Konin


Na mapach: 52°13′39″N 18°15′41″E/52,227500 18,261389

Konin w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Widok z mostu Warszawskiego na Wartę (w czasie powodzi w 2010)

Koninmiasto na prawach powiatu w środkowej Polsce, w województwie wielkopolskim, położone w Dolinie Konińskiej nad Wartą; siedziba powiatu konińskiego, główny ośrodek Konińskiego Zagłębia Węgla Brunatnego.

Konin uzyskał lokację miejską przed 1293[1], był miastem królewskim Korony Królestwa Polskiego[2], należącym do starostwa konińskiego, w drugiej połowie XVI wieku leżał w powiecie konińskim województwa kaliskiego[3].

Spis treści

Położenie | edytuj kod

Konin jest położony w Dolinie Konińskiej nad rzeką Wartą, we wschodniej części województwa wielkopolskiego.

W latach 1975–1998 stolica województwa konińskiego.

Nazwa | edytuj kod

Miasto ma metrykę średniowieczną i notowane jest od XIII wieku. W 1250 jako Lisiec ante Conin, 1283 civitas nostra Kunyn, 1284 in Conyn, 1292 in Conino, 1301 in Quonin, 1397 de Conyn, 1438 in Conyn, 1511-23 antiqua Conyn, 1579 Konin, 1674 Kunin, 1789 Miasto Konin, 1883 Konin[4].

Nazwa miasta pochodzi od zoonimicznej nazwy osobowej zwierzęcia konia umieszczonego w herbie miejscowości[4].

Historia | edytuj kod

Początki miasta | edytuj kod

Zamek w Koninie wybudowany przez Kazimierza Wielkiego w latach 1333–1370.

Najstarszym zabytkiem w mieście jest romański słup drogowy opatrzony datą 1151. Postawiony został on w tym roku przez ówczesnego wielkorządcę Wielkopolski Piotra Dunina dla oznaczenia połowy drogi z Kruszwicy do Kalisza[5].

Gród istniał już w pierwszej połowie XII wieku i to wokół niego powstało miasto. Pierwsza wzmianka o Koninie (tj. wójcie Gosławie z Konina) pochodzi z 1293 r. Konin był początkowo osadą na wyspie wśród rozlewisk Warty strzegącą brodu, a następnie mostu (pierwsza wzmianka z 1328 r.) na szlaku między Kaliszem a Kruszwicą. Gród został spalony przez Krzyżaków w 1331 r., następnie odbudowany na polecenie Kazimierza Wielkiego w latach 1333–1370 kiedy król polski nakazał zbudowanie zamku murowanego w Koninie. Miasto zostało otoczone murem i stało się siedzibą powiatu sądowego (starosta rezydował w obecnie już nieistniejącym zamku), w którym odbywały się sądy szlacheckie: ziemski i grodzki, które przetrwały do rozbiorów[6][5]. W czasie wojny trzynastoletniej Konin wystawił w 1458 roku 15 pieszych na odsiecz oblężonej polskiej załogi Zamku w Malborku[7].

Miasto rozwijało się w XV i XVI w. Po śmierci Zygmunta Augusta w 1572 w mieście przez sześć miesięcy mieszkał biskup Jean de Monluc, który przybył do Polski dla poparcia elekcji niefortunnego króla polskiego Henryka Walezjusza[5].

W XVII w. nadeszło pasmo klęsk: epidemia (1628–1631), seria pożarów, w czasie potopu szwedzkiego okupacja i złupienie miasta przez Szwedów (1655). W tym okresie zniszczony został zamek koniński, który został splądrowany i spalony. Opuszczony stał do 1818 kiedy z rozkazu pruskiego rządu został rozebrany[5].

Rozbiory Polski | edytuj kod

 Osobne artykuły: Powstanie wielkopolskie 1794 roku, Powstanie wielkopolskie 1806 rokuPowstanie wielkopolskie 1848 roku.

Do 1793 Konin leżał w województwie kaliskim, w wyniku II rozbioru Polski znalazł się na obszarze zaboru pruskiego, od 1795 w departamencie kaliskim Prus Południowych, a po 1807 w departamencie kaliskim Księstwa Warszawskiego. Po kongresie wiedeńskim (1815) Konin znalazł się w województwie kaliskim Królestwa Polskiego, a po 1837 w guberni kaliskiej. W latach 20. XIX wieku powstało wiele nowych budynków. Ostatecznie rozebrane zostały resztki zamku, a w jego miejscu powstała dzielnica żydowska. W czasie powstania styczniowego w 1863 w okolicy miało miejsce kilka potyczek i bitew; po powstaniu miasto zostało objęte represjami władz rosyjskich.

W okresie popowstaniowym miasto rozwija się pomyślnie.[potrzebny przypis] Powstaje fabryka maszyn rolniczych i inne, drobne zakłady. Już w 1905 uruchomiona została centrala telefoniczna. Zabudowa sięgała poza średniowieczne granice. Rozrastają się przedmieścia: Kaliskie, Kolskie i Słupeckie. Trwał proces brukowania ulic, a od 1916 (wybudowanie elektrowni miejskiej) elektryfikacji miasta.

Okres I wojny światowej | edytuj kod

Podczas I wojny światowej, pod koniec sierpnia 1914 r. Konin został zajęty przez wojska niemieckie[8]. 11 listopada 1918 doszło do strzelaniny na placu Wolności w Koninie. W tym dniu budynek szkoły handlowej, znajdującej się w kamienicy Zemełki, został przejęty przez POW. Wiadomość ta zgromadziła tłum uczniów przed budynkiem. W tym czasie żołnierze POW udali się do gmachu starostwa z prośbą o wydanie broni. Jeden z niemieckich urzędników zadzwonił do koszar z prośbą o interwencję. Przybyli żołnierze, zastawszy tłum na placu otworzyli w jego kierunku ogień. W wyniku salwy zginęło 5 osób, a dwie następne zmarły w szpitalu. Pogrzeb ofiar przerodził się w dużą manifestację uczuć patriotycznych. W 1984 na kamienicy osłonięto tablicę ku czci ofiar[9]. 12 listopada 1918 siły okupacyjne opuściły miasto[8].

II Rzeczpospolita | edytuj kod

Po odzyskaniu niepodległości Konin był kilkunastotysięcznym miastem powiatowym położonym na uboczu uczęszczanych szlaków komunikacyjnych. Pewne ożywienie gospodarcze przyniosła budowa linii kolejowej Strzałkowo – Kutno, łączącej miasto z Poznaniem i Warszawą (otwartej w 1922 roku) oraz kanału Warta–Gopło (rozpoczętego w 1937 roku)[8].

II wojna światowa | edytuj kod

 Osobne artykuły: Kraj Warty, Wysiedlenia Polaków z Wielkopolski 1939–1941Heim ins Reich.

Po wybuchu II wojny światowej, od 1 września 1939 r. obiekty kolejowe w Koninie były bombardowane przez niemieckie lotnictwo, po czym miasto zostało zajęte przez wojska niemieckie 14 września 1939 r[8]. Podczas wojny Konin był siedzibą niemieckich władz powiatowych i należał do ziem włączonych do terenów III Rzeszy (jako część Kraju Warty). W czasie okupacji Niemcy dokonali w okolicznych lasach eksterminacji ludności żydowskiej, która w 1939 r. stanowiła ok. 21% ogółu mieszkańców miasta. Z miasta w latach 1939–1941 wysiedlono również większość Polaków do Generalnego Gubernatorstwa, a w zamian sprowadzono Niemców w ramach akcji kolonizacyjnej Heim ins Reich.

Konin został wyzwolony spod okupacji niemieckiej 20 stycznia 1945 r. przez wojska radzieckie 8 Zmechanizowanego Korpusu Pancernego gen. Iwana Driemowa ze składu 1 Armii Gwardii gen. Katukowa.

Polska Ludowa | edytuj kod

Już w lutym 1945 roku powołano w mieście komitet powiatowy Polskiej Partii Robotniczej (na ul. Mickiewicza 21 w 1972 roku wmurowano tablicę pamiątkową upamiętniającą pierwsze posiedzenie komitetu). W tym samym roku naprawiono most na Warcie, a na korycie Ulgi zmontowano most wojskowy oraz uruchomiono odkrywkę w Morzysławiu. W 1945 roku przed ratuszem ustawiono Pomnik Wdzięczności poświęcony Armii Czerwonej. Rok później rozpoczęła działalność brykietownia w Marantowie. W 1948 roku rozpoczęło działalność Liceum Pedagogiczne w Morzysławiu. W latach 1949–1953 budowano pierwsze w Koninie osiedle mieszkaniowe przy stacji PKP. W 1948 roku uruchomiono nową drogę wodną łączącą Wartę z Jeziorem Gopło. Junacy z 20. Brygady Powszechnej Organizacji „Służba Polsce” wybudowali w latach 1948–1952 wał przeciwpowodziowy wzdłuż brzegu Warty. W 1952 roku oddano do użytku nowy most na Warcie.

Od 1953 roku rozpoczął się gwałtowny rozwój miasta w Polsce Ludowej związany z odkryciem złóż węgla brunatnego. W tym roku uzyskano pierwszy węgiel z odkrywki „Niesłusz”. W latach 1953–1958 trwała budowa pierwszego etapu elektrowni „Konin”. W 1958 roku rozpoczęto wydobywanie węgla z odkrywki „Gosławice”. Rok 1958 to również moment założenia Muzeum Regionalnego w mieście przez miejscowy oddział PTTK. W 1959 roku na terenie starego cmentarza żydowskiego ustawiono Pomnik Ofiar Faszyzmu.

W 1960 roku Konin liczył 17 tys. mieszkańców

W 1961 roku rozpoczęto budowę Huty Aluminium „Konin” (zakończono w 1966 roku). Rok później Konin uzyskał połączenie pociągiem elektrycznym z Warszawą. Rozpoczęto również eksploatację odkrywki „Pątnów”, a rok później uruchomiono elektrownię „Pątnów”. W 1964 roku oddano do użytku zelektryfikowany odcinek linii kolejowej Poznań–Konin oraz rozpoczęto eksploatację odkrywki „Kazimierz”. W 1964 roku na pl. Zamkowym odsłonięto obelisk poświęcony pamięci poległych w latach czterdziestych milicjantów i ormowców. Miasto również rozrastało się terytorialnie. Od 1965 roku trwała budowa osiedla Kurów. W 1967 roku do Konina przyłączono wsie Chorzeń, Marantów, Morzysław i Niesłusz. W 1968 roku oddano do użytku gmach siedziby oddziału NBP

W 1970 roku Konin liczył 40, 7 tys. mieszkańców.

W 1970 roku rozpoczęło działalność Dom Kultury Zagłębia Konińskiego (na ówczesnym Placu PZPR). Dysponował on salą widowiskową na 500 miejsc i kinem „Centrum”. W tym roku ruszyło również wydobycie z odkrywki „Jóźwin”. W 1972 roku uruchomiono w Hucie „Konin” walcownię. W tym roku rozpoczął też działalność Pałac Sportu (głównym projektantem był mistrz szabli Wojciech Zabłocki). Na początku lat 70-tych (1973 rok) oddano do użytku wielospecjalistyczny szpital wojewódzki na 700 łóżek z Liceum Medycznym. W 1974 roku pierwsze pociągi ruszyły z Konina do Kazimierza Biskupiego. W tym samym roku otwarto Dom Handlowy „Centrum” oraz hotel „Konin” (wg projektu H. Kleszczewskiego)i stadion „XXX–lecia” na 30 tys. widzów. W latach 70-tych rozpoczął działalność Koniński Kombinat Budowlany. Z produkowanych przez niego prefabrykatów zbudowano m.in. osiedle „Zatorze”. W mieście działały również Konińskie Zakłady Naprawcze Przemysłu Węgla Brunatnego. 1 stycznia 1975 roku ruszyła produkcja w Zakładzie Badawczo-Rozwojowym „Polmos”. W 1975 roku oddano do użytku amfiteatr na 4600 miejsc.

Od 1972 r. codziennie o 12:00 rozlegał się z wieży ratusza hejnał skomponowany przez Witolda Friemanna (w tym roku został honorowym obywatelem miasta).

1 czerwca 1975 roku Konin stał się stolicą województwa konińskiego (był nią do 1998 r.).

W 1976 roku terytorium miasta powiększono o 7 sołectw (w tym: Gosławice, Maliniec i Pątnów). W 1976 roku rozpoczęło działalność Towarzystwo Przyjaciół Miasta Konina (kontynuator działalności Konińskiego Towarzystwa Regionalnego działającego od 1963 r.). Od tego roku w Hucie Aluminium organizowano plenery malarskie i rzeźbiarskie, których wynikiem były m.in. rzeźby plenerowe umieszczone na terenie miasta. W tym też roku w mieście rozpoczął działalność Ośrodek Oddziaływania Kulturalno-Oświatowego Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w Poznaniu. Działały tu też punkty konsultacyjne Akademii Ekonomicznej i Politechniki w Poznaniu. W 1977 roku odsłonięto aluminiowy pomnik Lotników, a w 1978 roku na ulicy Kolskiej wystawiono pomnik Zofi Urbanowskiej dłuta K. Łukaszewskiego. Pod koniec lat 70-tych w czynie społecznym budowano park Przyjaźni o powierzchni 90 ha[10].

Okres po 1989 roku | edytuj kod

W 1998 powstała Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Koninie. W wyniku reformy administracyjnej od 1 stycznia 1999 Konin przestał być miastem wojewódzkim, a stał się miastem na prawach powiatu i siedzibą powiatu konińskiego w województwie wielkopolskim. W 1990 prezydentem został Marek Waszkowiak, który sprawował urząd do 1994 r. Jego następca, Kazimierz Pałasz rządził przez 4 kadencje w latach 1994–2010. W latach 2010-2018 prezydentem był Józef Nowicki. Od 2018 funkcję prezydenta pełni Piotr Korytkowski z Platformy Obywatelskiej, który zakończył trwającą od 24 lat obsadę SLD na tym stanowisku.

Demografia | edytuj kod

 Osobny artykuł: Ludność Konina.
  • Wykres liczby ludności Konina na przestrzeni ostatnich 6 stuleci[11][12][13]

Największą populację Konin odnotował w 2000 r. – według danych GUS 83 517 mieszkańców[14].

Według prognozy ludności Konina w 2030 r. liczba ta spadnie do 66 664 mieszkańców[15].

  • Piramida wieku mieszkańców Konina w 2014 roku[16].


Zabytki | edytuj kod

Starówka | edytuj kod

(część Konina położona na lewym brzegu Warty)

W skarbcu kościelnym znajduje się kielich z 1536 r., wykonany przez konińskiego mistrza złotnika – Bartłomieja. W pobliżu znajdują się dzwonnica z 1878 r. oraz słup koniński (patrz wyżej).
  • Dzwonnica kościoła św. Bartłomieja z 1878 r., ufundowana przez koninianina Walentego Modrzejewskiego
  • Plebania kościoła farnego, wybudowana w stylu klasycystycznym w początku XX wieku, ozdobiona pilastrami jońskimi.
  • Zespół klasztorny oo. Reformatów:
    • Klasztor oo. Reformatów, wybudowany w 1733 r., na planie podkowy, z wirydarzem pośrodku. Posiada dwie kondygnacje, oddzielane gzymsem kordonowym. U zbiegu skrzydeł północnego i wschodniego znajduje się rotunda na cokole (pierwotnie biblioteka).
    • Kościół św. Marii Magdaleny, wybudowany w 1727 r. Barokowy. Posiada jedną nawę i trzy późnobarokowe ołtarze z połowy XVIII w. W kościele znajdują się też dwie zabytkowe rzeźby: ludowa Pieta Chrystusa Frasobliwego z 1430 r. oraz gotycka Madonna z Dzieciątkiem z 1490 r.
  • klasycystyczny ratusz, zaprojektowany przez Andrzeja Pelletiera, został wybudowany między 1796 a 1803 na ówczesnym rynku, o średniowiecznym układzie urbanistycznym i kształcie mocno wydłużonego wrzeciona na osi północ-południe. Ze względu na ograniczoną szerokość rynku, rozchodzące się jezdnie, przyległe do ścian ratusza, „uformowały” nietypowe ustawienie bocznych ścian i dlatego rzut tego 2-kondygnacyjnego budynku ma kształt trapezu. Dach jest 4-spadowy, pokryty dachówką, ale przez nietypowy rzut posiada unikatowe połacie boczne – płaszczyzny prostokreślne o kształcie paraboloid hiperbolicznych. Ratusz ma nadbudowaną osiemnastowieczną wieżą zegarową licowaną drewnem (zegar pochodzi z klasztoru w Lądzie). Fronton z 4 kolumnami doryckimi wielkiego porządku i trójkątnym tympanonem z herbem Konina. Wnętrza przyozdobione są witrażami z początku XX w., a sufit Sali Rady Miejskiej – stiukowym plafonem.
  • Jatki Miejskie, wybudowane w stylu klasycystycznym w początku XIX w., ozdobione kolumnadą w stylu doryckim. Obecnie pełnią funkcję sali ratuszowej
  • Synagoga, wybudowana w latach 1825–1829, nawiązuje w stylu do budowli bizantyńskich. Pierwotnie budynek stanowił bryłę na planie prostokąta. W 1883 roku do strony północnej na całej długości dobudowano dwukondygnacyjny element z przeznaczeniem na salę modlitw dla kobiet, a w części zachodniej przedsionek. Znajdowała się tam biblioteka miejska, która została przeniesiona na ulicę Dworcową.
  • Żydowski „dom nauki” („bes medresz” – „bet ha-midrasz”) znajdujący się obok synagogi, zbudowany w 1883 roku. Obecnie znajduje się w nim oddział Miejskiej Biblioteki Publicznej.
  • Rynek (dawniej zwany Dużym Rynkiem, Rynkiem Pierwszym, obecnie Plac Wolności). Do 1786 r. na jego środku stał ratusz.
    • Kamienica Jana Zemełki, wybudowana w końcu XVI w. Była pierwszym murowanym budynkiem świeckim w mieście. Cechy renesansowe utraciła w kilku przebudowach. Dwukondygnacyjna, z dwuspadowym dachem. Sklepienia: beczkowe w sieni i piwnicach, a kolebkowo-krzyżowe w piwnicach i na parterze.
    • Gmach Starostwa Powiatowego w Koninie. Budynek o wyraźnych cechach klasycystycznych, kryty dachem naczółkowym, powstał w 1828 r. według projektu architekta T.K. Pelletiera, Budowniczego Obwodu Konińskiego. Miał być siedzibą władz rozległego obwodu konińskiego. Obwód tworzyły ówczesne powiaty koniński i pyzderski, z których w 1866 r., po reformie administracyjnej zaboru rosyjskiego, utworzono po raz pierwszy w historii powiaty kolski, turecki i słupecki. Powiat koniński wydatnie zmniejszono, a pyzderski zniknął na zawsze.
    • Kamienica klasycystyczna na narożniku Pl. Wolności i ul. Zofii Urbanowskiej ozdobiona pilastrami jońskimi oraz tympanonem z wieńcem i datą 1840. Przed II wojną światową mieścił się w niej Hotel Litewski.
    • Kamienica zwana „Grodzką” klasycystyczna z I połowy XIX wieku na Placu Wolności, ornamentowana pilastrami jońskimi oraz ozdobiona gankiem z dwustronnymi schodami. W czasach carskich więzienie (więziono tam legendarnego kapucyna ks. Maksymiliana Tarejwę, dowódcę powstania styczniowego na ziemi konińskiej). Przed II wojną światową mieścił się w niej Hotel Polski.
  • Zajazd „Pod Jelonkiem” położony na skrzyżowaniu ul. Kolskiej i 3 Maja. Wybudowany w końcu XVIII wieku. Długi, narożnikowy, jednokondygnacyjny budynek z poddaszem posiadający skromne cechy klasycystyczne. Nad wjazdem na podwórze zachowany herb zajazdu – jelonek.
  • Zespół kamienic staromiejskich, dwu- i trzykondygnacyjnych, rzadziej jednokondygnacyjnych. Budowane od XVI do XX wieku. Większość zabudowy z początku i I połowy XIX wieku. W Rynku (obecnie Plac Wolności) 6 stylowych kamienic klasycystycznych, w dalszych okolicach klasycyzujące, np. stylowa kamienica rejenta Sikorskiego z II połowy XIX wieku, kamienica Essowej z ok. 1850 r., neoklasycystyczna kamienica „Stary Dom”, kamienice przy ulicy 3 maja i na Placu Zamkowym.
  • Kościół ewangelicko-augsburski Świętego Ducha i jego plebania z XIX wieku.
  • Eklektyczny pałac E. Reymonda z 1880 r.
  • Budynek dawnego więzienia z XIX wieku, obecnie Centrum Kształcenia Ustawicznego
  • Dworek Zofii Urbanowskiej, pisarki, honorowej obywatelki miasta, z 2 połowa XIX wieku.
  • Park Miejski im. Fryderyka Chopina z połowy XIX wieku. Najstarszy park w mieście, posiada liczne okazy starego drzewostanu, zwierzyniec, place zabaw dla dzieci.
  • Elektrownia miejska, wzniesiona przez Niemców w 1916 r., dawniej mieszcząca również łaźnie
  • Most Toruński

Gosławice | edytuj kod

Zamek w Koninie-Gosławicach i znajdujący się obok zamku skansen Kościół św. Andrzeja w Koninie-Gosławicach
  • Zamek, wybudowany w latach 1420–1426 przez biskupa poznańskiego Andrzeja Łaskarza herbu Godzięba, gotycki. Rezydencję typu dwór obronny zbudowano bez wieży. Pierwotnie zachowały się mury do wysokości I piętra oraz mur zewnętrzny. Po odrestaurowaniu w 1978–1986 siedziba Muzeum Okręgowego.
  • Skansen budownictwa wiejskiego w sąsiedztwie zamku – wiatraki, kuźnia, stodoły oraz zrekonstruowany dworek z XIX w. Dwukondygnacyjny, o konstrukcji szachulcowej, kryty dwuspadowym dachem łamanym.
  • Kościół św. Andrzeja Apostoła w Gosławicach, gotycko-neogotycki. Ufundowany przez właściciela Gosławic biskupa poznańskiego Andrzeja Łaskarza herbu Godzięba. Zbudowany na planie krzyża greckiego. Sklepienie palmowe wspiera centralnie usytuowana kolumna. Do ośmiobocznej nawy przylegają tworząc ramiona krzyża: prezbiterium, dwie kaplice i kruchta. Wewnątrz kościoła są trzy neogotyckie ołtarze z końca XIX wieku oraz ośmioboczna chrzcielnica kamienna z początku XVI w. Kościół częściowo zrujnowany w XVII wieku został odbudowany w latach 1755–1775. Dachy i wieżyczka w stylu neogotyckim pochodzą z końca XIX wieku, w końcu XX wieku dokonano renowacji dachu oraz przebudowano wieżyczkę, podwyższając ją.
  • Spichlerz – zbudowany w stylu klasycystycznym w 1838 roku przez Hektora Kwileckiego, właściciela dóbr Gosławice
  • Budynek Gorzelni z XIX wieku

Morzysław | edytuj kod

  • Neobarokowy kościół św. Wojciecha z 1905–1914, wzniesiony częściowo na fundamentach starszej świątyni z XVIII w.
    • Dzwonnica kościoła św. Wojciecha z 1902 r.
    • Cmentarz kościelny z XIV – XV w. (ul. Staromorzysławska)

Centrum | edytuj kod

Nieczynna wieża ciśnień przy dworcu PKP w Koninie (obecnie galeria „Wieża Ciśnień”) Skrzyżowanie Alei 1 Maja z ulicą Dworcową w Koninie
  • zabytkowe wieże ciśnień: jedna z początku lat 20. XX w. położona przy dworcu PKP (obecnie galeria Wieża Ciśnień), druga z początku lat 40. XX w. przy ulicy Parowozownia
  • dworek z początku XX w. przy Alejach 1 Maja – dawny pałacyk ślubów – obecnie w odrestaurowanym dworku mieści się hotel i restauracja „Pałacyk”
  • dworek z początku XX w. przy ul. Bydgoskiej 7 – obecnie w odrestaurowanym dworku mieści się siedziba firmy „Provident”

Podział administracyjny miasta | edytuj kod

Konin oficjalnie podzielony jest na 19 obrębów:

Elektrownia „Pątnów” nocą

Gospodarka | edytuj kod

Zwałowarka KWB Konin

Konin jest głównym ośrodkiem przemysłu, Konińskiego Zagłębia Węgla Brunatnego. Obecność złóż węgla brunatnego w pobliżu miasta zadecydowała o powstaniu Zespołu Elektrowni Pątnów-Adamów-Konin, który dostarcza ok. 8,5% wytwarzanej w Polsce energii elektrycznej[19]. 3 spośród 4 elektrowni należących do Zespołu położone są na obszarze Konina. W mieście znajduje się również jedyna w Polsce huta aluminium, która jeszcze do niedawna wykorzystywała znaczną część energii elektrycznej produkowanej przez konińskie elektrownie, z uwagi na energochłonność hutnictwa aluminium. Obecnie, po zamknięciu wydziału elektrolizy, zapotrzebowanie na energię jest dużo mniejsze. Huta aluminium, wytwarza ponad 80 tys. ton wyrobów walcowanych rocznie[20]. Dwie konińskie elektrownie oraz nowo wybudowana elektrownia Pątnów II produkują blisko 8,5% mocy krajowej[21]. Miasto słynęło także z przemysłu odzieżowego,w mieście działały 3 duże zakłady odzieżowe między innymi dawny oddział gnieźnieńskiego Polanexu przekształcony po 1990 roku w ZPO Konwart który w 2009 roku ogłosił upadłość. Stopa bezrobocia w mieście według stanu na koniec lipca 2016 r. wynosi 10,1%. W Powiatowym Urzędzie Pracy zarejestrowanych było 4481 mieszkańców miasta[22]. W Koninie znajduje się port rzeczny łączący miasto z Morzem Bałtyckim.

W 2013 r. wydatki budżetu samorządu Konina wynosiły 404,63 mln zł, a dochody budżetu 394,66 mln zł[23][24]. Zadłużenie (dług publiczny) samorządu na koniec 2013 r. wynosiło 116,5 mln zł, co stanowiło 29,51% wysokości jego dochodów[25].

Transport | edytuj kod

Transport drogowy | edytuj kod

Konin jest węzłem drogowym. Tuż przy południowej granicy Konina przebiega Autostrada A2 ŚwieckoStryków (Łódź), będąca częścią trasy europejskiej E30. Połączenie z autostradą zapewniają dwa węzły: Konin – Zachód (dawniej nazywany Modła) i Konin – Wschód (dawniej Żdżary). Miasto przecina droga krajowa nr 92 łącząca Rzepin z Łowiczem i droga krajowa nr 25 z Bobolic do Oleśnicy.

Mosty | edytuj kod

Most Unii Europejskiej w Koninie

W obrębie miasta znajdują się cztery mosty drogowe na Warcie: dwa łączące dzielnice południowe z północnymi: Most im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w centrum Konina w ciągu drogi krajowej nr 92 i Most Unii Europejskiej w ciągu drogi krajowej nr 25. I dwa mosty komunikujące Starówkę: Most Warszawski w ciągu drogi krajowej nr 92 i Most Toruński w ciągu ulicy Wojska Polskiego, a także most na Kanale Warta-Gopło w ciągu drogi wojewódzkiej nr 266.

Transport autobusowy | edytuj kod

Komunikację autobusową w Koninie i okolicach zapewnia przedsiębiorstwo PKS Konin oraz prywatni przewoźnicy: Euromatpol i Andrew Bus. Do Konina kursują m.in. autobusy PKS Poznań, PKS Łódź, PKS Turek, Kujawsko-Pomorskiego Transportu Samochodowego, Mobilis PKS Mrągowo, PKS Gniezno, PKS Tomaszów Mazowiecki i Arriva Bus Polska oraz prywatnych przewoźników: Nadgoplańskiej Komunikacji Autobusowej w Kruszwicy, Trako Bus Wrocław, Andrew Bus Uniejów, BP Tour Lublin, Eko-Stamar Końskie. Konin posiada bezpośrednie połączenia autobusowe z Poznaniem, Wrocławiem, Łodzią, Bydgoszczą, Lublinem, Giżyckiem, Toruniem, Włocławkiem i in. Najpopularniejsze kierunki lokalne to Słupca, Turek, Koło, Licheń, Zagórów, Tuliszków, Ślesin, Kramsk i Kleczew.[potrzebny przypis]

Komunikacja miejska | edytuj kod
Solaris Urbino MZK Konin

Miejski Zakład Komunikacji (MZK Konin) zapewnia przewozy autobusowe na terenie miasta i jego najbliższych okolic. Obsługuje 22 linie, mając do dyspozycji 55 autobusów, w tym 8 przegubowych[26].

Linie MZK Konin | edytuj kod

50,51,52,53,54,54b,55,56,57,58,59,60,61,62,64,65,66,67,69,70,71

Przebieg linii w osobnym artykule: (Przebieg linii MZK Konin)

Transport kolejowy | edytuj kod

 Osobny artykuł: Transport kolejowy w Koninie.

Początki kolei żelaznych w Koninie sięgają początku XX w. W 1912 roku otwarto kolej wąskotorową Cukrowni Gosławice o prześwicie 750 mm, przedłużoną w 1914 roku (podczas I wojny światowej) do Czarkowa pod Koninem (stacja Konin Wąskotorowy)[8]. W styczniu 1922 oddano do użytku 111 km 2-torową normalnotorową linię kolejową Kutno – Konin – Strzałkowo[8].

Obecnie Konin jest stacją węzłową na 475 km 2-torowej zelektryfikowanej linii kolejowej Frankfurt nad Odrą-PoznańKutnoWarszawa Zachodnia, będącym częścią międzynarodowej trasy E20 BerlinMoskwa.

Od maja 1974 do maja 1996 funkcjonowała w ruchu pasażerskim 14,3 km linia kolei normalnotorowej z centrum miasta przez Niesłusz, Marantów, Maliniec, Gosławice, Pątnów do Kazimierza Biskupiego. Własne normalnotorowe linie kolejowe posiada także KWB Konin, do przewozu węgla brunatnego z odkrywek do elektrowni Pątnów i Konin – około 100 km szlaków o napięciu 2,4 kV, z czego najdłuższe to:

Dworzec kolejowy w Koninie

Stacje kolejowe

Transport wodny | edytuj kod

Rzeka Warta oraz Kanał Ślesiński umożliwiają komunikację drogami wodnymi z głównymi rzekami Polski: Wisłą i Odrą. W dzielnicy Morzysław (Konin) znajduje się port rzeczny oraz śluza.

Transport lotniczy | edytuj kod

Około 12 km od miasta, w Kazimierzu Biskupim znajduje się lądowisko Konin-Kazimierz Biskupi.

W 2012 przy ul. Szpitalnej oddano do użytku sanitarne lądowisko.

Edukacja | edytuj kod

Przedszkola:

  • Przedszkola: 1, 2, 4, 5, 6, 7, 8, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 25, 31, 32 oraz niepubliczne

Szkoły podstawowe:

Szkoła Podstawowa nr 1 w Koninie
  • Szkoły Podstawowe: 1, 3, 4, 5, 6, 8, 9, 10, 11, 12, 15

Gimnazja:

  • Gimnazja nr. 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 oraz 2 niepubliczne

Szkoły ponadgimnazjalne:

Uczelnie:

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa – budynek przy ulicy Popiełuszki w Koninie-Morzysławiu

Inne instytucje oświatowe:

  • Kuratorium Oświaty w Poznaniu – Delegatura w Koninie
  • Szkoła Muzyczna I i II Stopnia im. I.J. Paderewskiego w Koninie

Placówki oświatowe:

  • Bursa Szkolna nr 1 im. Ryszarda Michalskiego
  • Centrum Kształcenia Praktycznego w Koninie
  • Centrum Kształcenia Ustawicznego im. Stefana Batorego w Koninie
  • Międzyszkolny Ośrodek Sportowy w Koninie
  • Miejska Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna
  • Miejski Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli
  • Młodzieżowy Dom Kultury
  • Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy im. Janusza Korczaka w Koninie
  • Schronisko Młodzieżowe

Kultura | edytuj kod

Orkiestra Dęta KWB Konin

Corocznie, w czerwcu, odbywa się Międzynarodowy Dziecięcy Festiwal Piosenki i Tańca, w którym uczestniczą wykonawcy z Europy oraz miast partnerskich.

W Koninie znajduje się Muzeum Okręgowe z 14 wystawami stałymi i skansenem etnograficznym[30].

W mieście działa Orkiestra Dęta KWB Konin, a także chór Konin Gospel Choir.

Cykliczne imprezy artystyczno-kulturalne odbywające się w Koninie:

  • Międzynarodowy Dziecięcy Festiwal Piosenki i Tańca
  • Międzynarodowy Festiwal Muzyki Gospel „Gospel nad Wartą”
  • Międzynarodowy Festiwal „Bluesonalia”
  • Ogólnopolski Konkurs Pianistyczny dla Szkół Muzycznych
  • Ogólnopolski Festiwal Pianistyczny „Chopinowskie Interpretacje Młodych”
  • Ogólnopolski Konkurs Filmów Amatorskich
  • Ogólnopolski Konkurs Gitary Klasycznej
  • Ogólnopolski Konkurs Poetycki o „Nagrodę Milowego Słupa”
  • Festiwal Jazzonalia
  • Konińskie Derby Kabaretowo – Estradowe
  • HardCore Show – cykl koncertów ze sceny hardcore punk w latach 1998–2005
  • Punkowe Słoneczko – cykl koncertów punkowych, hardcore punk, crust punk

Ośrodki kultury | edytuj kod

  • Centrum Kultury i Sztuki w Koninie
  • Koniński Dom Kultury
  • Młodzieżowy Dom Kultury
  • Osiedlowy Dom Kultury Zatorze
  • Dom kultury Oskard
  • Centrum Kultury Chrześcijańskiej
  • Klub „Energetyk” (należący obecnie do Młodzieżowego Domu Kultury)
  • Klub „Hutnik”
  • Studio „Pax” – muzyczna scena hardcore

Biblioteki | edytuj kod

Konin – Miejska Biblioteka Publiczna
  • Biblioteka PWSZ
  • Miejska Biblioteka Publiczna, filie 2 – 12, filia muzyczna, filia dla niewidomych, filia dla dzieci
  • Publiczna Biblioteka Pedagogiczna

Kina | edytuj kod

  • „Centrum”
  • „Helios”
  • „Oskard”
  • „Górnik” – dawny Kinoteatr „Polonia” (aktualnie nieczynne)

Galerie | edytuj kod

  • „Giotto”
  • „Wieża ciśnień”
  • „Przegląd koniński”
  • „Łaźnia”
  • „Wieża bez ciśnień”
  • „Pod Biblioteką”
  • „Zakątek”
  • „Na Glince”

Media | edytuj kod

  • Przegląd Koniński
  • Kultura OK (Portal kulturalny Facebook)
  • Portal regionalny – LM.pl
  • Kurier Koniński
  • Życie Konina – dodatek do Głosu Wielkopolskiego
  • Konińska Gazeta Internetowa www.powiatkoninski.pl
  • Niezależny portal lokalny – toKonin.pl
  • RMF MAXXX Konin (byłe Radio Konin)
  • Meloradio 99,6 FM (byłe Radio ZET Gold)
  • Telewizja Wielkopolska
  • TV Konin www.telewizjakonin.pl
  • Telewizja – Wirtualna.TV
  • Portal regionalny – Wirtualny Konin
  • Portal konińskiej młodzieży – M.Konin.pl
  • Portal Konińskiej Starówki – konin-starowka.pl
  • Portal Bezpieczny Konin – bezpieczny.konin.pl
  • Portal Konin24.info
  • Portal infokonin.pl
  • Muzyczny Konin (portal Facebook)

Religia | edytuj kod

W Koninie funkcjonuje 10 kościołów rzymskokatolickich, 5 protestanckich oraz dwie Sale Królestwa Świadków Jehowy[31][32]. Do 1924 roku na północnym skrawku placu Wolności stała pułkowa Cerkiew prawosławna pw. Trójcy Świętej wybudowana ok. 1890 r., rozebrana w latach 20. XX w.

Kościoły rzymskokatolickie | edytuj kod

Kościół św. Wojciecha w Koninie-Morzysławiu

Kościoły rzymskokatolickie pod wezwaniem:

Kościoły protestanckie | edytuj kod

Kościół ewangelicko-augsburski Świętego Ducha

Inne | edytuj kod

Cmentarze | edytuj kod

Najstarszym konińskim cmentarzem jest cmentarz parafii pw. św. Bartłomieja przy ulicy Kolskiej. Znajdują się tam groby z początku XIX wieku: katolickie, protestanckie i prawosławne. Tu mieści się też grobowiec konińskiej powieściopisarki Zofii Urbanowskiej.

Sport i rekreacja | edytuj kod

Kluby sportowe | edytuj kod

  • Konińskie Ludowe Towarzystwo Cyklistów KLTC Konin (kolarstwo)
  • KKF Konin (futsal)
  • Klub Bokserski „Zagłębie” (boks)
  • Klub Sportowy Górnik Konin (piłka nożna)
  • Klub Sportowy „Medyk” (piłka nożna kobiet)
  • AZS PWSZ Konin (piłka nożna kobiet)
  • Koniński Klub Szermierczy (szermierka)
  • Cukrowniczy Klub Sportowy „Sparta” (piłka nożna)
  • Klub Żeglarski „Energetyk” (żeglarstwo)
  • Klub Żeglarski Kopalni Węgla Brunatnego (żeglarstwo)
  • TS-R Hetman Konin (szachy)
  • SZSiR „Start” Konin (piłka ręczna)
  • Koniński Klub Tenisowy (tenis ziemny)
  • Konińskie Stowarzyszenie Sportów Walki – Shooters Konin (MMA)
  • Konińskie Stowarzyszenie Rolkarskie „SkateKon” (rolkarstwo)
  • UKS Górnik Judo Konin (judo)
  • UKS Smecz Konin (tenis stołowy)
  • KTPS Konin (piłka siatkowa kobiet)

Obiekty sportowe | edytuj kod

  • Stadion Miejski im. Złotej Jedenastki Kazimierza Górskiego
  • Stadion KS „Górnik” Konin
  • Stadion lekkoatletyczny przy PWSZ w Morzysławiu
  • Hala Sportowa MOSiR
  • Basen MOSiR
  • Miejski Obiekt Sportu i Rekreacji Hala „Rondo”
  • Ośrodek szermierczy
  • Korty tenisowe TKKF „Lokator”
  • Hala sportowa MKS MOS
  • Hala „Shootersów”

Ludzie związani z Koninem | edytuj kod

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Koninem.

Współpraca międzynarodowa | edytuj kod

Miasta partnerskie[34]:

Przypisy | edytuj kod

  1. Robert Krzysztofik: Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2007, s. 40-41. ISBN 978-83-226-1616-1.
  2. Magazin für die neue Historie und Geographie Angelegt, t. XVI, Halle, 1782, s. 12.
  3. Atlas historyczny Polski. Wielkopolska w drugiej połowie XVI wieku. Część II. Komentarz. Indeksy, Warszawa 2017, s. 243.
  4. a b Rymut 2003 ↓, s. 103.
  5. a b c d Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich t. IV, hasło "Konin". nakł. Filipa Sulimierskiego i Władysława Walewskiego, 1881. s. 333. [dostęp 2019–05–29].
  6. M. Pawlikowski, Sądownictwo grodzkie w przedrozbiorowej Rzeczypospolitej, Strzałków 2012, tenże, Sądownictwo ziemskie w przedrozbiorowej Rzeczypospolitej, Strzałków 2012.
  7. Kodex dyplomatyczny Wielkiej Polski; Codex diplomaticus Majoris Poloniae zawierający bulle papieżów, nadania książąt, przywileje miast, klasztorów i wsi, wraz z innemi podobnéj treści dyplomatami, tyczącemi się historyi téj prowincyi od roku 1136 do roku 1597; zebrany z materyałow przez Kaźmierza Raczyńskiego byłego Generała W. Polskiego i Marszałka nadwornego koronnego przysposobionych; wydany przez Edwarda Raczyńskiego, Poznań 1840, s. 181.
  8. a b c d e f Robert Michalak: Zarys dziejów kolei żelaznej w Koninie, w: „Świat Kolei” nr 4/2009, s. 13–17.
  9. Piotr Maluśkiewicz, „Ziemia Konińska”, Wyd. Apeks 1997.
  10. Piotr Maluśkiewicz „Konin i okolice” Wydawnictwo Poznańskie 1979 r., ​ISBN 83-210-0067-3​, s. 33–38, 48–62.
  11. Ludność Konina.
  12. Historia Miasta.
  13. Bank Danych Lokalnych, bdl.stat.gov.pl [dostęp 2019-04-01] .
  14. GUS Bank Danych Regionalnych, faktyczne miejsce zamieszkania, stan na 31 XII 2000.
  15. http://www.konin.pl/files/images/pdf/prognoza_liczby_ludnosci_konina_do_roku_2030.pdf.
  16. http://www.polskawliczbach.pl/Konin, w oparciu o dane GUS.
  17. http://www.koniniana.netstrefa.com.pl/3_2003.pdf.
  18. Najstarszy znak drogowy w Polsce doczeka się renowacji (pol.). WP/PAP, 3 stycznia 2010.
  19. Oficjalna witryna Zespołu Elektrowni Pątnów-Adamów-Konin.
  20. Huta Aluminium Konin – O firmie.
  21. Strona firmy ZE PAK Konin SA.
  22. Liczba bezrobotnych zarejestrowanych w PUP w Koninie, data publikacji 5.12.2014.
  23. Działalność informacyjna » Wykonanie budżetów jst » 2013 » IV kwartał» Wydatki bieżące i majątkowe (Tab.5). Regionalna Izba Obrachunkowa w Poznaniu. [dostęp 2014-10-10].
  24. Działalność informacyjna » Wykonanie budżetów jst » 2013 » IV kwartał» Dochody bieżące i majątkowe (Tab.2). Regionalna Izba Obrachunkowa w Poznaniu. [dostęp 2014-10-10].
  25. Działalność informacyjna » Wykonanie budżetów jst » 2013 » IV kwartał» Zobowiązania (Tab.9). Regionalna Izba Obrachunkowa w Poznaniu. [dostęp 2014-10-10].
  26. Biuletyn Informacji Publicznej MZK Konin.
  27. III Liceum im. Cypriana Kamila Norwida w Koninie.
  28. Wyższa Szkoła Kadr Menedżerskich w Koninie.
  29. Wyższa Szkoła Pedagogiczno-Techniczna w Koninie.
  30. Muzeum Okręgowe w Koninie. W: Biuletyn Informacji Publicznej [on-line]. Urząd Marszałkowski Woj. Wielkopolskiego, 2011-01-05. [dostęp 2012-05-13].
  31. a b Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2015-01-06] .
  32. Sala Królestwa Świadków Jehowy: ul. Parowa 2b oraz ul. Torowa 2e.
  33. konin.lm.pl.
  34. Miasta partnerskie. Urząd Miejski w Koninie. [dostęp 2016-08-07].

Bibliografia | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (miasto na prawach powiatu):
Na podstawie artykułu: "Konin" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy