Parczew


Na mapach: 51°38′28,9″N 22°54′14,6″E/51,641361 22,904056

Parczew w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Parczewmiasto położone na obszarze Równiny Parczewskiej, w województwie lubelskim, w powiecie parczewskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Parczew. Według danych GUS z 31 grudnia 2019 r. Parczew liczył 10 648 mieszkańców[1].

Historycznie Parczew położony jest na skraju Małopolski, początkowo należał do ziemi sandomierskiej[2], a następnie do ziemi lubelskiej.

W średniowieczu w latach 1386–1611 przez miasto przebiegał Szlak Jagielloński[3]. Miasto królewskie w starostwie parczewskim województwa lubelskiego w 1786 roku[4].

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa bialskopodlaskiego.

Spis treści

Środowisko naturalne | edytuj kod

Mosty na rzece Konotopa w centrum Parczewa

Parczew położony na obszarze Równiny Parczewskiej, przy ujściu rzek Konotopy i Kołodziejki do Piwonii. Przeważającym typem zieleni na terenie miasta są skwery oraz dwa parki miejskie przy ul. 11 Listopada oraz między ulicami Ogrodowej i Kościelnej. Na terenie miasta znajduje się zbiornik wodny zalewu miejskiego (4,6 ha), który wykorzystywany jest jako miejsce rekreacyjne przez lokalnych wędkarzy.

Historia | edytuj kod

Według Jana Długosza Parczew istniał już w 1235[5]. Parczew otrzymał prawa miejskie w 1401 z rąk Władysława Jagiełły. W 1413 na zjeździe w Horodle, Parczew został wyznaczony na miejsce zjazdów polsko-litewskich sejmów. Stał się odtąd ważnym ośrodkiem życia politycznego kraju. Tu gościli kolejno wszyscy królowie z dynastii Jagiellonów i tu zapadło dla obu krajów wiele ważnych ustaleń. Ostatni sejm parczewski odbył się w 1564 za Zygmunta Augusta[6].

Parczew był siedzibą starostwa niegrodowego. Jako miasto warowne posiadał trzy bramy: Lubelską, Chełmską i Łomaską[potrzebny przypis]. Tuż obok miasta wznosiła się królewska rezydencja zwana Zamkiem. Na rynku stał ratusz, miasto posiadało dwie łaźnie, cztery młyny i kilka browarów. Miało też prawo składu na sól. W XVI wieku znajdowały tu się trzy kościoły, cerkiew i synagoga, a także szkoła i szpital[potrzebny przypis]. Król Zygmunt II August wraz z Senatem przyjął z rąk nuncjusza Giovanniego Francesca Commendonego księgę ustaw soboru trydenckiego na sejmie w Parczewie 7 sierpnia 1564 roku[7]. W 1794 r. Parczew został wyznaczony na miejsce sądu ziemskiego, jednak wobec upadku Rzeczypospolitej, sąd został zlikwidowany[8].

Rozbiory Polski zahamowały rozwój miasta[potrzebny przypis]. Pewien wpływ na ożywienie miasta pod koniec XIX wiek, miało przeprowadzenie linii kolejowej z Lublina do Łukowa w 1898 r. W latach międzywojennych Parczew rozwijał się powoli i przekroczył nieco 10 tysięcy mieszkańców.

W dniach 29–30 września 1939 miała miejsce bitwa pod Parczewem pomiędzy maszerującymi w kierunku Kocka oddziałami Grupy Operacyjnej Polesie a wkraczającymi oddziałami radzieckimi, zakończona zwycięstwem Polaków.

W latach okupacji Parczew był silnym ośrodkiem konspiracyjnym. Położone w pobliżu Lasy Parczewskie stanowiły bazę dla wielu ugrupowań partyzanckich AL, GL, AK, jak i partyzantki radzieckiej (oddział pod dowództwem płk. Iwana Banowa „Czornego”)[9]. W ramach AL walczył również oddział składający się z Żydów, dowodzony przez Chyla Grynszpana i liczący kilkudziesięciu żołnierzy[9]. 16 kwietnia 1944 roku miejscowość została opanowana przez 1 Batalion AL im. Hołoda pod dowództwem kpt. Aleksandra Skotnickiego „Zemsta”. Spalono magistrat i ostrzelano posterunek Schutzpolizei[10]. 22 lipca 1944 Parczew został zajęty przez oddziały 1 Frontu Białoruskiego Armii Czerwonej[9][11] i współpracujący z nim miejscowy oddział AK[11]. 4 sierpnia 1945 od rakiety sygnałowej wystrzelonej przez sowieckiego żołnierza zajęła się zabudowa miejska, a pożar błyskawicznie się rozszerzył pochłaniając łącznie 42 budynki, w tym stodoły wypełnione plonami[12]. 5 lutego 1946 do miasta wkroczyły oddziały WiN Leona „Jastrzębia” Taraszkiewicza i Piotra Kwiatkowskiego „Dąbka”. Rozpoczęły one konfiskaty w sklepach żydowskich oraz zajęły dwa samochody należące do spółdzielni „Społem”[13]. W trakcie walk zginął funkcjonariusz MO oraz trzech Żydów z podległej MO tzw. ochronie miasta. Celem akcji było rozbicie lokalnych struktur kolaborujących z PPR oraz aprowizacja oddziału[14]. Propaganda skrzętnie wykorzystała fakt, że w trakcie akcji zginęli Żydzi, oskarżając oddział Taraszkiewicza o pogrom. W wyniku tych działań z Parczewa nastąpił exodus Żydów[14][15].

Na ożywienie gospodarki i aktywność mieszkańców wpłynęło utworzenie powiatu parczewskiego w 1955. Wybudowano siedzibę dla urzędu powiatowego i miejskiego, przychodnię lekarską, szpital, liceum i szkoły podstawowe. W szybkim tempie rozwijało się budownictwo mieszkaniowe. Po reformie administracyjnej w 1975 r. Parczew przestał być miastem powiatowym.

W 1978 r., w 33. rocznicę zwycięstwa nad nazistowskimi Niemcami, Rada Państwa PRL odznaczyła gminę i miasto Parczew Krzyżem Grunwaldu II klasy[9].

Miasto stało się siedzibą powiatu ponownie w 1999 r.

Synagoga w Parczewie

Społeczność żydowska wywierała przez wieki duży wpływ na Parczew. Zygmunt August zezwolił w nim na zamieszkiwanie Żydów w 1564 r., chociaż gmina żydowska istniała tutaj już dużo wcześniej. Władysław IV w 1633 odnowił przywilej posiadania przez gminę synagogi i kirkutu. Natomiast samo miasto żydowskie istniało poza murami miasta, a jego mieszkańcy zajmowali się zazwyczaj handlem. Przed samą wojna społeczność żydowska stanowiła 50% mieszkańców. Większość z nich znalazła się w getcie utworzonym tutaj przez Niemców. W 1942 r. getto zostało zlikwidowane, a mieszkańcy zostali wywiezieni do w obozu zagłady Treblince.

W miasteczku pozostały dwa budynki po synagogach, przy ulicy Piwonia oraz przy ulicy Żabiej. Jest także rytualna mykwa, wzniesiona w XX wieku. W domu na ulicy Zjednoczenia 31 mieściła się świetlica żydowska. Po cmentarzu nie pozostał żaden ślad, dziś w tym miejscu znajduje się park. Parczew był jednym z niewielu miast w Polsce, w którym podjęto po wojnie próbę odtworzenia żydowskiej społeczności sztetla[16].

Demografia | edytuj kod

  • Piramida wieku mieszkańców Parczewa w 2014 roku[17].


Zabytki | edytuj kod

Drewniana dzwonnica W Parczewie

Na terenie Parczewa znajdują się obiekty zabytkowe:[18]

  • neogotycka bazylika kolegiacka wybudowana w latach 1905–1913 r. Do najcenniejszych zabytków będących własnością parczewskiego kościoła należą: ornat z motywem biblijnym z XVI wieku wyszyty przez pierwszą żonę Zygmunta Augusta Elżbietę Habsburżankę oraz klasycystyczna monstrancja z 1788r. fundacji Jana i Marianny Koczurów.
  • drewniana dzwonnica z 1675 r. Posiada unikatową drewnianą konstrukcję ramowo-słupową oraz dach kryty gontem. Obecnie budynek pełni rolę kaplicy przedpogrzebowej przy Bazylice Mniejszej w Parczewie.
  • hala targowa znajdująca się na Placu Wolności, wzniesiona została w 1938 r. według projektu Artura Bernhardta.
  • budynek dawnej synagogi - dawny żydowski dom modlitwy, miejsce zgromadzeń religijnych. Wybudowany w stylu eklektycznym przez gminę żydowską w końcu XIX wieku (po 1873r).
  • budynek dawnej szkoły powszechnej z końca XIX wieku
  • budynek dawnej mykwy - rytualna łaźnia żydowska. Obiekt wybudowany na początku XX wieku, posiada cechy architektury modernistycznej.

Pomniki | edytuj kod

  • Pomnik Niepodległości w ParczewiePomnik Niepodległości - odsłonięty w 1928 roku. Na kolumnie umieszczony został orzeł zrywający się do lotu. Na tablicy widnieje napis: "Po stu dwudziestu trzech latach strasznej niewoli - zmartwychwstałej Ojczyźnie" i lata 1795-1918.
  • Pomnik Marszałka Józefa Piłsudskiego - powstał 8 listopada 1931 r., przetrwał czasy II wojny światowej bez większych uszkodzeń. Został zniszczony pod koniec lat 40. ubiegłego stulecia wraz z wprowadzeniem nowego socjalistycznego porządku, wtedy też usunięto z ewidencji nazwę placu. W 1992 r. z inicjatywy Społecznego Komitetu Odbudowy Pomnika Marszałka Józefa Piłsudskiego ponownie stanął tam pomnik. Każdego roku odbywają się na tym placu uroczystości upamiętniające odzyskanie niepodległości, czy uchwalenie Konstytucji 3 Maja. W 2014 r. plac został zrewitalizowany. Otoczenie zostało dostosowane do charakteru miejsca historycznego.
  • Pomnik Powstania Styczniowego

Gospodarka | edytuj kod

Miasto położone jest w północnej części województwa lubelskiego. W mieście krzyżują się drogi wojewódzkie: 815 – Lubartów – Parczew – Wisznice, 813 – Łęczna – Ostrów Lubelski – Parczew – Międzyrzec Podlaski, 819 – Parczew – Sosnowica – Dorohusk. Miasto jest oddalone o 63 km od Lublina, o 60 km od Białej Podlaskiej i o 182 km od Warszawy. Miasto leży w odległości około 50 km od przejścia granicznego z Białorusią (Sławatycze).

Powierzchnia miasta wynosi 8,05 km2, co stanowi ponad 5% całkowitej powierzchni gminy Parczew.

Największe przedsiębiorstwa produkcyjne i usługowe:

  • Fabryka kabli Elpar Sp. z o.o.
  • Huta Szkła Gospodarczego Tadeusz Wrześniak Sp. z o.o.
  • Wytwórnia Octu i Musztardy
  •  Gospodarstwo Ogrodnicze Wiesław Sidor
  • Spółdzielnia Mleczarnia „SPOMLEK” O/Parczew
  • Parster Sp. z o.o.
  • Fabel Sp. z o.o.
  • Zakład Usług Komunalnych Sp. z o.o.
  • Przedsiębiorstwo Robót Drogowo Mostowych

Handel | edytuj kod

Na terenie miasta handel prowadzony jest w niewielkich punktach handlowych, targowisku oraz w ramach centrach handlowych i hurtowni:

  • Targowisko miejskie (ul. Ogrodowa) czynne w dwa dni tygodniu (wtorek i piątek)
  • Galeria Fabel (Al. Zwycięstwa)
  • Prima Park Parczew (Al. Jana Pawła II)
  • Skład Opału i Materiałów Budowlanych T&M Sobianek (ul. Polna)
  • Lodex /Chłodnie Wschód
Hotel Alma w Parczewie

Hotele | edytuj kod

  • G.H.otel - 30 miejsc noclegowych[19]
  • Hotel Alma - 32 miejsca noclegowe[20]
  • Hotel Orion

Transport | edytuj kod

Drogowy | edytuj kod

Przez miasto przebiegają drogi wojewódzkie:

Przystanek kolejowy w Parczewie

Kolejowy | edytuj kod

Przez miasto przebiega Linia kolejowa nr 30 ŁukówLublin Północnylinia kolejowa w województwie lubelskim. Zbudowana w latach 1894-1898 pierwotnie jako jednotorowa (drugi tor dobudowano w 1904 r.). Ruch pasażerski na tej trasie odbywa się za pośrednictwem autobusów szynowych (szynobusy) - dziennie realizowanych jest 8  połączeń pasażerskich. Linia ta jest również wykorzystywana do transportu pasażerów z Lublina do Warszawy, z uwagi na kompleksową modernizację linii kolejowej nr 7 na odcinku Lublin – Otwock.[21]

Parczew posiada dworzec kolejowy oraz przystanek kolejowy na linii nr 30 ŁukówParczewLubartówLublin. Na terenie dworca znajduje się Wieża ciśnień o ciekawej konstrukcji tj. na górną kondygnację prowadzą zewnętrzne schody.

Na 2021 r. zaplanowana jest kompleksowa modernizacja linii kolejowej Nr 30. Docelowo w planach również elektryfikacja i włączenie systemu metropolitarnego ruchu kolejowego istniejącego wokół Lublina.

Osobowy drogowy | edytuj kod

Prywatne busy zapewniające dogodne połączenia z Lublinem, Warszawą, Białą Podlaską i Radzyniem Podlaskim.

Lotniczy | edytuj kod

Edukacja | edytuj kod

W Parczewie znajdują się następujące publiczne placówki edukacyjne[22]:

  • 2 przedszkola:
    • Publiczne Przedszkole nr 1 „Pod Krasnalem”
    • Publiczne Przedszkole nr 2 im. Janusza Korczaka
  • 3 szkoły podstawowe:
    • Szkoła Podstawowa nr 1 im. Tadeusza Kościuszki (budynek oddano do użytku w 01.09.2000 roku)
    • Szkoła Podstawowa nr 2 im. Królowej Jadwigi
    • Szkoła Podstawowa nr 3 im. Króla Władysława Jagiełły (dawne gimnazjum o tym samym imieniu, w tym samym budynku do czerwca 2000 roku mieściła się placówka ówczesnej szkoły SP1)
  • I Liceum Ogólnokształcące im. Mikołaja Kopernika w Parczewie
  • Zespół Szkół im. Stanisława Staszica (dawne nazwy szkoły: Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych, Centrum Kształcenia Ustawicznego, Zasadnicza Szkoła Zawodowa. Placówka od początku istnienia nosi te same imię)

W mieście zlokalizowane są także szkoła muzyczna I stopnia, studium policealne PROFIT, niepubliczne przedszkole Artystyczno-Językowe „Skowronek”,Przedszkole Niepubliczne ZAJĄCZEK, Niepubliczny Żłobek Akademia Malucha a także filia Biblioteki Pedagogicznej w Białej Podlaskiej.

Turystyka | edytuj kod

Ścieżka przyrodnicza Jezioro Obradowskie

Turystyka opiera się na walorach przyrodniczo-historycznych miasta i okolic, które są wykorzystywane głównie do turystyki pieszej i rowerowej.

  • Historyczny Szlak Jagielloński – w latach 1386–1611 średniowieczny szlak handlowy łączący stolice państwa polsko-litewskiego - Kraków i Wilno przez Lublin. Odcinek szlaku pomiędzy Parczewem a Ostrowem Lubelskim został oznakowany i pełni funkcję trasy rowerowej pod nazwą Gościniec Królewski [23]
  • Rezerwat przyrody Jezioro Obradowskie położony w gminie Parczew ok. 3 km na południe od miejscowości Laski. Rezerwat swoim zasięgiem obejmuje Jezioro Obradowskie, fragmenty lasów oraz torfowisko przejściowe. Na terenie rezerwatu znajduje się  ścieżka edukacyjna, która prowadzi drewnianą kładką przez fragmenty lasu i torfowiska nad jezioro.[24]
  • Dolina Tyśmienicy jest obszarem specjalnej ochrony ptaków systemu Natura 2000 (7 363,7 ha). W okresie lęgowym obszar zasiedlają następujące gatunki ptaków: batalion, bączek, bąk, bielik, błotniak łąkowy i stawowy, puchacz, krakwa, kulik, rycyk, derkacz i inne. To miejsce popularne wśród pasjonatów ptaków w tym ornitologów i  birdwatcherów.
  • Ścieżka edukacyjna Bobrówka w leśnictwie Jedlanka na terenie Nadleśnictwa Parczew. Ścieżka ma kształt pętli okalającej staw młyński „Gościniec", odtworzony w 2011 roku i łączącej miejsca po nieistniejących już młynach wodnych Kozera i Gościniec. Trasa przebiega przez zróżnicowane tereny. Całkowita długość ścieżki to ok.  3,3 km., z czego ok. 1 km stanowi drewniana kładka wyposażona w barierki zabezpieczające, oraz 3 pomosty widokowe. Na trasie ścieżki zlokalizowano 14 przystanków wyposażonych w tablice edukacyjne przybliżające tematykę gospodarki leśnej prowadzonej przez leśników.[25]
  • Rezerwat „Lasy Parczewskie" położony w dużym kompleksie Lasów Parczewskich w gminie Dębowa Kłoda. To rezerwat leśny typu kulturowego. Lasy parczewskie już od osiemnastego wieku były miejscem walk narodowowyzwoleńczych. Celem ochrony jest zachowanie starodrzewi sosnowych w miejscach intensywnej działalności partyzanckiej. W rezerwacie zachowały się miejsca pamięci w postaci ziemianek, okopów oraz zbiorowych mogił. Na terenie rezerwatu znajduje się cmentarz oraz obelisk upamiętniający dawne wydarzenia.[26]
  • Ścieżka przyrodnicza Czarny Las - lokalizowany w gminie Milanów w Rezerwacie Czarny Las. Głównym celem ochrony jest zachowanie fragmentu wielogatunkowego lasu mieszanego pochodzenia naturalnego z rzadkimi i chronionymi gatunkami roślin. Występują tutaj dęby szypułkowe w wieku 170 lat, których egzemplarze osiągają rozmiary zbliżone do pomnikowych. Ścieżka wyposażona jest w drewniane pomosty i punkty widokowe.[27]
  • Rezerwat „Królowa Droga" jest rezerwatem częściowym rodzaju leśnego. Zlokalizowany jest w leśnictwie Makoszka, gmina Dębowa Kłoda, w odległości ok. 8 km od Parczewa. Południową granicę rezerwatu stanowi dawny trakt o zwyczajowej nazwie „Droga Królów”. Celem ochrony jest zachowanie naturalnego fragmentu lasu dębowego z domieszką sosny. W rezerwacie spotkać można wiele pomnikowych okazów dębu szypułkowego oraz wiele gatunków roślin rzadkich i chronionych m.in.: wawrzynek wilczełyko, orlik pospolity, naparstnica zwyczajna oraz lilia złotogłów.[28]
Plac Wolności w Parczewie

Cykliczne imprezy organizowane w Parczewie:

  • Dni Parczewa
  • Jarmark Jagielloński
  • Noc Świętojańska
  • Zlot Kapel Podwórkowych
  • Bieg Pamięci Żołnierzy Wyklętych Tropem Wilczym
  • Orszak Trzech Króli
  • Lubelska Vuelta

Instytucje kultury:

  • Parczewski Dom Kultury
  • Miejsko Gminna Biblioteka Publiczna
  • Powiatowa Biblioteka Publiczna Centrum Kultury

Wspólnoty wyznaniowe | edytuj kod

Neogotycka bazylika kolegiacka

Sport | edytuj kod

Kluby sportowe | edytuj kod

  • Klub siatkarski MKS Victoria Parczew – sekcja żeńska
  • Klub piłkarski MKS Victoria Parczew
  • Klub lekkoatletyczny Olimp Parczew
  • Klub Tenisa Stołowego Pantera Parczew
  • Klub koszykarski MKS Olimp Parczew
  • Uczniowski Klub Sportowy Jedynka
  • Parczewska Grupa Rowerowa
  • Kub Karate KYOKUSHIN
  • Klub Karate Viet Vo Dao Long Kiem
Skatepark w Parczewie

Obiekty sportowe | edytuj kod

  • Kryta pływalnia Kompleks Sportowo-Rekreacyjny Jelonek
  • Stadion piłkarski Miejskiego Ośrodka Sportu i Rekreacji
  • Boisko do siatkówki i koszykówki
  • Dwa kompleksy boisk sportowych Orlik
  • Siłownia kryta (MOSiR) i osiedlowe siłownie na wolnym powietrzu
  • Kort tenisowy
  • Skatepark
  • Pumptrack

Współpraca międzynarodowa | edytuj kod

Miasta i gminy partnerskie:

Parczewianie | edytuj kod

Lista osób urodzonych w Parczewie, które mają biogram na stronach Wikipedii:

Osoby związane z Parczewem:

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b Wyniki badań bieżących - Baza Demografia - Główny Urząd Statystyczny, demografia.stat.gov.pl [dostęp 2020-07-19] .
  2. Wojciech Łocheński: Parczew bogaty historią. tygodnikpodlaski.pl, 13 sierpnia 2014. [dostęp 12 marca 2020].
  3. Na królewskim szlaku, Atavist, 14 lutego 2016 [dostęp 2019-02-09]  (pol.).
  4. Karol de Perthées, Mappa szczegulna woiewodztwa lubelskiego 1786.
  5. Maria Irena Mileska (red. nacz.): Słownik geografii turystycznej Polski, t. II. Komitet dla Spraw Turystyki, Warszawa 1959, s. 702.
  6. Dzieje miasta, www.parczew.com [dostęp 2019-02-14] .
  7. Piotr Aleksandrowicz, Przyjęcie przez króla i senat uchwał Soboru Trydenckiego w Parczewie w 1564 r., w: Prawo Kanoniczne: kwartalnik prawno-historyczny, Tom 9 (1966), Nr 3-4, s. 375–379.
  8. M. Pawlikowski, Sądownictwo ziemskie w przedrozbiorowej Rzeczypospolitej, Strzałków 2012.
  9. a b c d Bolesław Borysiuk: Lata Walki. PPR, GL i AL na północnej Lubelszczyźnie 1942–1944. Warszawa: Książka i Wiedza, 1981.
  10. Józef Bolesław Gargas „Oddziały Gwardii Ludowej i Armii Ludowej 1942 – 1945” Wydawnictwo MON 1971 str. 191.
  11. a b Dzieje miasta. parczew.com. [dostęp 2012-09-24].
  12. Dariusz Kaliński, Czerwona zaraza. Jak naprawdę wyglądało wyzwolenie Polski?, Znak, 2017, s. 59, ​ISBN 978-83-240-4194-7​.
  13. Z kroniki oddziału WIN obwodu włodawskiego, spisanej przez jego dowódcę „Żelaznego”, Arch. Woj. w Lublinie, AK-WIN, Okręg Lublin, inspektorat chełmski, oddział Włodawa, sygn. 101, vol.II, s. 19–23.
  14. a b Mariusz Bechta: Pogrom czy odwet? Akcja zbrojna Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość” w Parczewie 5 lutego 1946 r. Zysk i spółka, 2014. ISBN 978-83-7785-281-1.
  15. Kazimierz Krajewski: „JASTRZĄB” i „ŻELAZNY” ostatni partyzanci Polesia Lubelskiego 1945–1951. [dostęp 2014-12-18].
  16. „Zajścia antyżydowskie na Lubelszczyźnie w pierwszych latach po drugiej wojnie światowej”, Adam Kopciowski, w Zagłada Żydów. Studia i materiały, 3/2007, s. 178–207.
  17. Parczew polskawliczbach.pl, w oparciu o dane GUS.
  18. GminaG. Parczew GminaG., Zabytki https://parczew.com/index.php/dla-turystow/zabytki-i-atrakcje, 15 lipca 2020 .
  19. G.H.otel, miejsca noclegowe http://www.ghotel.pl/, 15 lipca 2020 .
  20. HotelH. Alma HotelH., Strona główna http://www.almahotel.com.pl/, 15 lipca 2020 .
  21. Program Rozwoju Przedsiębiorczości Gminy Parczew na lata 2017-2023, Lokalizacja i dostępność komunikacyjna miasta, 2017 .
  22. Szkoły w Parczewie. szkolnictwa.pl. [dostęp 2018-01-21].
  23. GościniecG. Królewski GościniecG., (http://www.goscinieckrolewski.pl/), 15 lipca 2020 .
  24. NadleśnictwoN. Parczew NadleśnictwoN., Rezerwaty przyrody https://parczew.lublin.lasy.gov.pl/rezerwaty-przyrody#.XwblanUzbcs, 15 lipca 2020 .
  25. NadleśnictwoN. Parczew NadleśnictwoN., Obiekty edukacyjne //https://parczew.lublin.lasy.gov.pl/obiekty-edukacyjne#.XwwBBnUzbcs, 15 lipca 2020 .
  26. NadleśnictwoN. Parczew NadleśnictwoN., Rezerwaty Przyrody (https://parczew.lublin.lasy.gov.pl/rezerwaty-przyrody#.XwblanUzbcs), 15 lipca 2020 .
  27. Nadleśnictwo RadzyńN.R. Podlaski Nadleśnictwo RadzyńN.R., Obiekty Edukacyjne https://radzynpodlaski.lublin.lasy.gov.pl/obiekty-edukacyjne/-/asset_publisher/Sy6v/content/czarny-las#.XwbqSnUzbcs, 15 lipca 2020 .
  28. NadleśnictwoN. Parczew NadleśnictwoN., Rezerwaty Przyrody https://parczew.lublin.lasy.gov.pl/rezerwaty-przyrody#.XwbsKnUzbcs, 15 lipca 2020 .
  29. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-20] .
  30. Bressuire (Francja), www.parczew.com [dostęp 2018-10-21]  (pol.).
  31. Luboml (Ukraina), www.parczew.com [dostęp 2018-10-21]  (pol.).
  32. Preny (Litwa), www.parczew.com [dostęp 2018-10-21]  (pol.).

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (miasto):
Na podstawie artykułu: "Parczew" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy