Order Odrodzenia Polski


Order Odrodzenia Polski w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Order Odrodzenia Polski, Polonia Restituta (PR) – drugie pod względem starszeństwa polskie państwowe odznaczenie cywilne (po Orderze Orła Białego), nadawane za wybitne osiągnięcia na polu oświaty, nauki, sportu, kultury, sztuki, gospodarki, obronności kraju, działalności społecznej, służby państwowej oraz rozwijania dobrych stosunków z innymi krajami. Ustanowione przez Sejm Rzeczypospolitej ustawą z dnia 4 lutego 1921 jako najwyższe odznaczenie państwowe po Orderze Orła Białego[1]. Na straży honoru Orderu stoi Kapituła Orderu.

Noszony na czerwonej wstędze z białymi pasami po bokach, przez prawe ramię (w I klasie), na szyi (w II i III klasie) lub na lewej stronie piersi (IV i V klasa).

W polskim systemie orderowo-odznaczeniowym Order Odrodzenia Polski występuje po Orderze Orła Białego oraz Orderze Wojennym Virtuti Militari, a przed Orderem Krzyża Wojskowego, Orderem Krzyża Niepodległości i Orderem Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej.

Spis treści

Klasy | edytuj kod

Order dzieli się na 5 klas:

(*) do 1960 roku w kraju i do 1990 na uchodźstwie: Wielka Wstęga

W II Rzeczypospolitej | edytuj kod

Pierwotnie, w pracach ustawodawczych Komisji Konstytucyjnej Sejmu RP, nazwa orderu „Polonia Restituta” (Polska Odrodzona) została zaproponowana w miejsce nazwy „Bene Merenti” (pol. Dobrze Zasłużonym[2])[3]. Na mocy ustawy z dnia 4 lutego 1921 roku o ustanowieniu orderu „Odrodzenia Polski” order ten dzielił się na cztery klasy. Nowy podział, na pięć klas, wraz z tytułami przysługującymi kawalerom wprowadzony został rok później[4].

Zgodnie z tą ustawą, kawalerom Orderu Odrodzenia Polski przysługiwały tytuły:

  • pierwszej klasy: Kawalera wielkiej wstęgi orderu „Odrodzenia Polski”;
  • drugiej klasy: Kawalera Krzyża Komandorskiego z gwiazdą orderu „Odrodzenia Polski”;
  • trzeciej klasy: Kawalera Krzyża Komandorskiego orderu „Odrodzenia Polski”;
  • czwartej klasy: Kawalera Krzyża Oficerskiego orderu „Odrodzenia Polski”;
  • piątej klasy: Kawalera orderu „Odrodzenia Polski”.

Wymiar krzyża wynosił: w klasie I – 69 mm, w klasach II i III – 58 mm, w klasie IV – 50 mm i w klasie V – 41 mm. Ustawa nie podawała wymiarów krzyża I klasy, podając jedynie, że zamieszczony wzór jest „wielkości naturalnej”. Pozostałe klasy miały być wykonane według tego samego wzoru, ale proporcjonalnie mniejsze, z długością krzyża pomiędzy końcami przeciwległych ramion jak podano wyżej.

W okresie II Rzeczypospolitej Order Odrodzenia Polski był zwykle nadawany w dwóch terminach świąt państwowych: 3 maja i 11 listopada[5].

Na uchodźstwie | edytuj kod

Do 1990 w wersji przedwojennej także nadawane przez Rząd Rzeczypospolitej na uchodźstwie.

W Polsce Ludowej | edytuj kod

W 1944 dekretem PKWN z dnia 22 grudnia[6] order ten został włączony do systemu odznaczeń nowego, socjalistycznego państwa (Polski Ludowej). Zachowano jego kształt i barwy, pozbawiając jednak godło korony, a na rewersie krzyża zmieniono rok na „1944”.

Ustawą z 1960[7] order został drugim najwyższym odznaczeniem państwowym (po Orderze Budowniczych Polski Ludowej). Ustawa ta zmieniła nazwę pierwszej klasy na Krzyż Wielki orderu Odrodzenia Polski (wcześniej była to Wielka wstęga orderu Odrodzenia Polski). Pozostałe klasy pozostały niezmienione. Nowy opis odznaki orderu zawierała uchwała Rady Państwa z 29 lutego 1960[8]. Ta sama uchwała ustanawiała nowe starszeństwo dla orderu.

W latach 1982–1992, zgodnie z zapisami ustawy Karta Nauczyciela, nauczycielom nadawany był Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski, ale wyłącznie z tytułu trzydziestoletniej szczególnie wyróżniającej pracy pedagogicznej[9]. Z tego tytułu nadano go 63 416 osobom[10]. Podobne przepisy obowiązywały w okresie PRL również dla innych grup zawodowych (górników, hutników, stoczniowców, portowców)[11], określając lata nieprzerwanej i wyróżniającej się pracy oraz klasę orderu lub odznaczenia (przykładowo górnicy otrzymywali już po 20 latach pracy Order Sztandaru Pracy II klasy – wyższy od Krzyża Komandorskiego Orderu Odrodzenia Polski w systemie orderowo-odznaczeniowym PRL).

Do 1987 przyznano[12]:

  • I klasy – 190 szt.
  • II klasy – 1031 szt.
  • III klasy – 9757 szt.
  • IV klasy – 36 602 szt.
  • V klasy – 567 005 szt.

Łącznie w latach 1944–1992 (do końca obowiązywania ustawy z okresu PRL) przyznano 681 949 Orderów Odrodzenia Polski[13].

W III Rzeczypospolitej | edytuj kod

Współczesny wygląd Orderu Odrodzenia Polski ustalony został rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 10 listopada 1992 r. w sprawie opisu, materiału, wymiarów wzorów rysunkowych oraz sposobu i okoliczności noszenia odznak orderów i odznaczeń[14]: „Odznaką Orderu Odrodzenia Polski jest krzyż równoramienny, złocony, zakończony na rogach ramion kulkami. W środku krzyża, na okrągłej, czerwonej, emaliowanej tarczy, umieszczony jest biało emaliowany orzeł według wzoru określonego w ustawie z dnia 1 sierpnia 1919 r. o godłach i barwach Rzeczypospolitej Polskiej. Kontury, korona, dziób i szpony orła są złocone. Na otoku, pokrytym szafirową emalią, umieszczony jest złocony napis „POLONIA RESTITUTA”. Na odwrotnej stronie ramiona krzyża są złocone, z obramowaniem. W środku krzyża, na okrągłej, czerwono emaliowanej tarczy, w ornamentowanym obramowaniu, umieszczona jest złocona data „1918”. Wymiar krzyża wynosi: w klasie I – 68 mm, w klasach II i III – 60 mm, w klasie IV – 55 mm i w klasie V – 44 mm.

W klasie I Orderu krzyż zawieszony jest na czerwonej, wielkiej wstędze szerokości 100 mm z białymi paskami po bokach, szerokości 5 mm. W klasach II i III krzyże zawieszone są na czerwonej wstędze, szerokości 45 mm z białymi paskami po bokach, szerokości 3 mm. W klasie IV krzyż zawieszony jest na czerwonej wstążce, szerokości 36 mm z białymi paskami, szerokości 2 mm z umieszczoną pośrodku wstążki rozetką, o średnicy 30 mm upiętą z tejże wstążki. W klasie V krzyż zawieszony jest na takiej samej wstążce, bez rozetki.

W klasach I i II odznaką Orderu jest ponadto gwiazda orderowa srebrzona, o średnicy 75 mm z ośmiu pęków promieni. W środku gwiazdy, na okrągłej, biało emaliowanej tarczy, umieszczony jest złocony monogram „RP”, na otoku pokrytym szafirową emalią złocony napis „POLONIA RESTITUTA”.

Współczesną wersję odznaczenia opracował rzeźbiarz i medalier Edward Gorol.

Kapituła Orderu Odrodzenia Polski | edytuj kod

 Osobny artykuł: Kapituła Orderu Odrodzenia Polski.

Na straży honoru Orderu stoi Kapituła Orderu. Pierwsza Kapituła Orderu Odrodzenia Polski została powołana 2 sierpnia 1921[15] w składzie: Jan Karol Kochanowski (Kanclerz Kapituły), Kajetan Olszewski (Sekretarz Kapituły), Bernard Chrzanowski (Skarbnik Kapituły), Jan Dąbski, Władysław Raczkiewicz, Michał Siedlecki, Włodzimierz Tetmajer i Leon Wyczółkowski (członkowie)[16]. 5 września 1936 prezydent Ignacy Mościcki powołał na trzyletnią kadencję nowy skład Kapituły, której kanclerzem został gen. dyw. Kazimierz Sosnkowski[17].

Obecnie Kapituła OOP składa się z Wielkiego Mistrza Orderu i ośmiu członków Kapituły, powoływanych przez Wielkiego Mistrza na pięć lat. Zgodnie z ustawą o orderach i odznaczeniach, Prezydent RP z urzędu staje się Kawalerem Orderu Odrodzenia Polski klasy I i przewodniczy Kapitule jako Wielki Mistrz Orderu.

Starszeństwo | edytuj kod

Starszeństwo, czyli kolejność noszenia orderów i odznaczeń regulowana jest ustawami prawa. Więcej o tym można przeczytać w osobnym artykule polski system orderowo-odznaczeniowy. Order Odrodzenia Polski w każdej z epok zajmował jedno z najwyższych miejsc. Poniżej znajduje się szczegółowy opis każdej z klas orderu i jej miejsca w hierarchii odznaczeń państwowych.

Statystyki | edytuj kod

III Rzeczpospolita (od 1990) | edytuj kod

Zbiorcze zestawienie nadań Orderów Odrodzenia Polski od 1990 z podaniem liczby oraz procentowego udziału nadań poszczególnych klas Orderu w danym okresie:

(*) – obejmuje również nadania dokonane przez Bronisława Komorowskiego, gdy jako marszałek Sejmu pełnił obowiązki prezydenta
(**) – Krzyże Wielkie Orderu Odrodzenia Polski, które z urzędu otrzymują prezydenci RP

Andrzej Duda (2015–2020) | edytuj kod

Prezydentura Andrzeja Dudy[18]:

Bronisław Komorowski (2010–2015) | edytuj kod

Prezydentura Bronisława Komorowskiego[19]:

Marszałek Bronisław Komorowski w czasie, gdy pełnił obowiązki Prezydenta (kwiecień–lipiec 2010)[20]:

Lech Kaczyński (2005–2010) | edytuj kod

Prezydentura Lecha Kaczyńskiego[21]:

Aleksander Kwaśniewski – II kadencja (2001–2005) | edytuj kod

Prezydentura Aleksandra Kwaśniewskiego – II kadencja[24]:

Aleksander Kwaśniewski – I kadencja (1996–2000) | edytuj kod

Prezydentura Aleksandra Kwaśniewskiego – I kadencja[26]:

Lech Wałęsa (1990–1995) | edytuj kod

Prezydentura Lecha Wałęsy[26]:

Odznaczeni | edytuj kod

 Z tym tematem związana jest kategoria: Odznaczeni Orderem Odrodzenia Polski.

Odznaczeni Orderem Odrodzenia Polski I Klasy | edytuj kod

Odznaczeni w latach 1921–1939 | edytuj kod

Układ chronologiczny, układ alfabetyczny zob. Kategoria:Odznaczeni Wielką Wstęgą Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita)

bez ustalonej daty

Odznaczeni w latach 1939–1990 przez władze RP na uchodźstwie | edytuj kod

Układ chronologiczny, układ alfabetyczny zob. Kategoria:Odznaczeni Wielką Wstęgą Orderu Odrodzenia Polski (władze RP na uchodźstwie).

bez ustalonej daty

Odznaczeni w latach 1944–1989 przez władze Polski Ludowej | edytuj kod

Układ chronologiczny, układ alfabetyczny zob. Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski (1944–1989).

Polacy[12]
Obcokrajowcy[12]
Instytucje i miejscowości[116]

Bez ustalonej daty

Odznaczeni po 1990 r. (lista pełna) | edytuj kod

 Osobny artykuł: Odznaczeni Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita).

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Ustawa z dnia 4 lutego 1921 r. o ustanowieniu orderu „Odrodzenia Polski” (Dz.U. z 1921 r. nr 24, poz. 137).
  2. Warszawa: wręczenie dyplomów Benemerenti ordynariatu polowego. ekai.pl, 5 stycznia 2015. [dostęp 17 lutego 2015].
  3. Ze spraw polskich. Sejm Walny. „Gazeta Lwowska”, s. 5, Nr 28 z 5 lutego 1921. 
  4. Ustawą z dnia 28 kwietnia 1922 r. w przedmiocie zmian w ustawie z dnia 4 lutego 1921 r. o ustanowieniu orderu „Odrodzenia Polski” (Dz.U. z 1922 r. nr 31, poz. 255)
  5. Kronika polityczna. Odznaczenia. „Kurier Warszawski”. Nr 116, s. 9, 29 kwietnia 1929. 
  6. Dz.U. z 1944 r. nr 17, poz. 91
  7. Ustawa z dnia 17 lutego 1960 r. o orderach i odznaczeniach (Dz.U. z 1960 r. nr 10, poz. 66).
  8. M.P. z 1960 r. nr 25, poz. 120
  9. Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (Dz.U. z 1982 r. nr 3, poz. 19)
  10. Juliusz Ćwieluch: Medalomania. Raport: Medale i ordery. Kto daje, komu i za co. polityka.pl, 20 listopada 2010. [dostęp 4 maja 2012].
  11. Uchwała Rady Państwa z dnia 1 lipca 1960 r. w sprawie nadawania orderów i odznaczeń za nieprzerwaną i wyróżniającą się pracę w górnictwie, hutnictwie i w stoczniach oraz późniejsze przepisy w tym zakresie (M.P. z 1960 r. nr 55, poz. 261)
  12. a b c Wojciech Stela: Polskie ordery i odznaczenia (Vol. I). Warszawa: 2008, s. 20, 47-49.
  13. Juliusz Ćwieluch: Medalomania. Raport: Medale i ordery. Kto daje, komu i za co. polityka.pl, 20 listopada 2010. [dostęp 4 maja 2012].
  14. Dz.U. z 1992 r. nr 90, poz. 452.
  15. Order Odrodzenia Polski. Trzechlecie pierwszej kapituły 1921–1924. Warszawa: Prezydium Rady Ministrów, 1926, s. 3.
  16. Order Odrodzenia Polski. Trzechlecie pierwszej kapituły 1921–1924. Warszawa: Prezydium Rady Ministrów, 1926, s. 11.
  17. Nowa Kapituła Orderu „Odrodzenia Polski”. „Gazeta Lwowska”, s. 1, Nr 221 z 26 września 1936. 
  18. Statystyki Odznaczeń. prezydent.pl. [dostęp 2019-02-10].
  19. Kancelaria Prezydenta RP: Statystyki odznaczeń. [dostęp 14/10/2015].
  20. Kancelaria Prezydenta RP: Statystyka odznaczeń nadanych przez Marszałka Sejmu. [dostęp 16/03/2013].
  21. Kancelaria Prezydenta RP: Archiwalne statystyki odznaczeń. [dostęp 06/11/2010].
  22. M.P. z 2010 r. nr 31, poz. 423 Ta nieproporcjonalnie większa niż w innych okresach liczba nadań Krzyża Komandorskiego wynika z uhonorowania postanowieniem z dnia 25 stycznia 2010 r. aż 72 osób, w tym 57 pośmiertnie, za bohaterską postawę i niezwykłą odwagę wykazaną w ratowaniu życia Żydom podczas II wojny światowej, za wybitne zasługi w obronie godności człowieczeństwa i praw ludzkich.
  23. Kancelaria Prezydenta RP: Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski (2006–2010). [dostęp 06/11/2010].
  24. Robert Broszkowski, Biuro Kadr i Odznaczeń, Kancelaria Prezydenta RP: Statystyka nadań Orderów Odrodzenia Polski w latach 2001–2005. 16.11.2010.
  25. a b c Kancelaria Prezydenta RP: Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski (1991–2005) – wykaz osób odznaczonych. [dostęp 2012-05-11].
  26. a b Robert Broszkowski, Biuro Kadr i Odznaczeń, Kancelaria Prezydenta RP: Statystyka nadań Orderów Odrodzenia Polski w latach 1990–2000. 15.11.2010.
  27. a b c d Art. 5 ustawy z dnia 4 lutego 1921 r. o ustanowieniu orderu „Odrodzenia Polski” (Dz. U. z 1921 r., Nr 24, poz. 137)
  28. a b c d e f g h i j k l m n o p q Order Odrodzenia Polski. Trzechlecie pierwszej kapituły 1921–1924. Warszawa: Prezydium Rady Ministrów, 1926, s. 15.
  29. Polskie ordery i odznaczenia. Warszawa: Wydawnictwo Interpress, 1989, s. 60.
  30. M.P. z 1925 r. nr 5, poz. 16
  31. A. Mironowicz: Kościół prawosławny na ziemiach polskich w XIX i XX wieku. s. 105.
  32. M.P. z 1924 r. nr 299, poz. 977
  33. „Polska Zbrojna”, nr 254, 16 września 1925, s. 3.
  34. M.P. z 1925 r. nr 102, poz. 432
  35. M.P. z 1925 r. nr 262, poz. 1080
  36. Vyznamenání Prezidenta Beneše The Decorations Of President Beneš – Pdf, docplayer.cz [dostęp 2017-12-21] .
  37. M.P. z 1926 r. nr 99, poz. 291
  38. M.P. z 1926 r. nr 259, poz. 725
  39. M.P. z 1927 r. nr 100, poz. 243
  40. Premier Japonii w latach 1927–29
  41. M.P. z 1927 r. nr 258, poz. 705
  42. M.P. z 1928 r. nr 111, poz. 173
  43. M.P. z 1928 r. nr 260, poz. 628
  44. a b M.P. z 1929 r. nr 233, poz. 534
  45. M.P. z 1929 r. nr 274, poz. 630
  46. a b c M.P. z 1930 r. nr 260, poz. 351
  47. M.P. z 1931 r. nr 260, poz. 344
  48. a b c M.P. z 1931 r. nr 260, poz. 345
  49. Odznaczenie gen. Hergault'a. „Słowo Polskie”, s. 5, Nr 159 z 12 czerwca 1931. 
  50. LeszekL. Jażdżewski LeszekL., Ksiądz Biskup Konstantyn Dominik. Życie i pamięć o nim na Kaszubach i Pomorzu, 2013, ISBN 978-83-7823-235-3 .
  51. M.P. z 1933 r. nr 89, poz. 109
  52. Gen. Mac Arthur odznaczony Wielką Wstęgą Odrodzenia Polski. „Goniec Częstochowski”. Nr 210 (13 września 1932). s. 3. 
  53. M.P. z 1933 r. nr 109, poz. 135
  54. Śmierć posła japońskiego. „Nowiny”. Nr 65, s. 2, 19 sierpnia 1933. 
  55. a b c d M.P. z 1933 r. nr 259, poz. 277
  56. M.P. z 1934 r. nr 82, poz. 121
  57. M.P. z 1934 r. nr 225, poz. 290
  58. a b M.P. z 1934 r. nr 259, poz. 337
  59. a b c d e f g Premier Sławek odznaczony Orderem Orła Białego. „Gazeta Lwowska”, s. 3, Nr 159 z 16 lipca 1935. 
  60. a b c d M.P. z 1935 r. nr 258, poz. 308
  61. M.P. z 1936 r. nr 11, poz. 17
  62. M.P. z 1936 r. nr 121, poz. 219
  63. M.P. z 1936 r. nr 148, poz. 260
  64. M.P. z 1936 r. nr 166, poz. 304
  65. a b M.P. z 1936 r. nr 263, poz. 466
  66. M.P. z 1937 r. nr 76, poz. 109
  67. M.P. z 1937 r. nr 150, poz. 250
  68. M.P. z 1937 r. nr 207, poz. 343
  69. a b M.P. z 1937 r. nr 260, poz. 410
  70. Odznaczenie min. Delbos. „Gazeta Lwowska”, s. 2, Nr 278 z 7 grudnia 1937. 
  71. M.P. z 1938 r. nr 58, poz. 64
  72. M.P. z 1938 r. nr 119, poz. 191
  73. Odznaczenia P. Prezydenta za zasługi na polu organizacji obrony przeciwlotniczej. „Gazeta Lwowska”, s. 1, Nr 185 z 18 sierpnia 1938. 
  74. Wysokie odznaczenie b. posła łotewskiego w Polsce, „Nasze Życie” (Ryga), nr 37 (195) z 11 września 1938, s. 3.
  75. M.P. z 1938 r. nr 241, poz. 534
  76. a b c d e f M.P. z 1938 r. nr 258, poz. 592
  77. Dz.U.R.P. z 1956 r. Nr 1. s. 3.
  78. Dz.U.R.P. z 1957 r. Nr 5. s. 41.
  79. Dz.U.R.P. z 1957 r. Nr 6. s. 50.
  80. Dz.U.R.P. z 1957 r. Nr 6. s. 51.
  81. Dz.U.R.P. z 1958 r. Nr 1. s. 4.
  82. Dz.U.R.P. z 1958 r. Nr 7. s. 51.
  83. a b Dz.U.R.P. z 1959 r. Nr 6. s. 43.
  84. Dz.U.R.P. z 1961 r. Nr 3. s. 12.
  85. Dz.U.R.P. z 1962 r. Nr 2. s. 5.
  86. Dz.U.R.P. z 1962 r. Nr 2. s. 6.
  87. Dz.U.R.P. z 1963 r. Nr 1. s. 10.
  88. Dz.U.R.P. z 1965 r. Nr 2. s. 6.
  89. Dz.U.R.P. z 1969 r. Nr 3. s. 7.
  90. Dz.U.R.P. z 1966 r. Nr 2. s. 8.
  91. Dz.U.R.P. z 1966 r. Nr 5. s. 21.
  92. a b Dz.U.R.P. z 1967 r. Nr 3. s. 20.
  93. Dz.U.R.P. z 1967 r. Nr 1. s. 4.
  94. Dz.U.R.P. z 1972 r. Nr 8. s. 4.
  95. Dz.U.R.P. z 1974 r. Nr 4. s. 20.
  96. Dz.U.R.P. z 1975 r. Nr 2. s. 9.
  97. Dz.U.R.P. z 1976 r. Nr 6. s. 23.
  98. Dz.U.R.P. z 1978 r. Nr 5. s. 26.
  99. Dz.U.R.P. z 1979 r. Nr 7. s. 32.
  100. Dz.U.R.P. z 1983 r. Nr 4. s. 32.
  101. a b Dz.U.R.P. z 1987 r. Nr 2. s. 15.
  102. Dz.U.R.P. z 1988 r. Nr 5. s. 51.
  103. a b c d Dz.U.R.P. z 1989 r. Nr 6. s. 96.
  104. a b Dz.U.R.P. z 1990 r. Nr 4. s. 51.
  105. M.P. z 1947 r. nr 131, poz. 813
  106. M.P. z 1949 r. nr 62, poz. 828
  107. M.P. z 1949 r. nr 62, poz. 829
  108. M.P. z 1950 r. nr 104, poz. 1295
  109. M.P. z 1953 r. nr 117, poz. 1517
  110. M.P. z 1955 r. nr 10, poz. 107
  111. Wręczenie odznaczeń w Belwederze. „Nowiny”, s. 2, Nr 170 z 20 lipca 1964. 
  112. M.P. z 1947 r. nr 25, poz. 171
  113. w uznaniu zasług położonych ze wspólnym wrogiem M.P. z 1947 r. nr 29, poz. 248
  114. a b c d e M.P. z 1947 r. nr 143, poz. 860
  115. Zbigniew Puchalski: Dzieje polskich znaków zaszczytnych. Warszawa 2000, s. 242
  116. Henryk Holder: Ordery i odznaczenia Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Warszawa: MON, 1963, s. 12.
  117. Uniwersytet Jagielloński odznaczony Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski. „Nowiny”, s. 1, Nr 112 z 13 maja 1964. 

Bibliografia | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Order Odrodzenia Polski" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy