Kornel Ujejski


Kornel Ujejski w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Eugeniusz Steinsberg, Portret Kornela Ujejskiego z 1894 r. Pomnik Kornela Ujejskiego ze Lwowa (obecnie w Szczecinie) Tablica pamiątkowa w lwowskim kościele OO. Bernardynów

Kornel Ujejski (ur. 12 września 1823 w Beremianach, zm. 19 września 1897 w Pawłowie) – polski poeta, publicysta społeczny, określany często „ostatnim wielkim poetą romantyzmu”.

Kornel Ujejski był autorem liryki wizyjnej oraz religijno-mesjanistycznej stylizowanej na modlitwy oraz biblijne psalmy, w której wyrażał − powzięte z myśli Andrzeja Towiańskiegoirracjonalne, zakorzenione głęboko w etyce chrześcijańskiej przekonanie co do zbawienia narodu polskiego w obliczu klęsk kolejnych powstań oraz wewnętrznej niezgody.

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Pochodził z zamożnej rodziny szlacheckiej, która w roku 1839 roku zrezygnowała z majątku ziemskiego Beremiany, na rzecz dzierżawy wsi Dawidów, nabytej od zakonu dominikanów, w okolicach Lwowa. Początkowo uczył się w domu, od 1831 w Buczaczu przy klasztorze bazylianów, później we Lwowie.

We Lwowie poznał Leszka Dunin-Borkowskiego i Wincentego Pola. Zaprzyjaźniony był ze środowiskiem literackim skupionym wokół Ossolineum oraz „Dziennika Mód Paryskich”. W 1844 wraz z kuzynem Wiktorem Wiśniewskim udał się do Warszawy. W stolicy, przy pomocy Augusta Bielowskiego, nawiązał kontakt z Kazimierzem Wóycickim, ten doprowadził do jego spotkania z Teofilem Lenartowiczem, Napoleonem Leonem Łubieńskim oraz Augustem Wilkońskim. Znajomości te wpłynęły na przyszły dorobek literacki, o czym świadczą nawiązywania w utworach do tematyki biblijnej. Zainspirowany patriotycznymi ideami, zaangażował się w działalność konspiracyjną. Brał udział w pracach przygotowujących powstanie w 1846.

W 1845 rodzina Ujejskich uzyskała własność wsi Lubsza, Wyspa i Mełna. Poeta osiadł w Lubszy. Debiutował poematem Maraton, odczytanym w 1845 na wieczorze literackim u Adama Kłodzińskiego. Z lat 1840–1845 pochodzi wczesna twórczość, zebrana w tomiku w 1848 roku Kwiaty bez woni, oraz w wydanym w 1849 zbiorku Zwiędłe liście.

W 1847 – przez Belgię – wyjechał do Paryża. W Brukseli poznał Joachima Lelewela, w Paryżu Józefa Bohdana Zaleskiego, Fryderyka Chopina, Juliusza Słowackiego. Uczęszczał na wykłady w Sorbonie i w Collège de France. W roku 1848 uczestniczył w rewolucji lutowej w Paryżu. W maju powrócił w rodzinne strony, na wieść o rewolucjach w Berlinie i Wiedniu. Brał udział w rewolucji lwowskiej w dniach 1-2 listopada 1848 roku.

W 1849 roku ożenił się z Henryką z domu Komorowską[1]. Rok później wraz z małżonką ufundował w Pawłowie, do dziś tam istniejący[potrzebny przypis], pomnik upamiętniający zniesienie przez władze austriackie pańszczyzny. Był też fundatorem cerkwi[2]. Magistrat we Lwowie w listopadzie roku 1858 nadał w dzierżawę poecie majątek Zubrza wraz z Sichowem i Pasiekami Miejskimi. Od 1857 współpracował z „Dziennikiem Literackim”. W 1860 roku uczestniczył w wyprawie do Jass, gdzie powstał Marsz polski. Dwa lata później ufundował odbudowę spalonego kościoła w Pawłowie (na świątyni do dnia dzisiejszego fakt ten upamiętnia pamiątkowa tablica). W 1863 działał w kręgach konspiracji galicyjskiej, m.in. w Bratniej Pomocy.

Po upadku powstania styczniowego, w którym nie brał udziału, zajął się działalnością publiczną. Był przeciwnikiem konserwatywnego stronnictwa stańczyków. Uczestniczył w uroczystościach patriotycznych, wygłaszając mowy, m.in. na pogrzebie Artura Grottgera. W 1868 za wiersze z cyklu Do Moskali, poświęconego oficerom rosyjskim, którzy popierali naród polski w dążeniach niepodległościowych, władze wytoczyły mu proces sądowy. Został skazany na 8 dni aresztu i grzywnę w wysokości 40 zł. Władze nakazały konfiskatę twórczości poety. Był posłem do Rady Państwa w Wiedniu w latach 1877–1878. Członek honorowy Towarzystwa Muzeum Narodowego Polskiego w Rapperswilu od 1893[3].

W 1880 zrezygnował, z powodu złego stanu zdrowia, z użytkowania majątku Zubrza, przenosząc się do Lwowa. Od 1881 osiedlił się w Tomaszowcach na Podolu, majątku swego syna Kordiana. Ostatnie lata życia Ujejskiego związane są z Pawłowem, gdzie w roku 1883 odwiedził drugiego syna, Romana. Tutaj umarł i zgodnie z wolą został pochowany na miejscowym cmentarzu. W pogrzebie uczestniczyli przedstawiciele władz krajowych, w tym Kazimierz Badeni.

Zmarł 19 września 1897 roku w Pawłowie lub Chojołowie[4]. W krakowskim środowisku artystycznym powstał pomysł pochowania go na Skałce. Nie było to zgodne z wyrażaną za życia przez poetę wolą spoczęcia na wiejskim cmentarzu, po cichym i skromnym obrzędzie (bez lwowskich fanaberii i parady). Ujejski chciał też by mowę na jego pogrzebie wygłosił ksiądz proboszcz z Radziechowa, z którym był zaprzyjaźniony. Wolę tę spełniono częściowo. Pochowano go w Pawłowie w niemurowanym a wykopanym grobie, ale podczas mocno rozbudowanej uroczystości. Według pamiętników Henryki Bartmańskiej (wnuczki poety) przyjechał ze Lwowa chór "Lutnia", Sokoli lwowscy, delegacja słuchaczy Uniwersytetu i Politechniki, prezydent miasta Godzimir Małachowski i marszałek Kraju Stanisław hr. Badeni, z różnych miasteczek delegacje z wieńcami, księży polskich i ruskich około dwudziestu, tłumy młodzieży szkolnej oraz procesje z chorągwiami z okolicznych miejscowości. O godzinie 11 miejscowi chłopi przenieśli trumnę z kaplicy dworskiej, gdzie wcześniej była wystawiona na katafalku. Po nabożeństwie kondukt udał się do cerkwi. Tu odbyły się modlitwy w dwóch obrządkach i przemówienie wygłosił proboszcz z Radziechowa[5].

Po latach synowie poety ustawili na grobie sarkofag z monolitu piaskowcowego z krzyżem i inskrypcjami. Wykonano go najprawdopodobniej w warsztacie lwowskim. Obok spoczęła jego żona[5]. Dom Ujejskich został spalony w 1944 przez ukraińskich żołnierzy dywizji SS-Galizien[2].

Był uczuciowo związany z pianistką Leonią Wildową, żoną lwowskiego i wydawcy Karola Wilda (w komisie księgarni którego wydawano dzieła Ujejskiego[6]), której zadedykował swój zbiór pt. Tłumaczenia Szopena datowanych na lata 1857–1860[1][7]. Jego bratem był Zdzisław, właściciel dóbr w Wasylkowcach (zm. 1907)[8].

Upamiętnienie | edytuj kod

25 października 1897 w kościele Bernardynów we Lwowie odsłonięto tablicę upamiętniającą Kornela Ujejskiego, które ufundowało Stowarzyszenie Rękodzielników Lwowskich „Gwiazda” (wykonana w pracowni Juliana Markowskiego, napisy i emblematy stworzył Ludwik Makolondra)[9].

8 grudnia 1901 przy ulicy Akademickiej we Lwowie stanął pomnik Kornela Ujejskiego, autorstwa Antoniego Popiela. Po wkroczeniu do miasta Armii Czerwonej pomnik został zdjęty, by w roku 1950 zostać przekazanym władzom polskim. Początkowo trafił do parku w Wilanowie, gdzie składowano odzyskane z Kresów różne monumenty, bądź tablice pamiątkowe. 27 listopada 1956 został przeniesiony do Szczecina. Oficjalne odsłonięcie pomnika w Szczecinie nastąpiło jednak dopiero w pięćdziesiąt lat po jego sprowadzeniu, 9 grudnia 2006 roku. Z tej okazji pomnik został odświeżony poprzez usunięcie z jego powierzchni zabrudzeń[10].

Twórczość[11] | edytuj kod

Ujejski był kontynuatorem nurtu romantycznego w poezji.

Jego najbardziej znanym utworem jest pieśń Z dymem pożarów (Chorał) z 1846, która, spopularyzowana w czasie Wiosny Ludów, zwłaszcza w zaborze austriackim stała się nieoficjalnym hymnem powstania styczniowego. Wiersz jest stylizowany na biblijne błaganie do Boga o łaskę i zmiłowanie nad cierpiącym narodem.

Zbiory poezji | edytuj kod

  • Maraton (1845)
  • Pieśni Salomona (1846)[12]
  • Skargi Jeremiego (1847)[13]
  • Kwiaty bez woni (1848)[14]
  • Zwiędłe liście (1849)[15]
  • Melodie biblijne (1852)[16]
  • Dla Moskali (1862)[17]
  • Tłumaczenia Szopena (1866) (próba poetyckiego przełożenia muzyki)

Inne dzieła | edytuj kod

  • Eli, Eli, lama sabachtani (1866)
  • Ostatnia strofa (1866)
  • Modlitwa więźnia (1866)
  • Za zbłąkanych (1866)
  • Oda do Poezyi (1898)
  • Perły boleści (1898)

Pojedyncze wiersze | edytuj kod

  • Do Boga  
  • Na drukarski jubileusz  
  • Na zgon rozstrzelanych w Irkucku
  • Noc natchnienia  
  • Pamięci Traugutt 
  • Powstańcowi poległemu w roku 1863  
  • Przeklęci  
  • Suplikacje  
  • Toast podczas uczty danej we Lwowie na cześć J. l. Kraszewskiego  
  • Weteranom z roku 1831

Przypisy | edytuj kod

  1. a b „Tłumaczenia Szopena i Beethovena” Kornela Ujejskiego jako przykład powiązać intertekstualnych pomiędzy literaturą a muzyką romantyzmu. literaturaminionychepok.ubf.pl. [dostęp 2018-06-13].
  2. a b Edward Prus, SS-Galizien patrioci czy zbrodniarze? Wydawnictwo NORTOM Wrocław 2008, s. 14
  3. Sprawozdanie z Zarządu Muzeum Narodowego Polskiego w Rapperswylu za Rok ...., 1899, s. 6.
  4. Nekrologia. Kornel Ujejski. „Przegląd Literacki”, s. 22, Nr 19 i 20 z października 1897. 
  5. a b Tadeusz Kukiz, Pogrzeb Ujejskiego, w: Spotkania z Zabytkami, nr 11/1992, s.17-18, ISSN 0137-222X.
  6. Kazimierz Wróblewski: Kornel Ujejski (1823-1893). Lwów: 1902, s. 117, 171.
  7. Kazimierz Wróblewski: Kornel Ujejski (1823-1893). Lwów: 1902, s. 166.
  8. Kronika. Zmarli. „Nowa Reforma”, s. 2, Nr 277 z 19 czerwca 1907. 
  9. Ujejskiemu „Gwiazda”. „Kurjer Lwowski”. Nr 296, s. 5, 26 października 1897. 
  10. Magdalena Szczepkowska: Zapomniany pomnik. Odsłonięcie z półwiecznym poślizgiem, Kurier Szczeciński nr 233 (17 628) z 30 listopada 2006 r., str. 18.
  11. Autor:Kornel Ujejski - Wikiźródła, wolna biblioteka, pl.wikisource.org [dostęp 2018-05-07]  (pol.).
  12. KornelK. Ujejski KornelK., Pieśni Salomona, polona.pl [dostęp 2018-02-22] .
  13. KornelK. Ujejski KornelK., Skargi Jeremiego, polona.pl [dostęp 2018-02-22] .
  14. KornelK. Ujejski KornelK., Kwiaty bez woni, polona.pl [dostęp 2018-02-22] .
  15. KornelK. Ujejski KornelK., Zwiędłe liście, polona.pl [dostęp 2018-02-22] .
  16. KornelK. Ujejski KornelK., Melodie biblijne, polona.pl [dostęp 2018-02-22] .
  17. KornelK. Ujejski KornelK., Dla Moskali, polona.pl [dostęp 2018-02-22] .

Bibliografia | edytuj kod

  • Alina Witkowska, Ryszard Przybylski: Romantyzm. Wyd. VIII - 3 dodruk. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009, s. 458-460, 675, seria: Wielka Historia Literatury Polskiej. ISBN 978-83-01-13848-6.

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Kornel Ujejski" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy