Lux Radio Theatre


Lux Radio Theatre w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Lux Radio Theatre (czasami też jako Lux Radio Theater) – amerykańska seria antologii radiowych emitowana pierwotnie w NBC Blue Network (1934–1935; własność NBC, późniejszego poprzednika ABC w latach 1943–1945), a następnie w CBS Radio (1935–1954) i NBC Radio (1954–1955). Początkowo, przez pierwsze dwa sezony, program zajmował się adaptacją sztuk wystawianych na nowojorskim Broadwayu, nim zaczął prezentować również wersje filmowe. Występy trwały godzinę i odbywały się w studiu z udziałem publiczności. Audycja Lux Radio Theatre uchodziła za najważniejszą serię antologii radiowych, nadawaną przez 20 lat i kontynuowaną w telewizji jako Lux Video Theatre (1950–1957). Głównym sponsorem programu był koncern Unilever i marka mydła Lux.

Na ogólnokrajową popularność audycji, której liczba słuchaczy, według różnych danych, wahała się w przedziale od 30 do 40 milionów, istotny wpływ miała postać drugiego gospodarza programu, cieszącego się uznaniem publiczności Cecila B. De Mille’a, amerykańskiego filmowca. W 1942, za „wybitną rozrywkę w dramacie”, program Lux Radio Theatre został uhonorowany Peabody Award[a][1].

Spis treści

Historia | edytuj kod

Początki (1934–1936) | edytuj kod

Reklama będąca zapowiedzią pierwszego odcinka Lux Radio Theatre, który wyemitowano 14 października 1934 na antenie NBC z udziałem pary aktorskiej John Boles i Miriam Hopkins

Program radiowy Lux Radio Theatre (często pisany również jako Lux Radio Theater)[2] został utworzony w 1934 przez amerykańską agencję reklamową JWT dla spółki Lever Brothers, jako medium służące do radiowych adaptacji spektakli wystawianych na nowojorskim Broadwayu. W początkowym założeniu miał on być podobny do innego programu, cieszącego się uznaniem słuchaczy – The First Nighter Program, który również nadawany był w Nowym Jorku[3]. Lux Radio Theatre emitowano w stacji NBC Blue Network w niedzielne popołudnia[4]. Siedziba radia mieściła się na Manhattanie[5]. Gospodarzem pierwszego sezonu był John Anthony, występujący pod fikcyjnym imieniem i nazwiskiem „Douglass Garrick”[4][5].

W pierwszym odcinku dokonano adaptacji sztuki Siódme niebo autorstwa Austina Stronga, wystawianej na Broadwayu w latach 1922–1924, z udziałem Johna Bolesa i Miriam Hopkins w dniu 14 października 1934[6]. Główny nacisk kładziono na takie dramaty jak What Every Woman Knows i Mrs. Dane’s Defense[4]. Mimo że debiutancki sezon był krytycznym sukcesem, Lever Brothers liczyło na wyższe oceny słuchaczy[5]. W 1935 program przeniesiono do CBS Radio i nadawano go o godzinie 21:00, co było korzystniejszą zmianą (od tej pory emitowany był w poniedziałkowe wieczory niemalże do końca istnienia w 1955)[b][3]. Kiedy oceny audycji zaczęły spadać w drugim roku nadawania (według źródeł zanotowały spadek o cztery punkty w dół)[2], tłumaczono to „silnym niedoborem materiału na Broadwayu, nadającego się na adaptację”[3]. Odpowiedzialnemu za finanse w JWT Danny’emu Dankerowi zostało powierzone zadanie podniesienia oceny programu[2][3][7]. Danker, mając w pamięci powodzenie programu Hollywood Hotel, współprowadzonego przez Louellę Parsons i coraz powszechniejszą praktykę angażowania czołowych gwiazd filmowych do występowania w różnych audycjach radiowych, zasugerował przeniesienie audycji z Nowego Jorku do Hollywood[c][2][3]. Dzięki usługom firmy AT&T na zachodnim wybrzeżu, JWT zatwierdziło zmianę i od 1 czerwca 1936 Lux Radio Theatre rozpoczęło prowadzenie transmisji na żywo z Hollywood[3][8]. Na nową siedzibę wybrano Music Box Theater, mieszczący się na Hollywood Boulevard[5], a pierwszą audycją był The Legionnaire and the Lady z udziałem Clarka Gable’a i Marlene Dietrich[9].

Hollywood, era DeMille’a (1936–1945) | edytuj kod

Cecil B. DeMille – najdłużej pełniący rolę gospodarza w audycji Lux Radio Theatre w latach 1936–1945 (na zdj. w 1937 w siedzibie programu)

Decyzją Dankera zatrudniono Cecila B. DeMille’a jako nowego gospodarza audycji[3][8]. Zdaniem Michele Hilmes, autorki książki Hollywood and Broadcasting: From Radio to Cable (1990), podjęcie współpracy z DeMille’em było kluczowym punktem w ustaleniu tonu, który ostatecznie doprowadził audycję do dużego sukcesu[d][3]. DeMille osobiście wybierał filmy do adaptacji oraz zapraszał do programu aktorów, którzy dokonywali ponownej interpretacji swoich ról filmowych. W ocenie Hilmes gospodarz postrzegany był przez słuchaczy jako główna siła twórcza audycji[11]. Sposób prowadzenia programu przez DeMille’a spotykał się z powszechnym uznaniem ze strony odbiorców i sprawiał, że był on centralnym punktem audycji, wokół której odbywały się dyskusje na temat całego cyklu[12]. Adaptacjami scenariusza filmowego i jego redukcją na potrzeby radia zajmował się przez wiele lat George Wells, który następnie został scenarzystą i pracował dla studia Metro-Goldwyn-Mayer[e][12]. Zastąpił go Sanford Barnett, udzielający się wcześniej jako jeden z reżyserów Lux Radio Theatre[12]. Obecność DeMille’a wymagana była jedynie podczas ostatniej próby ubioru i samego występu na żywo; resztę decyzji podejmowało wyłącznie biuro Dankera i JWT[12]. W sezonie 1936/1937 na antenie programu występował szereg ówczesnych hollywoodzkich gwiazd filmowych, w tym między innymi Errol Flynn, Fredric March, Irene Dunne, Jean Arthur, Olivia de Havilland i Robert Taylor[5].

Robert Taylor, Cecil B. DeMille i Jean Harlow w stacji CBS, lata 30.

Podstawową koncepcją Lux Radio Theatre była adaptacja hollywoodzkich filmów na potrzeby radia, choć zdaniem Hilmes opis ten jest nieco mylący. W ocenie autorki często sięgano również po klasyczne lub broadwayowskie sztuki, co do których zakupiono prawa, ale nie zostały one zrealizowane[13]. Odnosi się to szczególnie do pierwszych sezonów programu; gdy audycja zyskiwała na szerszej rozpoznawalności, studia filmowe chętniej umożliwiały dopasowanie odpowiedniego terminu dla adaptacji radiowej ich najnowszych produkcji. Hilmes zwracała uwagę na fakt, że mimo iż kilka adaptacji było prezentowanych na antenie radia w tym samym czasie, w którym dany film puszczano w kinach, to jednak z pięciu programów – emitowanych od października 1938 do listopada 1940 – tylko trzynaście nadawano blisko czasu ich pierwszego wydania, z oryginalną obsadą, odtwarzającą swoje role w radiu[14]. Większość pozostałych produkcji emitowano od jednego do czterech lat po premierze filmu. W miarę trwania programu Lux Radio Theatre zyskiwał lepsze oceny, co powodowało, że kilku aktorów i aktorek stało się regularnymi wykonawcami na antenie (najczęściej występowali Fred MacMurray; 26 razy i Loretta Young; 25 razy) – Barbara Stanwyck (23 razy), Brian Aherne (20 razy), Cary Grant (22 razy), Claudette Colbert (24 razy), Don Ameche (21 razy), George Brent i Ray Milland (po 20 razy)[15] – którzy odtwarzali role w zastępstwie za innych aktorów, będących w owym czasie niedostępnymi lub gdy odmawiali pojawienia się w radiu[14].

W 1940 audycję przeniesiono do Vinnie Street Playhouse. Miejsce to posiadało bardziej przestronną scenę, dzięki czemu aktorzy mogli zmieścić się na niej, nawet jeśli ich role zostały zakończone na pierwszym akcie[16].

Zarówno większe, jak i mniejsze studia zezwalały Lux Radio Theatre na wykorzystywanie swoich filmów; wśród nich byli także producenci niezależni: David O. Selznick, Samuel Goldwyn i Zoltan Korda. Niektórzy z nich – głównie Goldwyn – wykorzystywali ogólnokrajową rozpoznawalność audycji do promowania swoich produkcji oraz traktowali ją jako darmową reklamę. Z takiego rozwiązania często korzystali niezależni producenci, którzy nie mieli takich możliwości finansowych, w przeciwieństwie do dużych wytwórni, dysponujących znacznie większym budżetem[14].

Konflikt z AFTRA (1945) | edytuj kod

Od lewej: Paul de Vassal, Simone Simon i Albert Cloutier w audycji Lux Radio Theatre, 7 maja 1942 Victor Mature i Lana Turner w trakcie radiowej adaptacji filmu Slightly Dangerous w Lux Radio Theatre (1943)

Dziewięcioletnia kadencja DeMille’a w roli gospodarza Lux Radio Theatre zakończyła się 22 stycznia 1945 w wyniku sporu na tle politycznym z American Federation of Television and Radio Artists (AFTRA)[2][17]. Kwestia konfliktu dotyczyła 12. poprawki do Konstytucji Stanów Zjednoczonych i propozycji głosowania zwanego „prawem do pracy” (pozwoliłoby to na pracę w radiu każdemu, bez konieczności bycia w związku)[18]. AFTRA postanowiła zbudować „skrzynię wojenną”, aby z tym walczyć, pobierając w tym celu opłatę w wysokości jednego dolara od każdego członka związku[19]. DeMille odmówił zapłaty. Twierdził, że sympatyzuje z ideałami związkowymi (Frank A. Salamone w książce The Guide to United States Popular Culture; 2001 podawał, że „nienawidził związków i bał się ich rosnącej siły”)[2], ale w rzeczywistości nie ufał sile AFTRA. Był zdania, że to kwestia wolności i nie możne być kompromisu. Spór przeciągnął się do końca 1944. DeMille nie zmienił zdania i 22 stycznia 1945 odszedł z programu[19]. Na tymczasowe zastępstwo do roli gospodarza przyjęto między innymi Briana Aherne, Irvinga Pichela, Lionela Barrymore’a, Marka Hellingera i Waltera Hustona[2][4][18].

Ostatnia dekada (1945–1955) | edytuj kod

Jesienią 1945 nowym gospodarzem został William Keighley[19], który od początku lat 30. zajmował się reżyserią filmową oraz był uznanym radiowcem. Piastował również stanowisko szefa Motion Picture Services w Army Air Corps. Funkcję gospodarza Lux Radio Theatre pełnił przez okres siedmiu lat, od 1945 do 1952[4], choć niektóre źródła podawały 1951[2]. Od 1952 do 1955 gospodarzem audycji był aktor, reżyser i producent Irving Cummings[4]. W 1954 CBS zrezygnowało z nadawania Lux Radio Theatre na swojej antenie i 28 czerwca program powrócił do NBC, gdzie pierwotnie był transmitowany. Emitowano go we wtorkowe wieczory, począwszy od 14 września 1954, aż do ostatniej emisji, która miała miejsce 7 czerwca 1955[2][18].

Od 1934 do 1955 Lux Radio Theatre wykorzystał 52 tys. stron scenariusza, w programie wystąpiło 496 gwiazd filmowych, 1467 wykonawców wspierających oraz użyto 22 tys. 667 efektów dźwiękowych[19]. Najwcześniejszą zachowaną audycją w archiwach jest odcinek Dulcey z udziałem Gene’a Lockharta i ZaSu Pitts, wyemitowany 28 października 1935, w okresie, gdy Lux Radio Theatre nadawał z Nowego Jorku[15]. Wyemitowano 926 odcinków[18].

Artyści występujący w programie | edytuj kod

Spencer Tracy i Joan Crawford w radiowej adaptacji sztuki Anny Christie w Lux Radio Theatre, 7 lutego 1938 Katharine Hepburn, Cary Grant i James Stewart w trakcie radiowej adaptacji filmu Filadelfijska opowieść w Lux Radio Theatre, 20 lipca 1942 Wanda Hendrix przygotowująca się do występu w Lux Radio Theatre (1949)

Na przestrzeni lat w programie Lux Radio Theatre występowało wiele wiodących gwiazd filmowych i scenicznych. Wśród nich byli między innymi[4][20][21]:

Historia transmisji | edytuj kod

Opracowano na podstawie materiału źródłowego[4]:

  • NBC Blue Network (14 października 1934–30 czerwca 1935) – audycja nadawana z Nowego Jorku.
  • CBS Radio (29 lipca 1935–28 czerwca 1954) – do 25 maja 1936 audycja nadawana była z Nowego Jorku, po czym została przeniesiona do Hollywood, skąd transmitowano ją począwszy od 1 czerwca.
  • NBC Radio (14 września 1954–7 czerwca 1955)

Znaczenie | edytuj kod

Kadr z filmowego odpowiednika programu Lux Video Theatre (1951), emitowanego w latach 1950–1957 na antenie CBS

Historyk radia John Dunning, autor książki On the Air: The Encyclopedia of Old–Time Radio (1988), ocenił, że Lux Radio Theatre było najważniejszą radiową antologią dramatyczną. Program dysponował największym budżetem (aktor za jednorazowy 60-minutowy występ otrzymywał wynagrodzenie w wysokości 5 tys. dolarów) i cieszył się dużym uznaniem, a jego wieloletnim gospodarzem był uznany reżyser i producent Cecil B. DeMille[4]. Szacowana liczba słuchaczy audycji wynosiła od 30[2] do 40 milionów[4], co, według Dunninga, czyniło program „potęgą na skalę światową”[4]. W ocenie autora siła oddziaływania Lux Radio Theatre była na tyle duża, że gdy pracownicy audycji dzwonili z zaproszeniem do studia na nagrania, harmonogramy realizacji zdjęć do filmów przerywano, a aktorzy udawali się na próby radiowe. Producenci chętnie przystawali na przerwę, ponieważ wiedzieli, że adaptacja ich filmu na potrzeby Lux Radio Theatre automatycznie zwiększała szanse na dobry wynik w box offisie[4]. Niektóre z gwiazd, jak Joan Crawford, początkowo odczuwały lęk przed występowaniem dla wielomilionowej publiczności przed mikrofonem[2]. Antologia Lux Radio Theatre regularnie zajmowała miejsce w czołowej dziesiątce najlepszych audycji radiowych w Stanach Zjednoczonych[2].

Powstała również australijska wersja Lux Radio Theatre, emitowana w Major Broadcasting Network w latach 40. i 50. w niedzielne wieczory (godz. 20:00)[22]. 3 września 1939, gdy audycja nadawała spektakl Leah Kleschna, program przerwał głos ówczesnego premiera Roberta Menziesa, który poinformował radiosłuchaczy, że Australia jest w stanie wojny z Niemcami[23].

Telewizyjnym odpowiednikiem Lux Radio Theatre była antologia Lux Video Theatre, emitowana w latach 1950–1957 na antenie CBS. Łącznie wyprodukowano 336 odcinków w siedmiu sezonach, które trwały po 30 minut[24].

Uwagi | edytuj kod

  1. Program otrzymał nagrodę ex aequo z An Open Letter to the American People, również stacji CBS[1].
  2. Gdy Lux Radio Theatre przeniosło się do CBS w 1935, na krótko kolejnym gospodarzem, który podobnie jak i Anthony występował pod pseudonimem „Douglass Garrick”, został Albert Hayes[5].
  3. Mimo wielu obaw, program Hollywood Hotel Louelli Parsons udowodnił, że występy radiowe głównych gwiazd filmowych nie zagrażały atrakcyjności danej produkcji w box offisie, a wręcz ją poprawiały[2].
  4. W ocenie Hilmes DeMille miał podobny sposób prowadzenia audycji co Rudy Vallee, który był gospodarzem poprzedniej audycji JWT – The Fleischmann’s Yeast Hour, emitowanej w latach 1929–1936. Wykorzystywano w niej spin-offy sitcomów, dramatów a nawet dokumentów, które później stały się podstawowymi elementami radiofonii[10].
  5. W 1957 Welles został laureatem nagrody Akademii Filmowej za najlepszy scenariusz oryginalny do filmu Żona modna (1957, reż. Vincente Minnelli)[12].

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b The Peabody Awards – „Lux Radio Theatre” and „An Open Letter to the American People” for Utstanding Entertainment in Drama (ang.). Peabody Award. [dostęp 2019-12-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-12-28)].
  2. a b c d e f g h i j k l m Frank A. Salamone: The Guide to United States Popular Culture. William Labov, Ray Broadus Browne, Pat Browne (red.). Popular Press, 2001, s. 501. ISBN 978-0-87972-821-2. (ang.)
  3. a b c d e f g h Hilmes 1990 ↓, s. 90.
  4. a b c d e f g h i j k l Dunning 1998 ↓, s. 416.
  5. a b c d e f Becker 2010 ↓, s. 441.
  6. Allan R. Ellenberger: Miriam Hopkins: Life and Films of a Hollywood Rebel. University Press of Kentucky, 2017, s. 308. ISBN 978-0-8131-7433-4. (ang.)
  7. Dunning 1998 ↓, s. 416–417.
  8. a b Dunning 1998 ↓, s. 417.
  9. Chrystopher J. Spicer: Clark Gable: Biography, Filmography, Bibliography. McFarland, 2002, s. 154. ISBN 978-0-7864-1124-5. (ang.)
  10. Hilmes 1990 ↓, s. 90–91.
  11. Hilmes 1990 ↓, s. 91.
  12. a b c d e Hilmes 1990 ↓, s. 92.
  13. Hilmes 1990 ↓, s. 92–93.
  14. a b c Hilmes 1990 ↓, s. 93.
  15. a b Dunning 1998 ↓, s. 419.
  16. Becker 2010 ↓, s. 441–442.
  17. Dunning 1998 ↓, s. 417, 418.
  18. a b c d Becker 2010 ↓, s. 442.
  19. a b c d Dunning 1998 ↓, s. 418.
  20. Radio Broadcast Log of: Lux Radio Theatre (ang.). [dostęp 2019-12-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-05-27)].
  21. Lux Radio Theatre (ang.). [dostęp 2019-12-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-12-28)].
  22. John Pott: Radio in Australia. New South Wales University Press, 1989, s. 89–90. ISBN 978-0-86840-331-1. (ang.)
  23. Bill McLaughlin. From Wireless to Radio: The 3DB Story. „The Herald and Weekly Times”, 1985. 
  24. Television Series and Specials Scripts, 1946–1992. Jeanette M. Berard, Klaudia Englund (opracowanie). McFarland, 2009, s. 192. ISBN 978-0-7864-5437-2. (ang.)

Bibliografia | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Lux Radio Theatre" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy