Leszek Balcerowicz


Leszek Balcerowicz w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Leszek Balcerowicz we Wrocławiu (2006) Leszek Balcerowicz prowadzący wykład na Uniwersytecie Śląskim w Katowicach (2008) Marta Stremecka i Leszek Balcerowicz (2014)

Leszek Henryk Balcerowicz (ur. 19 stycznia 1947 w Lipnie[1][2]) – polski polityk i ekonomista, doktor habilitowany nauk ekonomicznych, nauczyciel akademicki.

Wiceprezes Rady Ministrów i minister finansów w rządach Tadeusza Mazowieckiego (1989–1991), Jana Krzysztofa Bieleckiego (1991) i Jerzego Buzka (1997–2000), poseł na Sejm III kadencji (1997–2000), prezes Narodowego Banku Polskiego (2001–2007). Drugi przewodniczący Unii Wolności (1995–2000). Założyciel i przewodniczący rady think tanku Forum Obywatelskiego Rozwoju. Kawaler Orderu Orła Białego.

Jako minister finansów był odpowiedzialny za przeprowadzenie w Polsce transformacji z gospodarki planowo-socjalistycznej do społecznej gospodarki rynkowej. Tzw. plan Balcerowicza umożliwił rozpoczęcie w latach 1990–1991 szybkiego programu reform. W ciągu półtora roku doprowadzono do zdławienia hiperinflacji, urealniono kurs walutowy złotego, wprowadzono jego wewnętrzną wymienialność, przeprowadzono reformę systemu bankowego, zrównoważono detaliczny rynek wewnętrzny, rozpoczęto reformy podatkowe i ubezpieczeniowe, które były później kontynuowane przez kolejnych ministrów. Taki sposób przeprowadzenia transformacji był później naśladowany z różnym skutkiem w innych państwach byłego bloku wschodniego.

Wolnorynkowe reformy gospodarcze przyczyniły się do przekształcenia Polski w jedną z najlepiej prosperujących gospodarek w regionie[3][4][5]. Krytycznie oceniali je za to m.in. późniejszy minister finansów Grzegorz Kołodko, a także Tadeusz Kowalik czy Karol Modzelewski, którzy wskazywali na negatywne skutki transformacji związane z dominacją modelu neoliberalnego.

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Wykształcenie i działalność akademicka | edytuj kod

W 1965 został przyjęty na Wydział Handlu Zagranicznego w Szkole Głównej Planowania i Statystyki w Warszawie[6]. W 1970 otrzymał z wyróżnieniem dyplom magisterski na tej uczelni (w 1990 przemianowanej na Szkołę Główną Handlową)[7]. W 1972 wyjechał na stypendium do Stanów Zjednoczonych[8]. W 1974 uzyskał tytuł MBA na Saint John’s University w Nowym Jorku[9]. W 1975 obronił w SGPiS pracę doktorską[9] zatytułowaną Koszty przedsięwzięć innowacyjnych[10]. Został następnie na tej uczelni zatrudniony jako adiunkt. Przez 11 lat był związany z Instytutem Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych SGPiS, gdzie zajmował się transferem postępu technicznego do krajów słabo rozwiniętych. W latach 1978–1980 pracował w Instytucie Podstawowych Problemów Marksizmu-Leninizmu przy KC PZPR, gdzie zajmował się problematyką urynkowienia gospodarki socjalistycznej[11]. W latach 80. odbył kilka stażów naukowych, m.in. na University of Sussex (Anglia) i Uniwersytecie w Marburgu. Habilitował się na SGPiS w 1990[12], przedstawiając rozprawę pod tytułem Systemy gospodarcze. Elementy analizy porównawczej[10]. W 1992 objął stanowisko profesora nadzwyczajnego SGH, kierował Katedrą Międzynarodowych Studiów Porównawczych.

Uzyskał członkostwo m.in. w Stowarzyszeniu Naukowym Collegium Invisibile[13]. Wszedł w skład Komitetu Nauk Ekonomicznych Polskiej Akademii Nauk[14].

Jego dorobek naukowy obejmuje kilkadziesiąt publikacji w czasopismach naukowych oraz kilkanaście książek.

Działalność polityczna | edytuj kod

Polska Rzeczpospolita Ludowa | edytuj kod

Od 1969 należał do Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej[15], z której wystąpił w 1981 po wprowadzeniu stanu wojennego[16]. W latach 1978–1980 kierował zespołem doradców-ekonomistów przy premierze Piotrze Jaroszewiczu, który opracował raport o stanie państwa prognozujący szybki upadek polityki gospodarczej Edwarda Gierka oraz stwierdził konieczność urynkowienia i zmian strukturalnych w przemyśle[17]. Po powstaniu „Solidarności” został członkiem rady ekspertów ekonomicznych związku, w ramach której uczestniczył w opracowaniu projektu przejścia od gospodarki planowej do gospodarki opartej na samorządach pracowniczych.

Lata 1989–1991 | edytuj kod

 Osobny artykuł: Plan Balcerowicza.

W okresie od 12 września 1989[18] do 12 stycznia 1991 zajmował stanowiska wicepremiera i ministra finansów w rządzie Tadeusza Mazowieckiego. Te same funkcje pełnił także w gabinecie Jana Krzysztofa Bieleckiego (w okresie od 12 stycznia[19] do 5 grudnia 1991).

Jako minister finansów był odpowiedzialny za przeprowadzenie transformacji Polski z gospodarki planowo-socjalistycznej do społecznej gospodarki rynkowej. Plan zmian, określany następnie jako tzw. plan Balcerowicza, przygotowany pod wpływem doktryny Jeffreya Sachsa, umożliwił rozpoczęcie szybkiego programu reform[20]. W ciągu półtora roku doprowadzono do zdławienia hiperinflacji z poziomu 685,8% (1990) do 60% rocznie, urealniono kurs walutowy złotego, wprowadzono jego wewnętrzną wymienialność, przeprowadzono reformę systemu bankowego, zrównoważono detaliczny rynek wewnętrzny, rozpoczęto reformy podatkowe i ubezpieczeniowe, które były później kontynuowane przez kolejnych ministrów. Taki sposób przeprowadzenia transformacji był później naśladowany z różnym skutkiem w innych państwach byłego bloku wschodniego. Pod koniec urzędowania w grudniu 1991 Leszek Balcerowicz podpisał układ stowarzyszeniowy RP z EWG.

„Plan Balcerowicza”, stanowiący przede wszystkim narzędzie antyinflacyjne, utożsamiany bywał z całością transformacji gospodarczej w Polsce. Krytycznie te reformy i ich przeprowadzenie oceniali m.in. późniejszy minister finansów Grzegorz Kołodko[21], Tadeusz Kowalik[22] czy Karol Modzelewski[23]. Na tle niechęci do Leszka Balcerowicza powstał slogan „Balcerowicz musi odejść”.

Jego działalność jako ministra finansów dwukrotnie była przedmiotem sejmowego postępowania w sprawie odpowiedzialności konstytucyjnej. W obu przypadkach Sejm umorzył postępowanie: w marcu 1993[24] i czerwcu 1994[25].

Działalność od 1995 | edytuj kod

W 1995 r. powrócił do działalności politycznej, obejmując w maju tego samego roku stanowisko przewodniczącego Unii Wolności, pokonując Tadeusza Mazowieckiego[26]. W wyborach parlamentarnych we wrześniu 1997 z listy tej partii zdobył mandat posła na Sejm III kadencji, uzyskując najlepszy indywidualny wynik w okręgu katowickim[27] (z wynikiem ponad 91 tys. głosów).

W rządzie Jerzego Buzka po raz trzeci objął stanowiska wicepremiera i ministra finansów, zajmując je w okresie od 31 października 1997[28] do 8 czerwca 2000[29], tj. do czasu rozpadu koalicji AWS-UW.

Jesienią 2000 zrezygnował z kandydowania na kolejną kadencję przewodniczącego Unii Wolności. 22 grudnia tego samego roku został wybrany przez Sejm na prezesa Narodowego Banku Polskiego (zrzekł się wówczas mandatu poselskiego)[30]. Pełnił tę funkcję od 10 stycznia 2001 do 10 stycznia 2007 i jako prezes NBP od 1 maja 2004 wchodził z urzędu w skład Rady Ogólnej Europejskiego Banku Centralnego.

Działalność pozapolityczna | edytuj kod

W latach 1992–2000 przewodniczył radzie naukowej Fundacji Centrum Analiz Społeczno-Ekonomicznych (CASE). We wrześniu 2007 stanął na czele założonej przez siebie fundacji Forum Obywatelskiego Rozwoju.

W czerwcu 2008 został przewodniczącym rady nadzorczej europejskiego think tanku Bruegel. W październiku tego samego roku został wiceprezydentem International Atlantic Economic Society[31] oraz członkiem grupy roboczej Unii Europejskiej mającej szukać sposobów wyjścia z kryzysu ekonomicznego[32]. Powołany również w skład kapituły ustanowionej w 2013 Nagrody Newsweeka im. Teresy Torańskiej[33].

W kwietniu 2016 mianowany przedstawicielem prezydenta Ukrainy Petra Poroszenki w gabinecie ministrów Ukrainy, a także jego doradcą i współprzewodniczącym – wraz z Ivanem Miklošem – grupy doradców strategicznych do spraw reform[34].

Publikacje | edytuj kod

  • Socjalizm, kapitalizm, transformacja: szkice z przełomu epok, 1997.
  • Wolność i rozwój: ekonomia wolnego rynku, 1995.
  • Odkrywając wolność. Przeciw zniewoleniu umysłów (wybór tekstów i wstęp), 2012.
  • Trzeba się bić (rozmawia Marta Stremecka), 2014.
  • Zagadki wzrostu gospodarczego. Siły napędowe i kryzysy – analiza porównawcza (red. nauk. z Andrzejem Rzońcą), 2010.
  • Trzeba się bić z PiS o Polskę, 2016.
  • Wolność, rozwój, demokracja, 2017.

Życie prywatne | edytuj kod

Jego rodzicami byli Barbara i Wacław[35]. Gdy miał dwa lata, jego rodzina przeniosła się do Torunia[36]. W czasie nauki w szkole średniej i w pierwszych latach studiów zajmował się wyczynowo lekkoatletyką[6], reprezentował barwy Pomorzanina Toruń[37] i AZS Warszawa. W barwach warszawskiego klubu został w 1966 mistrzem Polski juniorów w biegu przełajowym na 1500 m[38]. Od 3 listopada 1977 żonaty z Ewą Balcerowicz. Ma troje dzieci: Macieja (ur. 1972), Wojciecha (ur. 1980) i Annę (ur. 1984).

Odznaczenia i wyróżnienia | edytuj kod

Ordery i odznaczenia
Nagrody i wyróżnienia
Doktoraty honorowe

Tytuły doktora honoris causa przyznały mu m.in. następujące uczelnie:

Przypisy | edytuj kod

  1. Strona sejmowa posła III kadencji. [dostęp 2016-07-12].
  2. W zawartych w wydanej w 2014 książce Trzeba się bić wspomnieniach Leszek Balcerowicz podał nieudokumentowany przekaz swojej matki, według której w rzeczywistości miał się urodzić w domu babki we Włocławku (por. Trzeba się bić. rp.pl, 13 września 2014. [dostęp 2019-01-29].).
  3. Christopher Alessi: Poland's Economic Model (ang.). Council on Foreign Relations, 12 listopada 2012. [dostęp 2019-10-26].
  4. Jan Cieński: Poland's transformation is a story worth telling (ang.). politico.eu, 8 stycznia 2019. [dostęp 2019-10-26].
  5. Marcin Piątkowski: Poland has become Europe's growth champion, but can this success continue? (ang.). lse.ac.uk, 17 grudnia 2018. [dostęp 2019-10-26].
  6. a b Stremecka 2014 ↓, s. 23.
  7. Stremecka 2014 ↓, s. 48.
  8. Stremecka 2014 ↓, s. 35.
  9. a b Stremecka 2014 ↓, s. 50.
  10. a b c Doktorzy honoris causa. sgh.waw.pl. [dostęp 2016-03-12].
  11. Stremecka 2014 ↓, s. 54.
  12. Stremecka 2014 ↓, s. 82.
  13. Lista tutorów Collegium Invisibile. ci.edu.pl. [dostęp 2011-04-02].
  14. Skład. kne.pan.pl. [dostęp 2016-07-12].
  15. Kto jest kim w Polsce 1984. Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwo Interpress, 1984, s. 31. ISBN 83-223-2073-6.
  16. Stremecka 2014 ↓, s. 65.
  17. Rząd już prawie gotów. wyborcza.pl, 9 września 1989. [dostęp 2013-11-20].
  18. M.P. z 1989 r. nr 32, poz. 243.
  19. M.P. z 1991 r. nr 3, poz. 12.
  20. Stremecka 2014 ↓, s. 101.
  21. Stremecka 2014 ↓, s. 161.
  22. Mateusz Rolski. Krytyka Planu Balcerowicza w ujęciu Grzegorza Kołodki oraz Tadeusza Kowalika. „Studia Ekonomiczne. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach”. Nr 130 Problemy gospodarki rynkowej: Polska i świat, s. 88–100, 2013. [dostęp 2018-07-07]. 
  23. Stremecka 2014 ↓, s. 163.
  24. M.P. z 1993 r. nr 13, poz. 86.
  25. M.P. z 1994 r. nr 34, poz. 278.
  26. Stremecka 2014 ↓, s. 208.
  27. Stremecka 2014 ↓, s. 221.
  28. M.P. z 1997 r. nr 81, poz. 787.
  29. M.P. z 2000 r. nr 17, poz. 360.
  30. Dudek 2013 ↓, s. 430.
  31. Balcerowicz wiceprezydentem International Atlantic Economic Society. wirtualnemedia.pl, 13 października 2008. [dostęp 2010-05-25].
  32. Balcerowicz przyjął zaproszenie do unijnej grupy ds. kryzysu finansowego. wirtualnemedia.pl, 19 października 2008. [dostęp 2010-05-25].
  33. Znamy nominowanych w konkursie o Nagrodę „Newsweeka” im. Teresy Torańskiej. fundacjatoranskiej.pl. [dostęp 2015-11-21].
  34. Лєшек Бальцерович став представником Президента в Кабінеті Міністрів (ukr.). president.gov.ua, 22 kwietnia 2016. [dostęp 2016-04-22].
  35. Stremecka 2014 ↓, s. 10.
  36. Stremecka 2014 ↓, s. 11.
  37. Polski Związek Lekkiej Atletyki. Rocznik 1965. Warszawa: Sport i Turystyka, 1966, s. 132.
  38. Polski Związek Lekkiej Atletyki. Rocznik 1966. Warszawa: Sport i Turystyka, 1967, s. 54.
  39. M.P. z 2006 r. nr 2, poz. 19.
  40. Ludzie: Leszek Balcerowicz. „Wprost” nr 13/2000. [dostęp 2016-03-29].
  41. Eesti Vabariigi teenetemärgid (est.). president.ee. [dostęp 2014-12-05].
  42. Leszek Balcerowicz. umlipno.pl. [dostęp 2016-01-29].
  43. Medal nie zardzewieje. rp.pl, 26 maja 1993. [dostęp 2019-07-16].
  44. a b Nagrody Lewiatana. konfederacjalewiatan.pl. [dostęp 2017-07-20].
  45. Werdykt Kapituły Medalu św. Jerzego. tygodnik.onet.pl, 2 czerwca 2009. [dostęp 2010-06-28].
  46. Nagroda Jana Nowaka-Jeziorańskiego 2010. wroclaw.pl, 4 czerwca 2010. [dostęp 2010-06-04].
  47. Profesor Leszek Balcerowicz otrzymał nagrodę im. J. Gajdara. msz.gov.pl, 20 marca 2014. [dostęp 2014-04-02].
  48. Balcerowicz nagrodzony za „niewyobrażalną reformę gospodarczą”. gazetaprawna.pl, 20 maja 2014. [dostęp 2017-07-25].
  49. Wiesław Lewicki: Nagrody Polonicus 2016 przyznane. institut-polonicus.eu, 29 lutego 2016. [dostęp 2018-05-04].
  50. Doktorzy honoris causa UMK. umk.pl. [dostęp 2011-02-25].
  51. Doctor Honoris Causa Ekonomickej Univerzity v Bratislave (słow.). euba.sk. [dostęp 2015-10-13].
  52. Doktorzy Honorowi Uniwersytetu Gdańskiego. ug.edu.pl. [dostęp 2011-02-25].
  53. Doktorat honoris causa dla prof. Leszka Balcerowicza. uw.edu.pl, 6 marca 2008. [dostęp 2010-05-26].
  54. Balcerowicz z doktoratem honoris causa. wprost.pl, 25 maja 2010. [dostęp 2010-05-25].
  55. Honorary Doctoral Degree Awarded at November 2015 Commencement (ang.). newmedia.ufm.edu, 7 listopada 2015. [dostęp 2015-11-18].

Bibliografia | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Leszek Balcerowicz" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy