjska, ale z biegiem czasu przyjęto nazywać tak wszystkie kolonie poza prezydencjami i prowincjami Indii Brytyjskich oraz takie nabytki terytorialne jak Górna Kanada, Dolna Kanada, Nowa Fundlandia, Kolumbia Brytyjska (dzisiejsze prowincje państwa o nazwie Kanada), Nowa Południowa Walia, Queensland, Australia Południowa, Tasmania, Wiktoria, Australia Zachodnia (dzisiejsze stany państwa o nazwie Australia) i Nowa Zelandia, które później uzyskały status dominiów[6].

Termin był używany do roku 1981, kiedy to specjalną ustawą parlamentarną wszystkie istniejące jeszcze kolonie przemianowano na „dependencje”. Od 2002 roku noszą nazwę brytyjskich terytoriów zamorskich.

Obecne dependencje korony nigdy nie były traktowane jak kolonie; formą ich rządu jest monarchia konstytucyjna, a samorządowe władze wysp współdziałają z Wielką Brytanią na określonych płaszczyznach (chodzi przede wszystkim o obronność i politykę zagraniczną). Są to Wyspa Man i Wyspy Normandzkie.

Rodzaje kolonii korony | edytuj kod

Istniały trzy rodzaje kolonii korony (stan z 1918 roku) o różnym stopniu niezależności:

  • kolonie z radami reprezentacyjnymi, jak Bermudy, Jamajka, Cejlon, Kolumbia Brytyjska i Fidżi, gdzie istniały jedna lub dwie izby legislacyjne, których członków mianowała korona, ale mogli być wybierani spośród mieszkańców,
  • kolonie z ciałami doradczymi, jak Honduras Brytyjski, Sierra Leone, Grenada i Hongkong, gdzie wszyscy przedstawiciele legislatury pochodzili z nominacji, chociaż często wybierani z miejscowej społeczności. Należy dodać, że Hongkong stał się kolonią korony najpóźniej, z wybraną w roku 1995 radą reprezentantów,
  • kolonie zarządzane bezpośrednio przez gubernatorów, jak Basutoland[7], Gibraltar, Wyspa Świętej Heleny i Singapur − te były najmniej liczne, ale też posiadały najmniejszą autonomię.

Lista kolonii korony | edytuj kod

Terytoria pozyskane przez zasiedlenie, podbój lub przyłączenie do korony brytyjskiej, albo też do krajów Wspólnoty Brytyjskiej.

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. U.S. Library of Congress - Glossary of terms
  2. Compact Oxford English Dictionary - Crown colony
  3. Jenks 1918 ↓, s. 70.
  4. Porter 1998 ↓, s. 477.
  5. Historia parlamentu Trynidadu i Tobago
  6. Olson 1996 ↓, s. 343.
  7. Jenks 1918 ↓, s. 71-74.

Bibliografia | edytuj kod

  • Edward Jenks: The Government of the British Empire. Little, Brown & Co, 1918. (ang.)
  • James Olson: Historical Dictionary of the British Empire. Greenwood Publishing Group, 1996. ISBN 0-313-29366-X. (ang.)
  • Andrew Porter: The Nineteenth Century, The Oxford History of the British Empire. T. III. Oxford University Press, 1998. ISBN 0-19-924678-5. (ang.)
Na podstawie artykułu: "Kolonia korony brytyjskiej" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy