Pedzetajrowie


Pedzetajrowie w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Pedzetajrowie, pezetajrowie (stgr. πεζέταιροι pezetairoi – dosł. „piesi towarzysze”) – w starożytnej Macedonii i w państwach diadochów ciężkozbrojna piechota wyposażona w sarisy i tworząca bojowy szyk macedońskiej falangi.

Oddziały ciężkiej piechoty tworzono w Macedonii już za rządów Archelaosa, lecz w późniejszych walkach dynastycznych nie zyskała ona większego znaczenia. Za właściwego twórcę pedzetajrów uważa się Aleksandra II[1], zaś jako rozbudowana i specyficzna formacja nabrali znaczenia dopiero za panowania Filipa II Macedońskiego. Z tekstu Demostenesa (Mowa olintyjska II) wynikałoby, iż pierwotnie stanowili wraz hetajrami doborową straż przyboczną monarchy; terminy te z czasem rozciągnięto na inne oddziały konne i piesze. Rekrutowani spośród wolnego chłopstwa macedońskiego[2], dzieleni byli na jednostki organizacyjne zwane taksis (τάξις)[3], formowane na podstawie terytorialnej (później ich liczbę stopniowo zwiększano rezygnując z kryterium terytorialnego). Niższymi jednostkami podziału organizacyjnego były lochosy (λόχοι) i dekady (δέκαδες) lub skeny (σκηναί).

Z wyposażenia pedzetajrów: lekki hełm frygijski i groty włóczni piechoty

Arrian określa ich jako ciężką piechotę macedońską (Wyprawa Aleksandra Wielkiego IV 23,1), zaś w czasach hellenistycznych określano tak już większość ciężkozbrojnej piechoty Greków. Oprócz długiej (5,5–6,5 m) włóczni do ich wyposażenia należała okrągła tarcza o średnicy 60 cm (uwarunkowana operatywną długością dwuręcznej sarisy) oraz lżejszy, okładany metalem pancerz (napierśnik) skórzany albo płócienny, ponadto otwarty hełm (beocki, frygijski lub stożkowy), nagolenice, a także miecz ksifos (ξίφος), zasadniczo służący do zadawania pchnięć[4]. Lżejsze od korynckiego hełmy dawały wprawdzie słabszą ochronę głowy, ale będąc wygodniejsze w użyciu, mniej też ograniczały pole widzenia. Niewielkie macedońskie tarcze ochraniały falangę tej piechoty przed pociskami łuczników i procarzy, zaś w bezpośrednim starciu nie miały tak istotnego znaczenia, gdyż dla oburęcznego utrzymania sarisy odrzucano je do tyłu, na plecy[5]. W napierśniki oszczędnie mieli być wyposażeni jedynie oficerowie, ponieważ żołnierzy przed sieczną bronią przeciwnika skutecznie chroniła w szyku długa pika[6]. Ze względu na tę ich główną broń ofensywną nierzadko określa się ich potocznie jako sarissoforów (σαρισσοφόροι), myląc z formacją konną o tej nazwie.

W czasach Aleksandra Wielkiego stanowili trzon jego falangi, podzieleni na mobilne jednostki taktyczne (syntagmy) i ustawiani w centrum walczącej armii. Ich zadaniem było utrzymanie nacierającego frontu do czasu oskrzydlenia nieprzyjaciela i zaatakowania go z flanki przez hetajrów.

Cechował ich szyk głęboki, lecz bardziej otwarty niż u hoplitów (metrowe odstępy pomiędzy żołnierzami w kolumnie, półmetrowe w szeregu)[7]. Różnicę niekorzystną w porównaniu z tradycyjnymi hoplitami stwarzała okoliczność, że ich uzbrojenie służyło nie tylko do osobistej obrony, umożliwiając też toczenie w boju indywidualnych pojedynków, natomiast pedzetajrowie możliwość obrony własnej mieli mocno zredukowaną, a pojedynkowanie wykluczone[8]. Warunkiem powodzenia szyku tej piechoty w boju były dobrze zabezpieczone skrzydła, których zazwyczaj strzegła lżejsza piechota lub jazda. Specyfika uzbrojenia oraz techniki walki przesądzała jednak o tym, że w innego rodzaju działaniach wojennych byli oni nieprzydatni[9].

Według świadectwa Diodora (Biblioteka historyczna XVII 110,2) w 323 p.n.e. włączono też do ich formacji łuczników, procarzy i inną lekkozbrojną piechotę[10]. Po śmierci Aleksandra wojska jego następców również dysponowały licznymi oddziałami pedzetajrów.

Przypisy | edytuj kod

  1. N.G.L. Hammond: Dzieje Grecji. Warszawa: PIW, 1994, s. 626.
  2. Nicholas Hammond wywodzi ich z późno wyodrębnionej warstwy średniej (Dzieje Grecji, dz. cyt., s. 625).
  3. Pod Gaugamelą Aleksander dysponował sześcioma takimi „pułkami” liczącymi po ok. 1500 ludzi (E. Dąbrowa: Gaugamela 331 p.n.e., dz. cyt., s. 79).
  4. Der Kleine Pauly, dz. cyt., t. 1, kol. 880–881.
  5. Krzysztof Nawotka: Aleksander Wielki. Wrocław: Wyd. Uniw. Wrocławskiego, 2004, s. 55.
  6. E. Dąbrowa: Gaugamela 331 p.n.e., dz. cyt., s. 80; por. K. Nawotka: Aleksander Wielki, dz. cyt., s. 52-53.
  7. N.G.L. Hammond: Dzieje Grecji, dz. cyt., s. 660.
  8. E. Dąbrowa: Gaugamela 331 p.n.e., dz. cyt., s.80.
  9. E. Dąbrowa: Gaugamela 331 p.n.e., dz. cyt., s. 81.
  10. Der Kleine Pauly, dz. cyt., t. 1, kol. 680,15-17.

Bibliografia | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Pedzetajrowie" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy