Lipusz


Na mapach: 54°05′51″N 17°47′04″E/54,097500 17,784444

Lipusz w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Lipusz (dodatkowa nazwa w j. kaszub. Lëpùsz; niem. Lippusch[1]) – duża wieś kaszubska o charakterze małomiasteczkowym położona w północnej Polsce w województwie pomorskim, w powiecie kościerskim, w gminie Lipusz nad rzeką Wdą. W latach 1975–1998 należała do województwa gdańskiego.

Miejscowość jest siedzibą gminy Lipusz.

Lipusz posiada kilka połączeń kolejowych z Kościerzyną i Chojnicami poprzez Brusy. Pasażerski ruch kolejowy na linii do Bytowa jest zawieszony[2].

W dawnym kościele ewangelickim z 1865 roku od 2002 znajduje się Muzeum Gospodarstwa Wiejskiego, prezentujące ok. 320 eksponatów (wóz strażacki z 1913, kierzonki, kopanka, kamienie do śrutownika itp.). Na Wdzie znajduje się młyn wodny z początku XIX wieku.

Na północ od Lipusza znajduje się jezioro Lubiszewskie.

Miejscowość znajduje się na turystycznym Szlaku Kamiennych Kręgów i na szlaku kajakowym rzeki Wdy.

Otaczające wieś lasy zostały w 2017 silnie zniszczone w wyniku przechodzącej tędy fali nawałnic (zniszczeniu uległo 4200 ha zarządzanych przez Nadleśnictwo Lipusz). W 2018 w ramach restytucji lasu i w związku z obchodami 100-lecia niepodległości postanowiono o zasadzeniu przez harcerzy i wolontariuszy (razem ok. 3 tys. osób) na powierzchni ponad 10 ha nowych drzew w taki sposób, aby utworzyły one wizerunek godła państwowego, widoczny z okien przelatujących samolotów[3][4]. Ponadto leśnicy pozostawili na obszarze 2 ha połamane drzewa, aby przypominały, jak wyglądały okoliczne lasy po nawałnicy.

Spis treści

Zabytki | edytuj kod

Według rejestru zabytków NID[5] na listę zabytków wpisane są:

  • kościół parafialny pw. św. Michała Archanioła, 1866-7, nr rej.: 968 z 26.08.1986
  • kaplica grobowa rodziny Żelewskich, 1880, nr rej.: j.w.
  • cmentarz grzebalny przy kościele, XIX w., nr rej.: j.w.
  • kościół ewangelicki, 1865, nr rej.: 957 z 14.03.1986
  • cmentarz rzymskokatolicki, 1922-23, nr rej.: 969 z 26.08.1986.

Inne[6]:

  • drewniany młyn na Wdzie
  • kamienica Banku Ludowego z 1904
  • neogotyckie zabudowania nadleśnictwa

Drogi przechodzące przez Lipusz | edytuj kod

Zobacz też | edytuj kod

Młyn wodny

Przypisy | edytuj kod

  1. F. Lorentz Polskie i kaszubskie nazwy miejscowości na Pomorzu Kaszubskiem (​ISBN 83-60437-22-X​) (​ISBN 978-83-60437-22-3​)
  2. Andrzej Gurba: Do miasta po latach wróciły pociągi (pol.). 22 XI 2007. [dostęp 13 VI 2009].
  3. Godło państwowe z kilkuset drzew. Nietypowa akcja harcerzy na stulecie odzyskania niepodległości
  4. Leśnicy musieli zamknąć las zniszczony w nawałnicy. Bo stał się turystyczną atrakcją
  5. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo pomorskie. 2019-12-31. s. 49. [dostęp 2018-12-29].
  6. Jarosław Ellwart „Powiat kościerski, mapa turystyczna” Wydawnictwo Region Gdynia 2012 ​ISBN 978-83-7591-281-4

Bibliografia | edytuj kod

  • Monografia Lipusz-Dziemiany. Józef Borzyszkowski (red.). Gdańsk: Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, 1994.
  • Jarosław Ellwart: Lipusz i okolice. Gdynia: Wydawnictwo „Region”, 1994.
  • Marian Lemańczyk: Lipusz: Przeszłość wsi w pamięci jej mieszkańców. Gdańsk: Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, 1989.
  • Aleksander Majkowski: Życie i przygody Remusa. Lech bądkowski (tłum.). Gdańsk: Oficyna Czec, 1997.

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Lipusz" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy