Parczew


Na mapach: 51°38′28,9″N 22°54′14,6″E/51,641361 22,904056

Parczew w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Parczewmiasto położone na obszarze Równiny Parczewskiej, w województwie lubelskim, w powiecie parczewskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Parczew. Według danych z 1 stycznia 2018 Parczew liczył 10 748 mieszkańców[1].

Historycznie położony jest na skraju Małopolski, należał do ziemi lubelskiej.

W średniowieczu w latach 1386–1611 przez miasto przebiegał Szlak Jagielloński[3]. Miasto królewskie w starostwie parczewskim województwa lubelskiego w 1786 roku[4].

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa bialskopodlaskiego.

Spis treści

Środowisko naturalne | edytuj kod

Miasto położone jest w północnej części województwa lubelskiego przy ujściu Konotopy i Kołodziejki do Piwonii, 62 km na północny wschód od Lublina, a 70 km na południowy zachód od Białej Podlaskiej.

Historia | edytuj kod

Parczew otrzymał prawa miejskie w 1401 z rąk Władysława Jagiełły. W 1413 na zjeździe w Horodle, Parczew został wyznaczony na miejsce zjazdów polsko-litewskich sejmów. Stał się odtąd ważnym ośrodkiem życia politycznego kraju. Tu gościli kolejno wszyscy królowie z dynastii Jagiellonów i tu zapadło dla obu krajów wiele ważnych ustaleń. Ostatni sejm parczewski odbył się w 1564 za Zygmunta Augusta[5].

Parczew był siedzibą starostwa niegrodowego. Jako miasto warowne posiadał trzy bramy: Lubelską, Chełmską i Łomaską[potrzebny przypis]. Tuż obok miasta wznosiła się królewska rezydencja zwana Zamkiem. Na rynku stał ratusz, miasto posiadało dwie łaźnie, cztery młyny i kilka browarów. Miało też prawo składu na sól. W XVI wieku znajdowały tu się trzy kościoły, cerkiew i synagoga, a także szkoła i szpital[potrzebny przypis]. Król Zygmunt II August wraz z Senatem przyjął z rąk nuncjusza Giovanniego Francesca Commendonego księgę ustaw soboru trydenckiego na sejmie w Parczewie 7 sierpnia 1564 roku[6]. W 1794 r. Parczew został wyznaczony na miejsce sądu ziemskiego, jednak wobec upadku Rzeczypospolitej, sąd został zlikwidowany[7].

Rozbiory Polski zahamowały rozwój miasta[potrzebny przypis]. Pewien wpływ na ożywienie miasta pod koniec XIX wiek, miało przeprowadzenie linii kolejowej z Lublina do Łukowa w 1898 r. W latach międzywojennych Parczew rozwijał się powoli i przekroczył nieco 10 tysięcy mieszkańców.

W dniach 29–30 września 1939 miała miejsce bitwa pod Parczewem pomiędzy maszerującymi w kierunku Kocka oddziałami Grupy Operacyjnej Polesie a wkraczającymi oddziałami radzieckimi, zakończona zwycięstwem Polaków.

W latach okupacji Parczew był silnym ośrodkiem konspiracyjnym. Położone w pobliżu Lasy Parczewskie stanowiły bazę dla wielu ugrupowań partyzanckich AL, GL, AK, jak i partyzantki radzieckiej (oddział pod dowództwem płk. Iwana Banowa „Czornego”)[8]. W ramach AL walczył również oddział składający się z Żydów, dowodzony przez Chyla Grynszpana i liczący kilkudziesięciu żołnierzy[8]. 16 kwietnia 1944 roku miejscowość została opanowana przez 1 Batalion AL im. Hołoda pod dowództwem kpt. Aleksandra Skotnickiego „Zemsta”. Spalono magistrat i ostrzelano posterunek Schutzpolizei[9]. 22 lipca 1944 Parczew został zajęty przez oddziały 1 Frontu Białoruskiego Armii Czerwonej[8][10] i współpracujący z nim miejscowy oddział AK[10]. 4 sierpnia 1945 od rakiety sygnałowej wystrzelonej przez sowieckiego żołnierza zajęła się zabudowa miejska, a pożar błyskawicznie się rozszerzył pochłaniając łącznie 42 budynki, w tym stodoły wypełnione plonami[11]. 5 lutego 1946 do miasta wkroczyły oddziały WiN Leona „Jastrzębia” Taraszkiewicza i Piotra Kwiatkowskiego „Dąbka”. Rozpoczęły one konfiskaty w sklepach żydowskich oraz zajęły dwa samochody należące do spółdzielni „Społem”[12]. W trakcie walk zginął funkcjonariusz MO oraz trzech Żydów z podległej MO tzw. ochronie miasta. Celem akcji było rozbicie lokalnych struktur kolaborujących z PPR oraz aprowizacja oddziału[13]. Propaganda skrzętnie wykorzystała fakt, że w trakcie akcji zginęli Żydzi, oskarżając oddział Taraszkiewicza o pogrom. W wyniku tych działań z Parczewa nastąpił exodus Żydów[13][14].

Na ożywienie gospodarki i aktywność mieszkańców wpłynęło utworzenie powiatu parczewskiego w 1955. Wybudowano siedzibę dla urzędu powiatowego i miejskiego, przychodnię lekarską, szpital, liceum i szkoły podstawowe. W szybkim tempie rozwijało się budownictwo mieszkaniowe. Po reformie administracyjnej w 1975 r. Parczew przestał być miastem powiatowym.

W 1978 r., w 33. rocznicę zwycięstwa nad nazistowskimi Niemcami, Rada Państwa PRL odznaczyła gminę i miasto Parczew Krzyżem Grunwaldu II klasy[8].

Miasto stało się siedzibą powiatu ponownie w 1999 r.

Synagoga w Parczewie

Społeczność żydowska wywierała przez wieki duży wpływ na Parczew. Zygmunt August zezwolił w nim na zamieszkiwanie Żydów w 1564 r., chociaż gmina żydowska istniała tutaj już dużo wcześniej. Władysław IV w 1633 odnowił przywilej posiadania przez gminę synagogi i kirkutu. Natomiast samo miasto żydowskie istniało poza murami miasta, a jego mieszkańcy zajmowali się zazwyczaj handlem. Przed samą wojna społeczność żydowska stanowiła 50% mieszkańców. Większość z nich znalazła się w getcie utworzonym tutaj przez Niemców. W 1942 r. getto zostało zlikwidowane, a mieszkańcy zostali wywiezieni do w obozu zagłady Treblince.

W miasteczku pozostały dwa budynki po synagogach, przy ulicy Piwonia oraz przy ulicy Żabiej. Jest także rytualna mykwa, wzniesiona w XX wieku. W domu na ulicy Zjednoczenia 31 mieściła się świetlica żydowska. Po cmentarzu nie pozostał żaden ślad, dziś w tym miejscu znajduje się park. Parczew był jednym z niewielu miast w Polsce, w którym podjęto po wojnie próbę odtworzenia żydowskiej społeczności sztetla[15].

Demografia | edytuj kod

  • Piramida wieku mieszkańców Parczewa w 2014 roku[16].


Zabytki | edytuj kod

Zabytkowa dzwonnica z XVII wieku

Gospodarka | edytuj kod

W mieście znajduje się huta szkła gospodarczego, fabryka kabli Elpar Sp. z o.o., Wytwórnia octu i musztardy.

Po latach starań, 6 października 2012 roku przekazano do użytkowania zbudowaną kosztem ponad 13 milionów zł, krytą pływalnię w Kompleksie Sportowo-Rekreacyjnym „Jelonek”. W skład kompleksu zlokalizowanego przy Szkole Podstawowej Nr 2 przy ul. Polnej 34 wchodzą: basen sportowy o długości 25 m, basen rekreacyjny, jacuzzi, zjeżdżalnia rurowa o długości 50 m, sauna i siłownia[17].

Transport | edytuj kod

Drogowy | edytuj kod

Przez miasto przebiegają drogi wojewódzkie:

Kolejowy | edytuj kod

Parczew posiada dworzec kolejowy i przystanek kolejowy na linii nr 30 ŁukówParczewLubartówLublin.

W okresie od 2 kwietnia 2000 roku do 30 września 2013 roku ruch pasażerski na tej linii był zawieszony[18].

Osobowy drogowy | edytuj kod

Prywatne busy zapewniające dogodne połączenia z Lublinem, Warszawą, Białą Podlaską i Radzyniem Podlaskim.

Lotniczy | edytuj kod

W Parczewie znajduje się Lądowisko Parczew-Szpital.

15 km na południowy wschód znajduje się prywatne lądowisko Dębowa Kłoda.

60 km na południowy wschód znajduje się Port Lotniczy Lublin.

Edukacja | edytuj kod

W Parczewie znajdują się następujące publiczne placówki edukacyjne[19]:

  • 2 przedszkola:
    • Publiczne Przedszkole nr 1 „Pod Krasnalem”
    • Publiczne Przedszkole nr 2 im. Janusza Korczaka
  • 3 szkoły podstawowe:
    • Szkoła Podstawowa nr 1 im. Tadeusza Kościuszki (budynek oddano do użytku w 01.09.2000 roku)
    • Szkoła Podstawowa nr 2 im. Królowej Jadwigi
    • Szkoła Podstawowa nr 3 im. Króla Władysława Jagiełły (dawne gimnazjum o tym samym imieniu, w tym samym budynku do czerwca 2000 roku mieściła się placówka ówczesnej szkoły SP1)
  • I Liceum Ogólnokształcące im. Mikołaja Kopernika w Parczewie
  • Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych im. Stanisława Staszica (dawne Centrum Kształcenia Ustawicznego a jeszcze dawniej Zasadnicza Szkoła Zawodowa o tym samym imieniu)

W mieście zlokalizowane są także szkoła muzyczna I stopnia, studium policealne PROFIT, niepubliczne przedszkole Artystyczno-Językowe „Skowronek”, a także filia Biblioteki Pedagogicznej w Białej Podlaskiej.

Turystyka | edytuj kod

W sąsiedztwie Parczewa znajduje się wiele urokliwych i wartych uwagi miejsc. Należą do nich:

Wspólnoty wyznaniowe | edytuj kod

Neogotycka bazylika kolegiacka

Sport | edytuj kod

Kluby sportowe | edytuj kod

  • Klub siatkarski MKS Victoria Parczew – sekcja żeńska
  • Klub piłkarski MKS Victoria Parczew
  • Klub lekkoatletyczny Olimp Parczew
  • Klub Tenisa Stołowego Pantera Parczew
  • Klub koszykarski MKS Olimp Parczew
  • Szajka – Paintball Klub Parczew

Obiekty sportowe | edytuj kod

  • Kryta pływalnia Jelonek
  • Stadion piłkarski Victoria Parczew

Współpraca międzynarodowa | edytuj kod

Miasta i gminy partnerskie:

Parczewianie | edytuj kod

Lista osób urodzonych w Parczewie, które mają biogram na stronach Wikipedii:

Osoby związane z Parczewem:

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b http://www.polskawliczbach.pl/Parczew, w oparciu o dane GUS.
  2. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2018r.
  3. Na królewskim szlaku, Atavist, 14 lutego 2016 [dostęp 2019-02-09]  (pol.).
  4. Karol de Perthées, Mappa szczegulna woiewodztwa lubelskiego 1786.
  5. Dzieje miasta, www.parczew.com [dostęp 2019-02-14] .
  6. Piotr Aleksandrowicz, Przyjęcie przez króla i senat uchwał Soboru Trydenckiego w Parczewie w 1564 r., w: Prawo Kanoniczne: kwartalnik prawno-historyczny, Tom 9 (1966), Nr 3-4, s. 375–379.
  7. M. Pawlikowski, Sądownictwo ziemskie w przedrozbiorowej Rzeczypospolitej, Strzałków 2012.
  8. a b c d Bolesław Borysiuk: Lata Walki. PPR, GL i AL na północnej Lubelszczyźnie 1942–1944. Warszawa: Książka i Wiedza, 1981.
  9. Józef Bolesław Gargas „Oddziały Gwardii Ludowej i Armii Ludowej 1942 – 1945” Wydawnictwo MON 1971 str. 191.
  10. a b Dzieje miasta. parczew.com. [dostęp 2012-09-24].
  11. Dariusz Kaliński, Czerwona zaraza. Jak naprawdę wyglądało wyzwolenie Polski?, Znak, 2017, s. 59, ​ISBN 978-83-240-4194-7​.
  12. Z kroniki oddziału WIN obwodu włodawskiego, spisanej przez jego dowódcę „Żelaznego”, Arch. Woj. w Lublinie, AK-WIN, Okręg Lublin, inspektorat chełmski, oddział Włodawa, sygn. 101, vol.II, s. 19–23.
  13. a b Mariusz Bechta: Pogrom czy odwet? Akcja zbrojna Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość” w Parczewie 5 lutego 1946 r. Zysk i spółka, 2014. ISBN 978-83-7785-281-1.
  14. Kazimierz Krajewski: „JASTRZĄB” i „ŻELAZNY” ostatni partyzanci Polesia Lubelskiego 1945–1951. [dostęp 2014-12-18].
  15. „Zajścia antyżydowskie na Lubelszczyźnie w pierwszych latach po drugiej wojnie światowej”, Adam Kopciowski, w Zagłada Żydów. Studia i materiały, 3/2007, s. 178–207.
  16. Parczew polskawliczbach.pl, w oparciu o dane GUS.
  17. Pływalnia Parczew, pl-pl.facebook.com [dostęp 2019-02-14]  (pol.).
  18. Nowa trasa oficjalnie otwarta. [zarchiwizowane z tego adresu.
  19. Szkoły w Parczewie. szkolnictwa.pl. [dostęp 2018-01-21].
  20. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-20] .
  21. Bressuire (Francja), www.parczew.com [dostęp 2018-10-21]  (pol.).
  22. Luboml (Ukraina), www.parczew.com [dostęp 2018-10-21]  (pol.).
  23. Preny (Litwa), www.parczew.com [dostęp 2018-10-21]  (pol.).

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (miasto):
Na podstawie artykułu: "Parczew" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy