Kraj hradecki


Na mapach: 50°24′N 15°48′E/50,400000 15,800000

Kraj hradecki w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Kraj hradecki[1] (czes. Královéhradecký kraj) – jednostka administracyjna Czech. Zajmuje obszar 4 758 km², który jest zamieszkiwany przez 547 903 mieszkańców[2]. Graniczy z krajem pardubickim, krajem środkowoczeskim, krajem libereckim oraz województwem dolnośląskim (w Polsce). Jego obszar wchodzi w skład okręgu terytorialnego kraj wschodnioczeski.

Do największych miast w kraju należą: Hradec Králové (95 642 mieszkańców), Trutnov (31 593 mieszkańców), Náchod (21 164 mieszkańców), Jiczyn (16 847 mieszkańców), Dvůr Králové nad Labem (16 282 mieszkańców), Jaroměř (12 908 mieszkańców) i Nowe Miasto nad Metują (10 180 mieszkańców).

Spis treści

Geografia | edytuj kod

Śnieżka widziana od strony czeskiej

Położenie | edytuj kod

Kraj hradecki wchodzący w skład kraju wschodnioczeskiego położony jest w północnych Czechach. Graniczy na północy i wschodzie z województwem dolnośląskim, na południu z krajem pardubickim, zaś na zachodzie z krajami: libereckim i środkowoczeskim. Jego łączna powierzchnia wynosi 4 758 km²[3].

Ukształtowanie powierzchni | edytuj kod

Obszar kraju hradeckiego leży w całości na obszarze Masywu Czeskiego, będącego prowincją fizycznogeograficzną w Europie Środkowej. Jest to wyżynno-górska kraina, którą na obszarze wyżej wymiennego kraju tworzą: Sudety Zachodnie i Środkowe oraz Wyżyna Czesko-Morawska[4]. Najwyższym wzniesieniem jest Śnieżka, która równocześnie jest najwyższym szczytem w Czechach. Główną rzeką przepływającą przez ten region Czech jest Łaba[5].

Klimat | edytuj kod

Warunki klimatyczne są charakterystyczne dla strefy klimatu umiarkowanego, z częstymi wpływami mas powietrznych pochodzących znad Oceanu Atlantyckiego. Z kierunku południowego nad teren kraju napływają masy ciepłego powietrza zwrotnikowego typu kontynentalnego. W lecie jest dość ciepło, zimy zaś są bez większych przymrozków. Suma opadów, pomijając tereny górskie, jest stosunkowo niska i wynosi około 500-700 mm w roku[6].

Środowisko naturalne | edytuj kod

Na terenie kraju hradeckiego znajduje się Karkonoski Park Narodowy.

Historia | edytuj kod

Pierwsze ślady bytności człowieka w kraju hradeckim pochodzą z prehistorii. Ludzie zamieszkujący tutejsze tereny reprezentowali szereg różnych kultur archeologicznych i zamieszkiwali głównie w dolinie Łaby. Od X wieku kraj ten wchodził w skład państwa czeskiego, a jego stolica - Hradec Králové był siedzibą księstwa, w którym znajdował się zamek, a następnie warownia należąca do Przemyślidów. Duże znaczenie dla rozwoju gospodarczego i kulturalnego miał rozwój klasztorów, z których najbardziej wpływowym był klasztor benedyktynów w Broumovie, miejscowości na pograniczu Czech, ziemi kłodzkiej i Śląska.

W XV wieku kraj hradecki stał się centrum ruchu husyckiego w Czechach, a w latach 1423-1424 swoją siedzibę miał tutaj ich wódz Jan Žižka. W XVI wieku Hradec Kralove stało się stolicą. Po wojen husyckich się skończyły, region odegrał ważną rolę w unii regionów wschód-czeskiej i Hradec Králové regionu administracyjnego - Circulus Reginohradecensis, który funkcjonował do 1862 roku. Władzę w nim sprawowało dwóch, a od 1751 roku tylko jeden komisarz.

Pomyślny rozwój kraju i jego mieszkańców został zahamowany podczas wojny trzydziestoletniej ([1618-1648), w trakcie której został on niemal doszczętnie zniszczony. Po jej zakończeniu miała miejsce jego powolna odbudowa, a Hradec Kralove stał się jednym z głównych ośrodków kontrreformacji w Czechach. Tutaj w 1636 roku założono Kolegium Jezuickie, a w 1664 roku ufundowano diecezję hradecką Kościoła katolickiego, będącego sufraganią archidiecezji praskiej. Proces ten został zakończony w XVIII wieku, mimo to region zamieszkiwało jeszcze wielu protestantów. Rosnące zobowiązania chłopów względem szlachty prowadziły do licznych rebelii, z których największa miała miejsce w 1775 roku.

Przełom XVIII i XIX wieku przyniósł pewną stabilizację gospodarczą. Założono manufaktury w Potštejnie i Trutnovie. Przystąpiono do eksploatacji rud żelaza i innych, w tym srebra w Karkonoszach oraz produkcji szkła w Górach Orlickich, a w okolicach Žacléřu i Jestřebí rozwoju wydobycia węgla kamiennego.

W wyniku przegranej Habsburgów w wojnach śląskich i przejęciu Śląska i hrabstwa kłodzkiego przez Prusy, kraj hradecki został regionem przygranicznym. W efekcie doprowadziło to do rozbudowy twierdzy w Hradcu oraz budowy nowej twierdzy w Josefovie. W 1866 roku na tym obszarze toczyły się działania wojenne prusko-austriackiej. W tym czasie Hradec Kralove był jednym z głównych centrów czeskiego odrodzenia narodowego. Rewolucja przemysłowa jaka miała miejsce w Cesarstwie Austriackim w XIX wieku doprowadziła do przeobrażenia regionu i przemiany z krainy o dominującym rolnictwie w jego gospodarce do rozwoju nowoczesnego przemysłu. Powstały nowe fabryki. W 1857 roku powstała pierwsza linia kolejowa. Większość miast stale się rozbudowywała i rozwijała pod względem demograficznym. Na początku XX wieku stolica regionu zaczęła przeobrażać się w lokalną metropolię.

Po zakończeniu I wojny światowej kraj hradcki stał się jedną z części składowych nowo powstałego państwa - Czechosłowacji. Zagrożenie ze strony III Rzeszy w latach 30. XX wieku wpłynęło na rozwój umocnień przygranicznych, które zachowały się nietknięte do naszych czasów.

Po 1945 roku i przegranej Niemiec w II wojnie światowej władzę w Czechosłowacji przejęli komuniści, którzy zlikwidowali całkowicie własność prywatną. Od 1960 roku obszar obecnego kraju wchodził w skład nowej jednostki administracyjnej - kraju wschodnioczeskiego. W 1990 roku miało miejsce przywrócenie samorządności tego regionu. W wyniku reformy administracyjnej Czech z 2000 roku utworzono obecny kraj hradecki.

Administracja | edytuj kod

Władze | edytuj kod

Władza ustawodawcza w kraju hradeckim należy do wybieranego w wyborach powszechnych na 4-letnią kadencję sejmiku krajowego, na czele którego stoi przewodniczący sejmiku odpowiedzialny za prowadzenie jego obrad oraz reprezentujący go na zewnątrz. Siedziba władz regionu mieści się w gmachu byłego browaru przy Pivovarské náměstí 1245 w Hradec Kralove[9]

Władzę wykonawczą sprawuje Rada Krajowa, która jest powoływana przez sejmik krajowy. W jej skład hetman, trzech zastępców hetmana oraz dwóch członków rady[10]. Na jej czele stoi hetman, zaś poszczególni jej członkowie odpowiadają za różne sprawy w regionie[11]:

  • ekonomię i współpracę z zagranicą,
  • finanse,
  • rozwój regionalny, planowanie przestrzenne, przepisy budowlane i turystykę,
  • transport i drogi,
  • edukację i kulturę,
  • gospodarkę i rolnictwo,
  • służbę zdrowia

Hetmani kraju hradeckiego

Podział administracyjny | edytuj kod

Siedziba władz regionu w dawnym browarze w Hradcu Kralove

Do 31 grudnia 2002 roku kraj hradecki dzielił się na pięć powiatów: Hradec Králové, Jiczyn, Náchod, Rychnov nad Kněžnou i Trutnov, w skład których wchodziło 448 gmin i 43 miasta.

Od 1 stycznia 2003 roku powiaty nie są już jednostką podziału administracyjnego Czech. Podział na powiaty zachowały jednak sądy, policja i niektóre inne urzędy państwowe. Został również zachowany dla celów statystycznych.

Gospodarka | edytuj kod

Rolnictwo | edytuj kod

Kraj hradecki w porównaniu do innych części Czech posiada stosunkowo lepsze warunki do rozwoju rolnictwa na które składają się dobre warunki naturalne - położenie u podnóża Karkonoszy i Gór Orlickich oraz część nizinna którą stanowi dolina Łaby. W porównaniu do sąsiednich krajów, poziom zanieczyszczenia jest tu stosunkowo niższy.

Region bogaty jest w podziemne i powierzchniowe źródła wody podgórskiej i górskiej, których źródła występują w północnej i wschodniej części regionu. Pochodzą one z okresu kredy. Takie ukształtowanie terenu wpływało wielokrotnie na liczne powodzie, które nawiedzają ten region. Największe z nich miały miejsce w 1997, 1998 i 2000 roku.

Przypisy | edytuj kod

  1. Protokół z 33. posiedzenia KSNG z 10 października 2007, s. 2
  2. Dane Czeskiego Urzędu Statystycznego na 2006 rok.
  3. Informacje ogólne dotyczące kraju na jego oficjalnej stronie internetowej, (dostęp: 18.02.2011)
  4. Słownik encyklopedyczny. Geografia, pod red. P. Migonia, S. Grykienia, R. Pawlaka i M. Sobika, Wrocław 1999, s. 108.
  5. Encyklopedia Podręczna, pod red. M. Karolczuk-Kędzierskiej, wyd. Kluszczyńskich, Kraków 1999, s. 189.
  6. Słownik encyklopedyczny. Geografia, op. cit, s. 107.
  7. Skład Sejmiku Krajowego na stronie kraju hradeckiego, (dostęp: 20.02.2011)
  8. Tworzą ją kandydaci niezależni oraz członkowie KDU-CSL.
  9. Siedziba władz regionu na stronie kraju hradeckiego, (dostęp: 20.02.2011)
  10. Informacje o Radzie Krajowej na oficjalnej stronie kraju hradeckiego, (dostęp: 20.02.2011)
  11. Wykaz władz regionalnych, (dostęp: 20.02.2011)

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Kraj hradecki" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy