Muszyna


Na mapach: 49°21′30″N 20°54′00″E/49,358333 20,900000

Muszyna w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii To jest najnowsza wersja przejrzana, która została oznaczona 7 sty 2020. Od tego czasu wykonano 3 zmiany, które oczekują na przejrzenie. Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Muszyna (łac. Mussina) – miasto w województwie małopolskim, w powiecie nowosądeckim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Muszyna. Muszyna posiada status miejscowości uzdrowiskowej z licznymi odwiertami i rozlewniami wód mineralnych znajdują się tam pijalnie wody mineralnej, sanatoria uzdrowiskowe i baseny oraz parki.

Miasto biskupstwa krakowskiego w powiecie sądeckim w województwie krakowskim w końcu XVI wieku[3].

Spis treści

Położenie geograficzne | edytuj kod

Muszyna położona jest w dolinie rzeki Poprad i dwóch jej dopływów: potoków Szczawnik i Muszynka, na wysokości około 450 m n.p.m. Główna część miejscowości znajduje się na prawym brzegu Popradu, niewielka część zwana Zapopradziem znajduje się w jego zakolu na lewym brzegu. Muszyna znajduje się przy granicy ze Słowacją (ok. 5 km) oraz w odległości około 11 km od Krynicy-Zdroju[4]. Pod względem geograficznym znajduje się w trzech mezoregionach: Beskid Sądecki, Góry Leluchowskie i Góry Lubowelskie[5].

Historia | edytuj kod

Ruiny Zamku Starostów Muszyńskich

Powstanie i rozwój Muszyny związane są z pobliskim pograniczem oraz z przebiegającym wzdłuż doliny Popradu starym szlakiem handlowym zwanym „węgierskim”. Pierwszą wzmiankę o tej osadzie spotykamy w akcie nadania z 1209 roku, w którym król węgierski Andrzej II zezwala na pobieranie cła nad rzeką Poprad koło Muszyny proboszczowi Adolfowi ze spiskiej kapituły św. Marcina. W tym czasie osada należała do rodu Niegowickich herbu Półkozic.

Nazwa Muszyna przypuszczalnie pochodzi od potoków, nad którymi było położone miasto. Wilgoć sprawia, że brzegi potoków, jak i rzeczne kamienie porastają mchami. Łacińskie słowo musci – „mchy”, a być może jego odpowiednik w języku wołoskim (por. rum. muschi), dały nazwę zarówno Muszynie, jak i położonej nad tym samym potokiem wiosce Muszynce. Inne hipotezy wywodzą nazwę tej miejscowości od przydomka biskupa krakowskiego Jana Muskaty.

Rynek w Muszynie – pierzeja pn-zach.

W 1288 miejscowość zostaje zapisana w testamencie przez Wysza, scholastyka kapituły krakowskiej, biskupom krakowskim. W XIV w. król Władysław Łokietek na skutek zatargu z biskupem Muskatą przyłączył te ziemie do królewszczyzny. Przez następnych 80 lat posiadali je kolejni władcy Polski. Muszyna prawa miejskie otrzymała w 1356 od Kazimierza Wielkiego.

30 lipca 1391 roku król Władysław Jagiełło, chcąc sobie zjednać duchowieństwo, darowuje powtórnie tzw. klucz muszyński (dwa miasta i 35 wsi) biskupstwu krakowskiemu. Odtąd ziemie te były traktowane jako samodzielne jednostki administracyjne z własną administracją, wojskiem (piechotą zwaną harnikami) i sądownictwem. Z tego powodu obszar ten nazywany był Państwem Muszyńskim. W imieniu biskupów rządy sprawowali starostowie, z których najbardziej znany był Stanisław Kempiński, przyjaciel Jana Kochanowskiego, który imię jego utrwalił po nasze czasy we fraszce Do starosty muszyńskiego.

W XV w. nastąpił nagły napływ Wołochów i Rusinów z Zakarpacia i Rumunii (tzw. kolonizacja wołoska). Ludność ta, z czasem nazwana Łemkami, osiedlana była na prawie wołoskim. Byli oni wyznania prawosławnego, czego widocznym śladem są zachowane cerkwie.

W okolicach Muszyny aktywnie działali podczas powstania konfederaci barscy. Po śmierci marszałka konfederatów Jakuba Bronickiego, 17 kwietnia 1769 w Muszynie wybrano Ignacego Potockiego, starostę kaniowskiego, Marszałkiem Konfederacji Ziemi Sanockiej. Po przejściu jego z marszałkostwa sanockiego na marszałka lwowskiego, na sejmiku w Sanoku 13 listopada 1769. Marszałkiem Konfederacji Ziemi Sanockiej wybrano Filipa Radzimińskiego – starostę dmitrowskiego[6].

Muszyna wraz z kluczem pozostawała własnością biskupstwa krakowskiego do 1781 r., a po rozbiorach przeszła na rzecz skarbu austriackiego. Mimo że zaborca pozostawił istniejące instytucje, z czasem miejscowość zaczęła podupadać. Do 1914 linia kolejowa oraz przejście graniczne pomiędzy Galicją a Królestwem Węgierskim.

 Zobacz też: Muszyna (stacja kolejowa), Muszyna PopradMuszyna Zdrój.

W latach 1975–1998 miasto leżało w województwie nowosądeckim.

Demografia | edytuj kod

Ludność według spisów powszechnych[7][8][9][10][11].

  • Piramida wieku mieszkańców Muszyny w 2014 roku[2].


Zabytki | edytuj kod

Kościół parafialny pw. św. Józefa w Muszynie

Pozostałe informacje | edytuj kod

  • Codziennie o godzinach 8:00 12:00 16:00 i 20:00 odgrywany jest z ratusza Hejnał Muszyński
  • Muszyna jest najmniejszą miejscowością w Polsce z ekstraklasą kobiet w piłce siatkowej

Uzdrowisko | edytuj kod

W latach 20. XX w. Muszyna w wyniku starań burmistrza Antoniego Jurczaka i dr Seweryna Mściwujewskiego stała się uzdrowiskiem. W 1930 została przyjęta do Związku Uzdrowisk Polskich. W 1932 dokonano odwiertu dwóch pierwszych źródeł mineralnych Antoni (imię burmistrza Jurczaka) i Wanda (imię żony dr. Mściwujewskiego).

Wybuch wojny w 1939 r. i okupacja spowodowały całkowitą dewastację urządzeń uzdrowiskowych. Po okupacji wraz z ustaniem walk zaczęła następować normalizacja. W 1958 r. w Muszynie wznowiono działalność o charakterze uzdrowiskowym. W uzdrowisku leczy się choroby układu oddechowego i układu pokarmowego.

Zasoby leczniczych wód mineralnych są głównym bogactwem Muszyny. Zawierają niezbędne człowiekowi biopierwiastki jak magnez, wapń, sód, potas, żelazo, selen czy lit. Muszyna spełnia warunki prowadzenia leczenia uzdrowiskowego chorób układu oddechowego i przewodu pokarmowego.

Kultura i turystyka | edytuj kod

 Osobne artykuły: Muzeum Regionalne PTTK w Muszynie, Stacja Narciarska Dwie Doliny Muszyna-Wierchomla, Ogród biblijny w MuszyniePark Zdrojowy „Zapopradzie” w Muszynie. Aktywne formy wypoczynku w MuszynieBasenyWyciągi narciarskieLodowiskoSpływ doliną Popradu

W mieście odbywają się następujące cykliczne imprezy:

  • Festyn Nad Popradem
  • Noc Świętojańska nad Popradem
  • Święto Wód Mineralnych
  • Jesień Popradzka
  • Jarmark Muszyński

Uzdrowisko muszyńskie oferuje turystom możliwość pobytu w sanatoriach, zakładach przyrodoleczniczch, pensjonatach i licznych domach wypoczynkowych. Niewątpliwą atrakcją jest możliwość bezpłatnego korzystania z ogólnodostępnych pijalni wód mineralnych oraz z sezonowych punktów czerpalnych wód mineralnych. Poza tymi atrakcjami w Muszynie znajduje się kompleks basenów oraz lodowisko. W dzielnicy uzdrowiskowej Zapopradzie znajduje się Park Zdrojowy z ogrodami sensorycznymi[12] oraz nowym placem zabaw.

Na terenie miasta w bezpośrednim sąsiedztwie miejscowości Milik znajduje się rezerwat lipowy „Obrożyska” o powierzchni 100,38 ha, utworzony w 1957 r.

W 2008 r. Muszyna została połączona systemem 10 wyciągów narciarskich z ośrodkiem w Wierchomli Małej.

Bezpieczeństwo i porządek publiczny | edytuj kod

W Muszynie przy ulicy Zielonej działa Komisariat Policji, a przy stacji kolejowej Muszyna działa posterunek Straży Ochrony Kolei.

Ochotnicza Straż Pożarna w Muszynie

Ochotnicza Straż Pożarna w Muszynie oficjalnie powstała w 1883 roku, ale pierwszy statut jednostki został spisany w 1890 roku. W 1997 roku jednostka została włączona do krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego[13] w ramach KSRG specjalizuje się w;

  • ratownictwo techniczne,
  • ratownictwo chemiczno-ekologiczne,
  • ratownictwo wodne,
  • ratownictwo wysokościowe.

Posiada dwa samochody GBARt 2,5/16 Mercedes-Benz Atego oraz Opel Astra[14]

Ochotnicza Straż Pożarna w Muszynie Folwarku

Ochotnicza Straż Pożarna w Muszynie Folwarku została założona w 2003 roku, w 2018 roku została włączona do krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego, posiada 3 samochody pożarnicze; Star 266 GBMRt 2/8, GLM 8 Mercedes-Benz 508 D oraz SLOp Volkswagen Polo[15].

Szlaki turystyki pieszej i rowerowej | edytuj kod

Muszyna – ZłockieJaworzyna (1114 m n.p.m.) – Krynica-ZdrójHuzary (864 m n.p.m.) – Mochnaczka NiżnaLackowa (997 m n.p.m.) – Wysowa-Zdrój (Szlak Wincentego Pola) MuszynkaRezerwat przyrody Okopy KonfederackieWojkowa – Muszyna – Szczawnik – Pusta Wielka (1061 m n.p.m.) – Żegiestów
  • turystyczna Pętla Muszyńska

Sport i rekreacja | edytuj kod

 Osobny artykuł: Hala sportowa Muszyna.  Osobny artykuł: Zapopradzie - Centrum Rekreacji i Sportu. Bank BPS Muszynianka Fakro (poprzednio MKS Muszynianka Muszyna), 2013 r.

Kluby sportowe:

Współpraca międzynarodowa | edytuj kod

Figury świętych i błogosławionych na murach kościoła pw. św. Józefa Karolina Kózka Maksymilian Maria Kolbe Maria Ledóchowska Szymon z Lipnicy Jadwiga Andegaweńska Andrzej Świerad Święta Kinga Stanisław ze Szczepanowa

Miasta partnerskie:

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Dane Głównego Urzędu Statystycznego: Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 30 VI 2010). [dostęp 30.06.2010]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-05-15)].
  2. a b http://www.polskawliczbach.pl/Muszyna, w oparciu o dane GUS.
  3. Województwo krakowskie w drugiej połowie XVI wieku ; Cz. 2, Komentarz, indeksy, Warszawa 2008, s. 100.
  4. Beskid Sądecki. Mapa 1:50 000. Piwniczna: Agencja Wyd. „Wit” s.c.. ISBN 83-915737-3-7.
  5. Jerzy Kondracki: Geografia regionalna Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 1998. ISBN 83-01-12479-2.
  6. Akta grodzkie i ziemskie, t. 23, s. 598.
  7. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym. Stan w dniu 31 III 2011.. 2011. [dostęp 12.08.2012].
  8. a b Gemeindelexikon der im Reichsrate vertretenen Königreiche und Länder. Bearbeitet auf Grund der Ergebnisse der Volkszählung vom 31. Dezember 1900, tom XII, „Galizien”, Wien 1907.
  9. Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej – Tom XII – Województwo Krakowskie i Śląsk Cieszyński, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1925.
  10. Statystyka Polski, t. XXVI, Warszawa 1926, Główny Urząd Statystyczny.
  11. Statystyka Polski seria C, z. 88 Warszawa 1938 Główny Urząd Statystyczny.
  12. Ogrody zmysłów.
  13. osp.muszyna.pl.
  14. OSP Muszyna – Nowy Sącz 112, nowysacz112.pl [dostęp 2019-08-23]  (pol.).
  15. OSP Muszyna – Folwark – Nowy Sącz 112, nowysacz112.pl [dostęp 2019-08-23]  (pol.).

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Panorama Muszyny z góry Baszty Kontrola autorytatywna (miasto):
Na podstawie artykułu: "Muszyna" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy