Layne Staley


Layne Staley w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Layne Thomas Staley (wym. leɪn ˈtɑməs ˈsteɪli, właśc. Layne Rutherford Staley; ur. 22 sierpnia 1967 w Bellevue, zm. 5 kwietnia 2002 w Seattle) – amerykański muzyk, kompozytor, wokalista i autor tekstów. Przez niemalże cały okres swojej aktywności muzycznej związany z zespołem Alice in Chains. W latach 1994–1997 był członkiem supergrupy Mad Season, złożonej z muzyków Pearl Jam i Screaming Trees, z którą nagrał jeden album studyjny. W listopadzie 1998 wziął udział w ostatnim projekcie muzycznym Class of ’99. Znany z szerokiej skali głosu, która wynosiła do 4 oktaw. Muzyk zmarł w wieku 34 lat, z powodu przedawkowania mieszanki heroiny i kokainy, zwanej potocznie speedballem.

W listopadzie 2006 Layne Staley został sklasyfikowany na 27. miejscu listy „100 najlepszych metalowych wokalistów wszech czasów” według miesięcznika „Hit Parader”.

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Rodzina i młodość | edytuj kod

Layne Rutherford Staley urodził się 22 sierpnia 1967 w Overlake Hospital Medical Center w Bellevue w stanie Waszyngton, jako syn Philipa „Phila” Blaira Staleya i Nancy Elizabeth Layne (z domu McCallum)[a][3]. Dorastał i wychowywał się w Kirkland, położonym wzdłuż wschodniego wybrzeża Jeziora Waszyngton[3]. Miał młodszą siostrę Elizabeth „Liz” Audreyann Staley (ur. 1970), z którą był bardzo zżyty[b][5]. Rodzice muzyka pobrali się w lutym 1967 podczas prywatnej ceremonii. Świadkami byli Paul R. Staley, brat pana młodego, i Margaret Ann Layne, siostra panny młodej[3]. Matka Nancy Elizabeth Layne była studentką Cornish College of the Arts. W 1966 brała udział w zawodach Miss Waszyngtonu[3]. Jest najstarszą z trzech córek Roberta L. Layne’a i Ann J. Becker. Jej rodzice byli absolwentami Uniwersytetu Waszyngtońskiego, gdzie aktywnie udzielali się w tamtejszej wspólnocie studenckiej[3]. Ojciec Philip „Phil” Blair Staley jest najstarszym z czterech synów Earla R. Staleya i Audrey Staley. Studiował na Uniwersytecie w Denver, wspierając tamtejsze bractwo Sigma Chi. W późniejszym czasie zajmował się handlem samochodami[3].

W kwietniu 1975, gdy Staley miał siedem lat, jego rodzice rozwiedli się[6]. Będąc w szkole podstawowej, przyszły muzyk aktywnie grał w tee-ball, jednak w późniejszym okresie życia nie wykazywał większego zainteresowania sportem[6]. 13 czerwca 1975 jego matka wyszła za mąż za Jima Elmera (1945–2017)[6]. Staley miał przybraną siostrę Jamie Brooke (ur. 1978)[7] i brata Kena Elmera (ur. 1968)[7]. Przez krótki okres używał nazwiska swojego ojczyma, przedstawiając się jako Layne Elmer[8]. Uczęszczał do Meadowdale High School w Lynnwood w stanie Waszyngton[9]. Jak wspominał, nienawidził szkoły. Nie udzielał się także w zajęciach sportowych uczelni. Zamiast tego lubił obróbkę drewna i jazdę na deskorolce[10].

W październiku 1975 wziął udział w koncercie Eltona Johna, który odbył się w Seattle Center Coliseum[4]. W okresie młodości słuchał takich wykonawców jak Billy Joel, Black Sabbath, Exodus, Fleetwood Mac, King Diamond, Metallica, Ozzy Osbourne, Scorpions, Slayer, Twisted Sister i Venom[4][11]. Jako swoje młodzieńcze inspiracje, muzyk powoływał się na osoby Ozzy’ego Osbourne’a z Black Sabbath i Iana Gillana z Deep Purple[11][12]. W wieku 11 lat chciał zostać trębaczem, wzorując się na Herbie Alpercie[13]. Rok później zaczął grać na perkusji, którą dostał od jednego z przyjaciół rodziny[7][14]. W rozmowie z dziennikarzem Jonem Wiederhornem przyznał: „Nie wiedziałem, co mam zamiar grać. Zacząłem pogrywać na trąbce, następnie na klarnecie, aż w końcu na perkusji. Słuchałem moich ulubionych wykonawców rockowych, mając założone słuchawki i starałem się ich naśladować. Lecz gdy miałem 15 lat, uświadomiłem sobie, że jest znacznie lepiej, niż kiedy zaczynałem, więc postanowiłem śpiewać. W tym czasie byłem wraz z kilkoma kolegami z liceum w amatorskim zespole”[15]. Gdy okazało się, że miejsce wokalisty jest już zajęte, Staley, po odbytej kłótni z kolegami, zamienił swój zestaw perkusyjny na pogłos i mikrofon[10], i zaczął samodzielnie ćwiczyć śpiew, puszczając w domu taśmy z repertuaru Scorpions, Twisted Sister i Van Halen[10]. Pracował dorywczo jako pomocnik kelnera i sprzątał we włoskiej restauracji, znajdującej się nieopodal domu[16].

Działalność artystyczna | edytuj kod

 Osobny artykuł: Sleze. Osobny artykuł: Alice N’ Chains.

W 1984, będąc uczniem Meadowdale High School, Staley zgłosił się za namową Kena Elmera na przesłuchanie do roli wokalisty w amatorskim zespole Sleze, założonym przez Byrona Hansena, Jamesa Bergstroma, Johnny’ego Bacolasa i Zoli Semanate[14]. Grupa wykonała utwórLooks That Kill” z repertuaru Mötley Crüe (bądź według innych źródeł „L.O.V.E. Machine” W.A.S.P.), po czym Staley został wokalistą zespołu[18]. W 1985, będąc fanem Tommy’ego Lee[19], drogą urzędową zmienił swoje drugie imię, przedstawiając się od tego czasu jako Layne Thomas Staley[20].

Po dwóch latach funkcjonowania, dołączył gitarzysta Nick Pollock[21], a zespół został przekształcony w Alice N’ Chains[22]. Kwartet prezentował styl muzyczny określony przez Staleya jako „mieszanka glam i thrash metalu”, inspirowana w dużej mierze dokonaniami Duran Duran, Mötley Crüe i Poison[12]. W trakcie półtorarocznej aktywności muzycy nagrali dwa albumy demo[23]. Aby poprawić swój śpiew Staley, za namową Tima Branoma, pobierał nauki u Davida Kyle’a[24]. W 1987 projekt został rozwiązany[25].

Alice in Chains | edytuj kod

 Osobny artykuł: Alice in Chains. Layne Staley w trakcie koncertu Alice in Chains, 27 listopada 1992

Po wyprowadzeniu się z domu, Staley mieszkał i zarządzał kompleksem sal prób Music Bank[26], który mieścił się nieopodal mostu Ballad Bridge. Składał się on z 60 pomieszczeń i był otwarty przez całą dobę[27]. Muzyk ćwiczył swój głos, wykonując między innymi utwór „You Spin Me Round (Like a Record)” z repertuaru Dead or Alive, oraz naśladując styl wokalny Jeffa L’Heureux z zespołu Mistrust[28].

W sierpniu 1987 Pollock poznał ze sobą Staleya i gitarzystę Jerry’ego Cantrella[29], udzielającego się ówcześnie w amatorskim zespole Diamond Lie[30]. Na zaproszenie Staleya Cantrell zamieszkał w Music Bank[31]. W tym samym czasie grupa Alice N’ Chains zaczęła się rozpadać[31]. Staley wraz z Bergstromem i Dave’em Martinem dołączył do efemerycznego zespołu Rona Holta 40 Years of Hate[31], prezentującego muzykę z pogranicza funk i industrial[32]. Pod koniec roku Cantrell wraz z perkusistą Seanem Kinneyem postanowił uformować nowy zespół. Na stanowisko basisty został przyjęty Mike Starr[32]. Staley zgodził się dołączyć do formacji Cantrella pod warunkiem, że ten wystąpi w roli sidemana w jego zespole[33]. Projekt 40 Years of Hate został rozwiązany na początku 1988[34]. Po odbyciu kilku przesłuchań, muzyk objął stanowisko wokalisty w zespole Cantrella i Kinneya[35].

15 stycznia 1988 muzycy zagrali pierwszy wspólny koncert w Kane Hall na Uniwersytecie Waszyngtońskim[35], a następnie rozpoczęli regularne występy po klubach położonych na północno-zachodnim wybrzeżu[36]. 11 września 1989 podpisali kontrakt z wytwórnią Columbia[37]. W sierpniu 1990 grupa opublikowała debiutancki album studyjny Facelift, wyprodukowany przez Dave’a Jerdena[38]. Promując płytę, członkowie Alice in Chains występowali jako support dla takich wykonawców jak Extreme, Iggy Pop i Megadeth[39], oraz brali udział w amerykańskiej edycji Clash of the Titans, poprzedzając koncerty thrashmetalowych formacji Anthrax, Megadeth i Slayer[40]. W trakcie jej trwania wielokrotnie dochodziło do słownych potyczek Staleya z nieprzychylną częścią widowni[41].

Na fali pozytywnego przyjęcia Facelift, Staley zaczął odczuwać pierwsze oznaki rozpoznawalności i coraz większe zainteresowanie jego osobą[42]. W jednym z wywiadów wyznał: „To mnie przeraża. Ludzie traktują mnie jak obiekt. Nie jestem już człowiekiem. Jestem tylko towarem, który ma zostać sprzedany. Ludzie tak naprawdę nie wiedzą kim jestem”[43]. Na początku 1992 zespół opublikował, utrzymany w stylistyce muzyki akustycznej, minialbum Sap[44]. W trakcie sesji do drugiego albumu studyjnego Dirt (1992), muzyk postanowił wykorzystać swoje doświadczenie z pobytu na leczeniu odwykowym, spowodowanym uzależnieniem od narkotyków. W utworach „Sickman” i „Junkhead” opisał swoją walkę z nałogiem[45]. Uzależnienie Staleya miało bezpośredni wpływ na relacje z Jerdenem. Wielokrotnie dochodziło pomiędzy nimi do spięć[46][47]. „Płyta prowadzi nas utwór po utworze od gloryfikacji narkotyków po zupełne przygnębienie i podważenie sensu czegoś, co kiedyś mi pomagało. Pod koniec widać wyraźnie, że nie wyszło tak dobrze, jak się spodziewałem” – wspominał wokalista[47]. W trakcie trwania trasy No More Tours Ozzy’ego Osbourne’a, przed koncertem w Oklahoma City 25 września, Staley złamał nogę podczas jazdy quadem, przez co na scenie zmuszony był do występowania o kulach i na wózku inwalidzkim[48]. Uzależnienie muzyka było często pojawiającym się tematem w wywiadach prasowych i telewizyjnych oraz miało bezpośredni wpływ na koncerty zespołu[49].

Jerry Cantrell i Layne Staley podczas koncertu Alice in Chains

Po wydaniu minialbumu Jar of Flies w styczniu 1994[50], 28 maja Staley wystąpił gościnnie z zespołem Tool w utworze „Opiate” na zorganizowanej przez rozgłośnię radiową KISW imprezie Rockstock w Kitsap County Fairgrounds. Według „Seattle Post-Intelligencer” muzyk „wyglądał chorowicie i nosił wełnianą maskę narciarską, aby ukryć twarz”[51]. W lipcu zespół Alice in Chains planował wyruszyć we wspólną trasę koncertową z Danzig, Fight i Suicidal Tendencies, grając jako support przed Metalliką w ramach Shit Hits the Sheds Tour[52], a także wystąpić w sierpniu na festiwalu w Woodstock[53], lecz kiedy Staley przyszedł na jedną z prób będąc pod wpływem narkotyków, Kinney odmówił dalszej chęci grania z wokalistą[53][54]. Menedżer grupy Susan Silver wystosowała oświadczenie, w którym przeprosiła fanów i poinformowała, że członkowie zespołu potrzebują czasu na uporanie się ze swoimi problemami[53]. Uzależnienie Staleya stało się przedmiotem drwin ze strony członków Metalliki, którzy wykonując fragment „Man in the Box”, pocierali, a następnie uderzali się w lewe ramię, symulując zażywanie heroiny[53].

Mad Season | edytuj kod

 Osobny artykuł: Mad Season. Layne Staley, 27 listopada 1992

Wolny czas Staley spędzał na pisaniu tekstów i poezji, malowaniu (jego rysunki były prezentowane w jednej z galerii w Seattle), eksperymentowaniu z zestawami rzemieślniczymi do witraży, projektowaniu tarcz dla zestawów zegarowych oraz tworzeniu animowanych postaci i biżuterii z gliny[55].

W drugiej połowie 1994 dołączył do supergrupy Mad Season, utworzonej z inicjatywy gitarzysty Pearl Jam, Mike’a McCready’ego[56]. Skład uzupełnili basista John Baker Saunders i perkusista Barrett Martin (Screaming Trees)[57]. Muzycy zrealizowali wspólnie album studyjny Above[58], utrzymany w klimacie rocka i bluesa[59]. Promowany był on singlemRiver of Deceit”, do którego Staley napisał tekst pod wpływem książki Prorok Khalila Gibrana[60]. Utwór odniósł umiarkowany sukces komercyjny, docierając do 2. pozycji notowania „BillboarduMainstream Rock Songs[58]. Producent Brett Eliason wspominał, że stopień uzależnienia wokalisty od heroiny miał bezpośredni wpływ na prace nad albumem[60][61]. 29 kwietnia 1995 członkowie supergrupy zagrali koncert w Moore Theatre, którego zapis ukazał się na VHS Live at The Moore (1995)[62].

W latach 1994–1995 Staley wielokrotnie występował gościnnie podczas koncertów Second Coming, wykonując partie wokalne w utworze „It’s Coming After”[63]. Frontman Mudhoney, Mark Arm, przyznał w jednym z wywiadów: „Pearl Jam zrobili to radio satelitarne – zrobili to dwa razy i graliśmy wspólnie. Mad Season wystąpili raz i pamiętam wchodzącego Layne’a – włosy miał ułożone w koka na czubku głowy. Był wychudzony i dosłownie zielonkawo-szary. Trudno mi było na niego spojrzeć. Nawet nie miałem odwagi aby z nim porozmawiać. Cała ta sytuacja sprawiła, że poczułem ból, który przypomniał mi o moich złych czasach”[64].

Powrót do Alice in Chains | edytuj kod

Staley i Cantrell, 27 listopada 1992

Wiosną 1995 Staley powrócił do Alice in Chains[65]. Z uwagi na częstą nieobecność muzyka w studiu, ówczesny prezes Columbia, Don Ienner, w rozmowie z producentem Tobym Wrightem zagroził, że proces zostanie wstrzymany, jeśli sytuacja nie ulegnie zmianie[66]. Silver, która mobilizowała wokalistę do walki z uzależnieniem, wspominała, że sesja była „naprawdę bolesna”[67]. Premiera trzeciego albumu studyjnego, zatytułowanego Alice in Chains, nastąpiła w listopadzie[68]. Jon Wiederhorn, dziennikarz „Rolling Stone’a”, który recenzował świeżo wydaną płytę zespołu, przeprowadził z muzykami serię wywiadów, w tym ze Staleyem. Wokalista otwarcie przyznał się do nałogu narkotykowego[69]. Zdjęcie muzyka na okładce magazynu ukazało się na początku 1996. Staley poczuł się urażony treścią artykułu, uważając, że został w nim niesprawiedliwie przedstawiony[70]. Grupa zrezygnowała z trasy promującej album, a decydujący wpływ na tę decyzję miał zły stan zdrowia wokalisty[71], silnie uzależnionego od heroiny[67]. Staley stał się również obiektem zainteresowania mediów. Tworzyły się na jego temat różnego rodzaju spekulacje; wielokrotnie informowano, że muzyk miał amputowane palce u rąk i nóg z powodu zgorzeli oraz że choruje na AIDS lub nie żyje[72].

10 kwietnia 1996 wokalista wraz z pozostałymi członkami zespołu wystąpił na koncercie z serii MTV Unplugged, który odbył się w Majestic Theatre w Brooklyn Academy of Music w Nowym Jorku[73]. Na przełomie czerwca i lipca Alice in Chains otwierali występy dla Kiss w ramach Alive/Worldwide Tour. Staley początkowo nie był przychylny powrotowi na scenę i odmówił, lecz ostatecznie zmienił zdanie[74]. Po koncercie w Kemper Arena w Kansas City 3 lipca, muzyk przedawkował heroinę i trafił do miejscowego szpitala[75].

Ostatnie lata | edytuj kod

Layne Staley w trakcie koncertu Alice in Chains, 27 listopada 1992

W 1997 Staley przeprowadził się do dzielnicy uniwersyteckiej w Seattle, gdzie spędził pięć ostatnich lat swojego życia. Toby Wright pomógł wokaliście w urządzeniu domowego studia nagraniowego[76]. W tym okresie Staley zaczął tracić uzębienie. Randy Biro, który spotkał go w 1997, przyznał: „Miał czapkę baseballową, okulary do końca nosa i niezbyt wiele zębów. Z początku mnie to zszokowało. Wyglądało to jak śmierć. To było obrzydliwie”[77]. Pod koniec sierpnia 1998 wokalista powrócił na krótko do Alice in Chains, by zarejestrować dwa premierowe utwory na album kompilacyjny. Początkowo sesja miała odbyć się w Los Angeles pod kierownictwem Jerdena[78]. Obecni podczas nagrań Bryan Carlstrom i Elan Trujillo zwracali uwagę na niepokojący wygląd Staleya. „Layne pojawił się w studiu, a ja go nie rozpoznałem. Wyglądał jak osiemdziesięciolatek” – wspominał Carlstrom. Z kolei Trujillo przyznał, że był zrozpaczony widokiem wyniszczonego przez nałóg wokalisty[79]. Przed rozpoczęciem nagrywania partii wokalnych Staley poinformował, że musi wracać na ślub siostry do Seattle[80], co okazało się być nieprawdą[81]. Sytuacja ta doprowadziła do konfliktu z Cantrellem i Jerdenem[82]. Ostatecznie nagrania zostały dokończane na przełomie września i października w Robert Lang Studios przy współpracy Wrighta[83]. Podczas sesji powstały dwa nowe utwory – „Get Born Again” i „Died[83]. Proces nagrań był utrudniony z uwagi na utratę części zębów przez muzyka, co powodowało seplenienie[83]. 31 października Staley pojawił się na koncercie Cantrella. Zdjęcie, które wykonano za kulisami jest ostatnim znanym, na jakim widnieje muzyk[84].

W listopadzie wokalista wziął udział w ostatnim projekcie muzycznym. Dołączył do supergrupy Class of ’99, w skład której weszli: Matt Serletic, Martyn LeNoble, Stephen Perkins i Tom Morello[85]. Muzycy zarejestrowali coverAnother Brick in the Wall”, pochodzący z albumu studyjnego The Wall (1979) Pink Floyd[83][86].

Layne Staley w trakcie koncertu Alice in Chains, 27 listopada 1992

Z okazji wydania albumu kompilacyjnego, 19 lipca 1999 krajowe konsorcjum radiowe Rockline przeprowadziło wywiad z muzykami Alice in Chains. Ze Staleyem połączono się telefonicznie. Był to zarazem ostatni wywiad jakiego udzielił[87]. W okresie 1999–2002 muzyk odizolował się od życia publicznego[88], rzadko opuszczając swoją posiadłość[89]. Z relacji bliskich wiadomo jedynie tyle, że Staley w większości swój wolny czas spędzał na malowaniu, grając w gry komputerowe i zażywając narkotyki[89]. Dziennikarz Charles R. Cross przyznał, że pod koniec lat 90. ówczesny redaktor naczelny „The Rocket”, Joe Ehrbar, miał gotowy nekrolog z nazwiskiem wokalisty w gazecie[90]. Na przełomie 1999/2000, na prośbę matki Staleya, frontman Thelonious Monster, Bob Forrest i gitarzysta John Frusciante próbowali pomóc wokaliście wyjść z nałogu. Obydwaj odwiedzili go w domu. Forrest stwierdził, że „umysł Staleya wyraźnie wciąż pracuje, ale jest milion mil gdzieś indziej”, dodając, że jego skóra zaczęła zmieniać kolor, a waga nie przekraczała dziewięćdziesięciu funtów[91]. Wokaliście próbowali pomóc między innymi Mark Lanegan, Mike Inez, Krist Novoselic (zostawiał mu pod drzwiami jedzenie) i Susan Silver[86][88][91], lecz muzyk nie odbierał telefonów ani nie otwierał drzwi[86][92].

Przyjaciel Staleya, Morgen Gallagher spotkał go w styczniu 2001 na imprezie z okazji Super Bowl[93]. Jak wspominał, muzyk planował udać się na odwyk, a następnie na przesłuchanie do roli wokalisty w Audioslave[94]. Znajomy wokalisty z czasów Alice N’ Chains, Nick Pollock, który napotkał Staleya w sklepie, wspominał: „Wyglądał jak chodzący trup. Nie miał zębów, które mógłbym zapamiętać. Jego skóra była szara. Wyglądał jak osiemdziesięcioletni człowiek. Naprawdę wyglądał jak szkielet ze zwisającą z niego skórą”[93]. Podobny obraz muzyka zapamiętał dziennikarz Jeff Gilbert, który spotkał Staleya pod koniec 2001 lub na początku 2002[93]. Właściciel pobliskiego baru wspominał, że muzyk dwukrotnie odwiedził lokal, siedząc w kącie. Jego wygląd opisał jako „upiorny”[95]. W lutym 2002 Staley udał się do domu swojego ojczyma, by spotkać się z nowo narodzonym siostrzeńcem Oscarem[96].

Pod koniec marca lub na początku kwietnia 2002, Toby Wright skontaktował się z wokalistą, w celu zaproponowania gościnnego występu w jednym z utworów zespołu Taproot na albumie Welcome (2002). Staley wyraził zgodę. Nagrania planowano zrealizować w Robert Lang Studios[92][97], lecz plany przerwała śmierć muzyka[98]. W ostatnim okresie życia Staley chorował na zapalenie wątroby typu C, prawdopodobnie na skutek dożylnego zażywania narkotyków[99].

Śmierć i pogrzeb | edytuj kod

19 kwietnia 2002 matka muzyka Nancy McCallum, po otrzymaniu informacji, że od dwóch tygodni na rachunku bankowym Staleya nie są odnotowywane żadne transakcje ani działania, udała się wraz z policją do jego posiadłości około godziny siedemnastej pięćdziesiąt czasu lokalnego[100]. Po wyważeniu drzwi przez funkcjonariuszy Staley został znaleziony martwy[101]. Jego zwłoki spoczywały na kanapie. W prawej dłoni muzyk trzymał strzykawkę[101]. Jak relacjonował Rick Anderson z „Seattle Weekly”, ciało wokalisty otoczone było różnego rodzaju strzykawkami i innymi akcesoriami służącymi do wstrzykiwania substancji narkotycznych. Gdy policjant wyważył drzwi do posiadłości, w środku był włączony telewizor, na podłodze znajdowały się puszki po sprayu, a na stoliku leżały małe ilości kokainy[101]. W raporcie odnotowano, że ciało muzyka w chwili znalezienia ważyło 86 funtów[101]. Obecny na miejscu lekarz ocenił, że zwłoki są w stanie zaawansowanej dekompozycji[101]. Opublikowany 6 maja raport toksykologiczny wykazał, że Staley zmarł z powodu wstrzyknięcia mieszanki heroiny i kokainy, potocznie nazywanej speedballem[99]. Lekarz sądowy ocenił datę zgonu na 5 kwietnia[102]. Wokalista miał 34 lata[103].

Nieformalna ceremonia żałobna odbyła się w nocy z 20 na 21 kwietnia w Seattle Center przy International Fountain[104]. Podczas czuwania obecnych było dwustu fanów zespołu Alice in Chains, a także Jerry Cantrell, Mike Inez, Mike Starr, Sean Kinney, Chris Cornell, Eddie Vedder, Jeff Gilbert i Susan Silver[104][105]. 22 kwietnia muzycy wydali oświadczenie, w którym pożegnali zmarłego wokalistę[104]. Szczątki Staleya zostały poddane kremacji, a prochy oddano w posiadanie matki[106]. Prywatne uroczystości pogrzebowe, z udziałem najbliższej rodziny, przyjaciół, a także innych osobistości muzycznych, odbyły się 28 kwietnia w Kiana Lodge na Bainbridge Island w zatoce Puget Sound. Mowy pogrzebowe wygłosili ojczym Jim Elmer, matka Nancy McCallum i siostra Liz Coats[106]. Mowę pochwalną napisał Barrett Martin[107]. Siostry Ann i Nancy Wilson z zespołu Heart wykonały utwór „Sand”[107][108] oraz w duecie z Cornellem zaśpiewały „Wild Horses” z repertuaru The Rolling Stones[107] (w opinii Marka Yarma był to utwór „Ring Them Bells” Boba Dylana)[109].

Życie prywatne | edytuj kod

W latach 80., w okresie działalności zespołu Sleze, Layne Staley spotykał się z Chrissy Chacos[110]. Następnie związany był z Demri Larą Parrott, którą poznał wiosną 1989[111], gdy pracowała w centrum handlowym[112]. W opinii Davida Emanuala Dueta, wokalisty formacji Cat Butt, Parrott i Staley byli w otwartym związku[113]. W 1990 lub 1991 para zaręczyła się. Staley kupił Parrott pierścień Claddagh i w towarzystwie swoich rodzin świętowali zaręczyny we włoskiej restauracji The Old Spaghetti Factory[114]. Obydwoje planowali ślub, a jako miejsce zawarcia związku małżeńskiego wybrali Kiana Lodge na Bainbridge Island[114]. Do ceremonii zaślubin ostatecznie nie doszło[114]. Latem 1993, w trakcie trwania trasy Lollapalooza, muzyk nawiązał znajomość z Kat Bjelland, wokalistką i gitarzystką Babes in Toyland. Z relacji przyjaciół Staleya wynika, że para była jedynie bliskimi przyjaciółmi[115]. Sama Bjelland określała Staleya mianem „bratniej duszy”[116]. Rok później muzyk utrzymywał przyjacielskie kontakty z mieszkającą nieopodal Michelle Ahern-Crane. Wspólnie spędzali wolny czas, oglądając filmy[117]. Staley i Parrott zerwali zaręczyny w 1994[118]. W opinii matki dziewczyny głównym powodem była heroina. „Nie można nawiązać relacji zażywając narkotyki. Nikt nie może”[119]. W październiku 1996, z powodu ostrego zatrucia spowodowanego połączeniem działania opiatów, meprobamatu i butalbitalu, Parrott zmarła w wieku 27 lat. Bliscy z otoczenia muzyka podkreślali, że jej śmierć spustoszyła Staleya[120].

Uzależnienia | edytuj kod

Zainteresowanie alkoholem i narkotykami Staley zaczął wykazywać w młodości. Mając 13 lub 14 lat pierwszy raz spróbował marihuany i suplementu diety na odchudzanie dexatrim[9]. W czasach zarządzania kompleksem sal prób Music Bank w drugiej połowie lat 80., Staley wraz z innymi pracownikami i przyjaciółmi zażywał marihuanę, kokainę i LSD[122], co doprowadziło do rozwinięcia tolerancji na zażywanie przez niego narkotyków[123]. Pewnego wieczora, znajdując się z Jamesem Bergstromem pod wpływem działania grzybów psylocybinowych, Staley został aresztowany przez policję w Seattle[124]. Pierwszą styczność z heroiną wokalista miał w trakcie trwania wspólnej trasy z Van Halen na przełomie 1991/1992. W rozmowie z Bacolasem przyznał: „Johnny, kiedy wziąłem pierwszą dawkę, po raz pierwszy w życiu padłem na kolana i podziękowałem Bogu za dobre samopoczucie”[125]. Ojciec Mike’a Starra, John, stwierdził w rozmowie z biografem swojego syna, że to Parrott miała zapoznać Staleya z heroiną[126]. Matka Parrott, Kathleen Austin, nie zakwestionowała tych oskarżeń, zaznaczając, że córka nigdy nie powiedziała jej kiedy pierwszy raz zażyła heroinę[126]. Bacolas przyznał, że Staley miał mu wyznać, iż to Parrott pierwszy raz poczęstowała go heroiną, kiedy skończyła się im kokaina[43]. Jerden zaprzeczył, jakoby wokalista zażywał heroinę w trakcie sesji do albumu Facelift (1990), lecz zgodził się z opinią, że mogło to mieć miejsce podczas trasy z Van Halen[43]. Począwszy od pracy nad minialbumem Sap (1992) pod koniec 1991, Staley miał w zwyczaju, w trakcie trwania sesji, zamykać się w łazience studia i zażywać narkotyki[127].

Według źródeł wokalista po raz pierwszy udał się na leczenie odwykowe w drugiej połowie 1991 lub na początku 1992. Zameldował się w Valley General Hospital w Monroe w stanie Waszyngton, w tej samej placówce, do której w 1989 przyjęto Andrew Wooda[128]. W trakcie sesji do albumu Dirt (1992), Staley powrócił do nałogu[129]. Gdy w mieście obowiązywała godzina policyjna, muzyk potajemnie wymykał się ze studia, aby móc zdobyć narkotyki[130]. Susan Silver wynajęła ochroniarza, by uniemożliwić dilerom i fanom dostęp do niego[131]. Latem 1993, gdy Alice in Chains występowali w ramach festiwalu Lollapalooza, Staley zmagał się z alkoholizmem i narkotykami[132]. Ann Wilson przyznała, że długoletnie uzależnienie miało znaczący wpływ na jego wygląd i zachowanie: „Stawał się coraz mniejszy, wewnątrz i na zewnątrz, nawet zgarbiony. Na początku był mały, ale kiedy go uściskałam, bałam się, że mogę złamać mu kości”[133]. Ron Holt, przyjaciel Staleya z lat 80., przyznał, że w 1994 wokalista zażywał do trzech gramów heroiny dziennie (co miało go kosztować od 250 do 400 dolarów)[117]. W tym samym roku Staley podjął kolejną próbę wyjścia z nałogu. Udał się na detoksykację do Winthrop. Jak wspominał Bacolas, muzyk nadużywał alkoholu i miewał skłonności samobójcze[54][134]. Zgodził się zamieszkać ze Staleyem, aby pomóc mu w walce w uzależnieniem[135]. W okresie współpracy z Mad Season wokalista udał się na leczenie odwykowe do Hazelton Clinic w Minnesocie[52][136], lecz terapia nie przyniosła oczekiwanego skutku[60][61]. Według matki i ojczyma muzyka na przestrzeni lat, Staley dwunasto- lub trzynastokrotnie udawał się na leczenie odwykowe[128].

Spuścizna | edytuj kod

W listopadzie 2006 Layne Staley został sklasyfikowany na 27. miejscu zestawienia „100 najlepszych metalowych wokalistów wszech czasów” opracowanego przez „Hit Parader[137][138]. W maju 2009 brytyjski magazyn „Classic Rock” zestawił muzyka na 19. pozycji w rankingu „50 najlepszych wokalistów rockowych”[139]. W 2015 czasopismo elektroniczne Loudwire zamieściło nazwisko Staleya na 39. lokacie w przygotowanym przez siebie zestawieniu „50 najlepszych hardrockowych i metalowych frontmanów wszech czasów”[140].

Wpływ | edytuj kod

Marionetka przedstawiająca Staleya w Rock and Roll Hall of Fame (2014)

Osoba Layne’a Staleya, mimo upływu lat, wciąż stanowi inspirację dla fanów i wykonawców muzycznych[141]. Wokalista zespołu Ministry, Al Jourgensen stwierdził, że Staley był „utalentowanym dzieckiem”[90]. Anders Fridén – wokalista szwedzkiego zespołu In Flames – przyznał w jednym z wywiadów, że Staley wywarł wpływ na jego styl śpiewania. „Layne Staley był wielką inspiracją dla mnie na początku. Myślałem, że jego teksty są bardzo mroczne, ale były bardzo piękne i smutne”[142]. Billy Corgan, frontman The Smashing Pumpkins, wyznał: „Layne miał niezwykły głos, o pięknej, smutnej, natrętnej barwie. Był inny, bo jego ciężkość była właśnie w tym głosie. Widziałem Alice in Chains podczas jednego z ich ostatnich występów, gdy otwierali koncert Kiss na Tiger Stadium. Grali na zewnątrz w pełnym słońcu i byli niezwykli. Wydaje mi się, że to właściwy sposób zapamiętania kogoś, kogo jest i będzie nam brakować”[143]. Eddie Vedder stwierdził: „Layne kiedy grał muzykę był jej częścią. W pewnym sensie to było to, co pozwoliło jego prawdziwej osobowości być miłym i niewinnym”[144]. Wokalista i gitarzysta Metalliki, James Hetfield, w rozmowie z dwutygodnikiem „Rolling Stone” przyznał: „Wciąż nie wiem, dlaczego on wybrał tę drogę… gość z takim talentem”[145]. Kirk Hammett stwierdził, że Staley był jedną z głównych inspiracji do nagrania i nazwy albumu studyjnego Death Magnetic (2008). „Przyniosłem któregoś dnia zdjęcie Layne’a do studia. To zdjęcie było przez długi czas. Myślę, że wpłynęło na psychikę Jamesa”[145]. Wokalistka Otep Shamaya wspomniała, że „Layne był wyjątkową istotą. Od potężnego głosu, przez liryczne mistrzostwo po namiętne występy, był ikoną i legendą na długo przed odejściem z tej śmiertelnej spirali”[141]. Z kolei frontman Godsmack, Sully Erna stwierdził, że Staley miał znaczący wpływ na jego styl śpiewu[90].

W 10. rocznicę śmierci Staleya, amerykański miesięcznik „The Atlantic Monthly” opublikował artykuł autorstwa Davida de Soli, w którym dziennikarz napisał: „Scena muzyczna Seattle przemieniła muzykę rockową w pierwszej połowie lat 90., za sprawą czterech wspaniałych wokalistów. Mimo iż wywodzili się z jednego nurtu, reprezentowali odmienne style wokalne. Cechą charakterystyczną Kurta Cobaina było łączenie dynamiki i krzykliwego stylu z melodyjnymi utworami. Chris Cornell dysponował wysokim wokalem, pozwalającym na umieszczenie go w czasach Roberta Planta czy Freddiego Mercury’ego. Eddie Vedder połączył naturalny baryton z punkową żywiołowością, coś spod znaku Jima Morrisona. Ale Staley brzmiał jak nikt inny. Jego zdolność do projekcji siły, jak i również wyjątkowe umiejętności tworzenia zharmonizowanych linii wokalnych z gitarzystą Jerrym Cantrellem, stały się inspiracją dla wielu muzyków, a także jedną z głównych marek Alice in Chains”[146]. Podobną opinię wyrażał były gitarzysta Presidents of the United States of America, Dave Dederer[147].

Upamiętnienie | edytuj kod

Druga solowa płyta Cantrella – Degradation Trip (2002) – została w całości poświęcona pamięci Staleya[148]. Zespół Cold nagrał utwór „The Day Seattle Died” (zawarty na albumie Year of the Spider, 2003), napisany dla Staleya i Cobaina, jako hołd jednym z głównych przedstawicieli grunge’u[149]. Grupa Staind napisała kompozycję „Layne” na albumie 14 Shades of Grey (2003), poświęconą pamięci artysty[150]. Eddie Vedder skomponował utwór „4/20/02” (tytuł wziął się od daty, w której muzyk dowiedział się o śmierci Staleya i czasie kiedy ją napisał). Kompozycja znalazła się na kompilacji Lost Dogs (2003)[104][151]. Frontman Black Label Society, Zakk Wylde, nagrał wraz z zespołem utwór „Layne”, który ukazał się na albumie Hangover Music Vol. VI (2004)[152]. Wokalistka Babes in Toyland, Kat Bjelland, napisała w hołdzie dla Staleya kompozycję „Layne to Rest”, zawartą na albumie Katastrophy Wife All Kneel (2004)[149]. Grupa Theory of a Deadman napisała dla Staleya utwór „Shadow”[149]. Kompozycja „Shine” zespołu Metallica została nagrana w hołdzie dla artysty[145]. Podobnie utwór Alice in Chains „Black Gives Way to Blue” z albumu o tej samej nazwie (2009) z gościnnym udziałem Eltona Johna[153]. Amerykański dziennikarz Greg Prato opublikował w 2009 książkę Grunge Is Dead: The Oral History of Seattle Rock Music, którą poświęcił między innymi pamięci Staleya[154].

Proklamacją burmistrz miasta Seattle z sierpnia 2019, Jenny Durkan, 22 sierpnia ustanowiono oficjalnie „dniem Layne’a Staleya”, aby przypomnieć jego wkład w świat muzyki oraz zwrócić uwagę na fundację imienia wokalisty, która pomaga ludziom w walce z nałogiem narkotykowym i zapewnia im opiekę[155].

Fundacja Layne’a Staleya | edytuj kod

Nancy McCallum z fundacją (2006)

W 2002 matka muzyka Nancy McCallum i doradca do spraw uzależnień Jamie Richards założyli fundację Layne Staley Fund. Organizacja non-profit zbiera fundusze na leczenie odwykowe i współpracuje z muzyczną wspólnotą Seattle[156]. Głównym zadaniem fundacji jest zapewnienie opieki zdrowotnej, świadomości oraz edukacji dla osób zmagających się z uzależnieniem od heroiny[156]. Fundacja zbiera również pieniądze i daninę podczas corocznych, charytatywnych koncertów, które odbywają się w dniu urodzin Staleya (22 sierpnia)[156]. Od lat z fundacją stale współpracują byli muzycy grupy Alice N’ Chains – Johnny Bacolas i Nick Pollock (którą w latach 80. współtworzyli wraz ze Staleyem) oraz obecni członkowie Alice in Chains[157]. 22 sierpnia 2009 charytatywny koncert, wspierany przez fundację, odbył się w The Showbox w Seattle. Wystąpili ówcześnie Faceless, Gary Hoey, Surface Tension, Temperedcast i The Crying Spell[156][158]. Rok później, podczas kolejnej edycji, zagrali All Hail the Crown, Gunn & the Damage Done, My Sister’s Machine, Shawn Smith i Villains of Yesterday. Przy International Fountain odbyło się spotkanie i czuwanie fanów przy świecach oraz akustyczne występy[159].

19 sierpnia 2017, w związku z przypadającą trzy dni później 50. rocznicą urodzin Staleya, w Moore Theatre w Seattle odbyła się kolejna edycja[160]. Jej organizacją zajęła się rodzina wokalisty wraz z fundacją i przyjaciółmi. W wydarzeniu udział wzięło wielu muzyków lokalnej sceny[160]. Prócz koncertów, zainteresowani mieli także dostęp do terapeutycznych usług medycznych (ang. Therapeutic Health Services), programu sieci klinik zajmujących się problemem uzależnień i chorób psychicznych[160].

Instrumentarium | edytuj kod

Opracowano na podstawie materiału źródłowego[161]:

Dyskografia | edytuj kod

Marionetki muzyków Alice in Chains z teledysku „I Stay Away” (1994) mieszczą się w Rock and Roll Hall of Fame (październik 2013)  Zobacz więcej w artykule Alice N’ Chains, w sekcji Dyskografia.  Osobny artykuł: Dyskografia Alice in Chains.  Zobacz więcej w artykule Mad Season, w sekcji Dyskografia.  Zobacz więcej w artykule Class of ’99, w sekcji Dyskografia.

Inne | edytuj kod

Filmografia | edytuj kod

Nagrody i wyróżnienia | edytuj kod

 Osobny artykuł: Lista nagród i nominacji Alice in Chains.

Wyróżnienia indywidualne | edytuj kod

Uwagi | edytuj kod

  1. Staley nie lubił swojego drugiego imienia. Często denerwował się, gdy ktoś zwracał się do niego Rutherford[2].
  2. Po rozwodzie rodziców, „Liz” przyjęła nazwisko Elmer[4].
  3. W filmie wykorzystano materiały archiwalne przedstawiające Staleya[166].

Przypisy | edytuj kod

  1. Layne Staley’s Vocal Profile (ang.). [dostęp 2014-09-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-09-08)].
  2. de Sola 2015 ↓, s. 27.
  3. a b c d e f de Sola 2015 ↓, s. 7.
  4. a b c de Sola 2015 ↓, s. 10.
  5. de Sola 2015 ↓, s. 8.
  6. a b c de Sola 2015 ↓, s. 9.
  7. a b c de Sola 2015 ↓, s. 11.
  8. de Sola 2015 ↓, s. 25.
  9. a b de Sola 2015 ↓, s. 13.
  10. a b c de Sola 2015 ↓, s. 12.
  11. a b Beth Nussbaum. When Whips Don’t Hurt. „Rock Scene”, s. 57–60, kwiecień 1990. ISSN 0090-3353
  12. a b Koziczyński 2006 ↓, s. 66.
  13. Daina Darzin. Alice in Pain. „Request”, s. 17–18, luty 1993. ISSN 1045-0084
  14. a b Prato 2009 ↓, s. 214.
  15. de Sola 2015 ↓, s. 11–12.
  16. de Sola 2015 ↓, s. 15.
  17. de Sola 2015 ↓, s. 19.
  18. Prato 2009 ↓, s. 214–215; de Sola 2015 ↓, s. 18.
  19. David de Sola: The Origin of Layne Staley’s Middle Name (ang.). [dostęp 2017-10-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-08-04)].
  20. de Sola 2015 ↓, s. 28.
  21. de Sola 2015 ↓, s. 26.
  22. Prato 2009 ↓, s. 215–217; Yarm 2012 ↓, s. 166; de Sola 2015 ↓, s. 47.
  23. de Sola 2015 ↓, s. 38, 48.
  24. a b de Sola 2015 ↓, s. 39.
  25. Yarm 2012 ↓, s. 171.
  26. Yarm 2012 ↓, s. 168.
  27. Yarm 2012 ↓, s. 173–174.
  28. de Sola 2015 ↓, s. 51.
  29. Prato 2009 ↓, s. 217; de Sola 2015 ↓, s. 66.
  30. Prato 2009 ↓, s. 215.
  31. a b c de Sola 2015 ↓, s. 67.
  32. a b de Sola 2015 ↓, s. 68.
  33. de Sola 2015 ↓, s. 69.
  34. de Sola 2015 ↓, s. 72.
  35. a b de Sola 2015 ↓, s. 73.
  36. de Sola 2015 ↓, s. 108.
  37. de Sola 2015 ↓, s. 110.
  38. de Sola 2015 ↓, s. 118–120.
  39. de Sola 2015 ↓, s. 131, 134, 141.
  40. de Sola 2015 ↓, s. 143.
  41. Prato 2009 ↓, s. 264; de Sola 2015 ↓, s. 144.
  42. de Sola 2015 ↓, s. 147–148.
  43. a b c de Sola 2015 ↓, s. 155.
  44. de Sola 2015 ↓, s. 159.
  45. de Sola 2015 ↓, s. 173.
  46. Yarm 2012 ↓, s. 378; de Sola 2015 ↓, s. 179
  47. a b Koziczyński 2006 ↓, s. 68.
  48. Yarm 2012 ↓, s. 386–387; de Sola 2015 ↓, s. 185
  49. de Sola 2015 ↓, s. 185–186, 189.
  50. de Sola 2015 ↓, s. 210.
  51. de Sola 2015 ↓, s. 211.
  52. a b Prato 2009 ↓, s. 407–408.
  53. a b c d de Sola 2015 ↓, s. 212.
  54. a b Yarm 2012 ↓, s. 470.
  55. Prato 2009 ↓, s. 406–407.
  56. de Sola 2015 ↓, s. 221.
  57. de Sola 2015 ↓, s. 220.
  58. a b Crowe 2013 ↓, s. 161.
  59. Yarm 2012 ↓, s. 482.
  60. a b c de Sola 2015 ↓, s. 223.
  61. a b Yarm 2012 ↓, s. 483.
  62. Crowe 2013 ↓, s. 166.
  63. de Sola 2015 ↓, s. 225.
  64. Prato 2009 ↓, s. 409.
  65. Yarm 2012 ↓, s. 484.
  66. de Sola 2015 ↓, s. 234.
  67. a b Prato 2009 ↓, s. 409–410.
  68. de Sola 2015 ↓, s. 236.
  69. de Sola 2015 ↓, s. 236–237.
  70. de Sola 2015 ↓, s. 238.
  71. Anderson 2007 ↓, s. 96.
  72. Yarm 2012 ↓, s. 485; de Sola 2015 ↓, s. 231
  73. de Sola 2015 ↓, s. 240–243.
  74. de Sola 2015 ↓, s. 244.
  75. Yarm 2012 ↓, s. 486; de Sola 2015 ↓, s. 246
  76. de Sola 2015 ↓, s. 268.
  77. de Sola 2015 ↓, s. 270.
  78. de Sola 2015 ↓, s. 272.
  79. de Sola 2015 ↓, s. 274.
  80. Yarm 2012 ↓, s. 533–534.
  81. de Sola 2015 ↓, s. 276.
  82. de Sola 2015 ↓, s. 275–276.
  83. a b c d de Sola 2015 ↓, s. 277.
  84. de Sola 2015 ↓, s. 280.
  85. de Sola 2015 ↓, s. 277–278.
  86. a b c Prato 2009 ↓, s. 416.
  87. de Sola 2015 ↓, s. 280–281.
  88. a b Yarm 2012 ↓, s. 535.
  89. a b de Sola 2015 ↓, s. 287.
  90. a b c Charles R. Cross. The Last Days of Layne Staley. „Rolling Stone”, s. 21, 6 czerwca 2002. ISSN 0035-791X
  91. a b de Sola 2015 ↓, s. 286.
  92. a b Yarm 2012 ↓, s. 536.
  93. a b c de Sola 2015 ↓, s. 288.
  94. Graham Hartmann: Alice in Chains’ Layne Staley Reportedly Planned to Audition for Audioslave (ang.). Loudwire. [dostęp 2016-03-21]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-27)].
  95. de Sola 2015 ↓, s. 289.
  96. de Sola 2015 ↓, s. 290.
  97. a b de Sola 2015 ↓, s. 291.
  98. de Sola 2015 ↓, s. 299.
  99. a b de Sola 2015 ↓, s. 292.
  100. de Sola 2015 ↓, s. 294.
  101. a b c d e de Sola 2015 ↓, s. 295.
  102. de Sola 2015 ↓, s. 296.
  103. Yarm 2012 ↓, s. 537–538.
  104. a b c d de Sola 2015 ↓, s. 300.
  105. Yarm 2012 ↓, s. 538.
  106. a b de Sola 2015 ↓, s. 301.
  107. a b c de Sola 2015 ↓, s. 302.
  108. Prato 2009 ↓, s. 424.
  109. Yarm 2012 ↓, s. 538–539.
  110. de Sola 2015 ↓, s. 44.
  111. de Sola 2015 ↓, s. 80.
  112. de Sola 2015 ↓, s. 82.
  113. Yarm 2012 ↓, s. 385; de Sola 2015 ↓, s. 142
  114. a b c de Sola 2015 ↓, s. 148.
  115. de Sola 2015 ↓, s. 201–202.
  116. Yarm 2012 ↓, s. 424–425.
  117. a b de Sola 2015 ↓, s. 215.
  118. de Sola 2015 ↓, s. 247.
  119. de Sola 2015 ↓, s. 248.
  120. Prato 2009 ↓, s. 414; de Sola 2015 ↓, s. 256–258
  121. de Sola 2015 ↓, s. 237.
  122. de Sola 2015 ↓, s. 52.
  123. de Sola 2015 ↓, s. 52–53.
  124. de Sola 2015 ↓, s. 53.
  125. Prato 2009 ↓, s. 266; Yarm 2012 ↓, s. 377; de Sola 2015 ↓, s. 152, 155.
  126. a b de Sola 2015 ↓, s. 154.
  127. de Sola 2015 ↓, s. 161.
  128. a b de Sola 2015 ↓, s. 164.
  129. de Sola 2015 ↓, s. 167.
  130. de Sola 2015 ↓, s. 171.
  131. Prato 2009 ↓, s. 342–343.
  132. de Sola 2015 ↓, s. 198.
  133. a b de Sola 2015 ↓, s. 204.
  134. de Sola 2015 ↓, s. 217.
  135. Prato 2009 ↓, s. 406.
  136. Koziczyński 2006 ↓, s. 69.
  137. a b Top 100 Metal Vocalists of All Time. „Hit Parader”, listopad 2006. ISSN 0162-0266
  138. a b Rob Halford, Robert Plant, Bon Scott, Ozzy Are Among ‘Heavy Metal’s All-Time Top 100 Vocalists’ (ang.). Blabbermouth.net. [dostęp 2019-11-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-08-05)].
  139. a b 50 Greatest Singers. „Classic Rock”, maj 2009. ISSN 1464-7834
  140. a b Top 50 Hard Rock + Metal Frontmen of All Time (ang.). Loudwire. [dostęp 2016-03-21]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-02-23)].
  141. a b Rock and Metal Stars Pay Tribute to Layne Staley. „Kerrang!”. ISSN 0262-6624 (ang.). [dostęp 2019-07-31]. [zarchiwizowane z adresu 2019-07-31]. 
  142. Craig Campbell: In Flames’ Anders Fridén Says Layne Staley ‘Described This Black Hole with Enormous Passion’ (ang.). [dostęp 2015-03-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-03-08)].
  143. Joe D’Angelo: An Angry Angel – Layne Staley Remembered by Bandmates, Friends (ang.). MTV. [dostęp 2011-07-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-11-13)].
  144. Prato 2009 ↓, s. 423.
  145. a b c David Fricke. Metallica: Metal Machines (Louder Faster Stronger). „Rolling Stone”, s. 58–67, 10 października 2008. ISSN 0035-791X
  146. David de Sola. How Alice in Chains Found the Most Memorable Voice in Grunge. „The Atlantic Monthly”. ISSN 1072-7825 (ang.). [dostęp 2017-12-06]. [zarchiwizowane z adresu 2016-04-02]. 
  147. Prato 2009 ↓, s. 260.
  148. Igor Stefanowicz. Nic stabilnego. „Teraz Rock”, s. 36–39, wrzesień 2002. ISSN 1730-394X
  149. a b c Tree Riddle: Top 10 Songs About Alice in Chains’ Layne Staley (ang.). Loudwire. [dostęp 2012-11-19]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-04)].
  150. Michael Paoletta. 14 Shades of Grey. „Billboard”, s. 40, 7 czerwca 2003. ISSN 0006-2510
  151. Crowe 2013 ↓, s. 282.
  152. Garry Sharpe-Young: New Wave of American Heavy Metal. Zonda Books Limited, 2005, s. 60. ISBN 978-0958268400. (ang.)
  153. de Sola 2015 ↓, s. 328.
  154. Prato 2009 ↓, s. 5.
  155. Mayor of Seattle Proclaims August 22 ‘Layne Staley Day’ (ang.). Blabbermouth.net. [dostęp 2019-08-23]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-08-23)].
  156. a b c d The Crying Spell, Faceless Added to Layne Staley Eighth Annual Tribute & Benefit Concert (ang.). Blabbermouth.net. [dostęp 2016-03-21]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-27)].
  157. Alice in Chains Guitarist Launches Benefit Auction for Musicares and Layne Staley Fund (ang.). Blabbermouth.net. [dostęp 2016-03-21]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-27)].
  158. The Best Nights Out This Month. „Spin”, s. 97, sierpień 2006. ISSN 0886-3032
  159. Layne Staley Tribute Events Detailed (ang.). Blabbermouth.net. [dostęp 2016-03-21]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-27)].
  160. a b c Nicole Brodeur. ‘This Was My War’: Layne Staley’s Mother Recounts Sorrow as Opioid Deaths Worsen. „The Seattle Times”. ISSN 0745-9696 (ang.). [dostęp 2017-08-20]. [zarchiwizowane z adresu 2017-08-20]. 
  161. Layne Staley : Equipboard (ang.). [dostęp 2016-03-21]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-06-18)].
  162. Prato 2009 ↓, s. 408.
  163. Neil Daniels: Reinventing Metal: The True Story of Pantera and the Tragically Short Life of Dimebag Darrell. Hal Leonard Corporation, 2013. ISBN 978-1-4803-6272-7. (ang.)
  164. Prato 2009 ↓, s. 265–266; de Sola 2015 ↓, s. 141
  165. de Sola 2015 ↓, s. 234–235.
  166. a b Ned Lannamann. Pearl Jam Twenty – Seattle Movie Times. „The Stranger”. ISSN 1935-9004 (ang.). [dostęp 2019-03-10]. [zarchiwizowane z adresu 2019-03-10]. 

Bibliografia | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Alice in Chains Mad Season Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Layne Staley" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy