Pieczarka dwuzarodnikowa


Pieczarka dwuzarodnikowa w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Owocniki z upraw Podstawki i zarodniki

Pieczarka dwuzarodnikowa (Agaricus bisporus (J.E. Lange) Imbach) – gatunek grzybów z rodziny pieczarkowatych (Agaricaceae)[1]. Rośnie dziko, ale jest też powszechnie uprawiana w pieczarkarniach i sprzedawana w sklepach[2].

Spis treści

Systematyka i nazewnictwo | edytuj kod

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Agaricus, Agaricaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1926 r. Jakob Emanuel Lange nadając mu nazwę Psalliota hortensis f. bispora. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w 1946 r. Emil Imbach[1].

Niektóre synonimy naukowe[3]:

  • Agaricus brunnescens Peck 1900
  • Agaricus hortensis (Cooke) Pilát 1951
  • Agaricus hortensis (Cooke) S. Imai 1938
  • Psalliota bispora (J.E. Lange) F.H. Møller & Jul. Schäff. 1938
  • Psalliota hortensis (Cooke) J.E. Lange 1926

Nazwę polską podali Barbara Gumińska i Władysław Wojewoda. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też pod nazwami: pieczarka ogrodowa, pieczarka polna odmiana ogrodowa, bedłka polna odmiana ogrodowa[4].

Morfologia | edytuj kod

Kapelusz

Średnicy 4-10 cm, barwy białej, szarobiałej do brązowawej. Skórka od promieniowo-włókienkowej do przylegająco łuskowatej[5].

Blaszki

Nie dochodzą do trzonu. U młodych okazów są białawe, później różowe, na koniec ciemnobrązowe[5].

Trzon

Wysokość 3–8 cm, grubość do 3 cm, walcowaty, pełny. Posiada wyraźny pierścień. Kolor biały, poniżej pierścienia czasami jest łuskowaty[6].

Miąższ

Słabo czerwieniejący, o słabym, przyjemnym zapachu[5].

Wysyp zarodników

Brązowy. Zarodniki elipsoidalne, gładkie, o średnicy 5,5‒8,5 × 4‒6,5 µm. Podstawki zawsze dwuzarodnikowe[6].

Występowanie i siedlisko | edytuj kod

Na naturalnych siedliskach występuje w Ameryce Północnej, Środkowej i Południowej, Europie, Azji, Australii i na wielu wyspach[7]. W Polsce jej rozprzestrzenienie i częstość występowania nie są znane. W piśmiennictwie naukowym do 2003 r. podano 5 jej stanowisk[4].

Rośnie od maja do września, na polach, w parkach, w miejscach nawożonych obornikiem, na stosach kompostowych, rzadko w lasach. W naturalnym środowisku jest rzadka. Pospolicie natomiast jest uprawiana[2].

Znaczenie | edytuj kod

Doskonały grzyb jadalny, powszechnie uprawiany. Saprotrof[5].

W październiku 2012 r. francuskim naukowcom z Institut National de la Recherche Agronomique w Nancy udało się rozszyfrować jej genom[8].

Wartości odżywcze | edytuj kod

W śladowych ilościach w pieczarce dwuzarodnikowej występuje MMH (monometylohydrazyna): lotna pochodna hydrazyny o wzorze sumarycznym CH3N2H3, substancja która jest wykorzystywana jako paliwo hipergolowe w silnikach rakietowych. Nie powinno się spożywać pieczarek na surowo ze względu na obecność rakotwórczych pochodnych hydrazyny[9].

Jak widać w tabeli poniżej, pieczarki są źródłem głównie miedzi, ryboflawiny (wit. B2), niacyny (wit. B3) i kwasu pantotenowego. W mniejszym stopniu mogą być źródłem m.in. selenu (17% RDA w 100 g), fosforu (12% RDA), witaminy B6 (6–8% RDA), potasu (7% AI) i tiaminy (wit. B1; 7% RDA).

Uprawa | edytuj kod

Uprawa prowadzona jest głównie w wysokotowarowych zakładach produkcyjnych. Grzyby uprawia się na podłożu organicznym, którym jest w Europie głównie nawóz koński, w Ameryce Północnej – słoma kukurydziana, w Azji – słoma ryżowa. Przed procesem kompostowania do nawozu dodaje się do 20% dodatków (wióry drzewne lub nawozy mineralne). W trakcie kompostowania w wyniku fermentacji przeprowadzanej przez bakterie następuje rozkład węglowodanów, podczas gdy białka i lignina pozostają. W temperaturze ok. 60 °C w jakiej przeprowadza się kompostowanie giną owady znajdujące się w nawozie w różnych stadiach rozwoju. Po przygotowaniu podłoża miesza się je z wilgotnymi ziarnami zbóż obrośniętymi grzybnią pochodzącą z czystych kultur i umieszcza w warunkach inkubacyjnych tj. w temperaturze 24 °C i wilgotności powietrza 60%, co sprzyja rozrastaniu się strzępek. W celu przyśpieszenia rozwoju osobników podłoże przysypuje się ciężką ziemią, obniża temperaturę poniżej 22 °C, zwiększa wilgotność powietrza do ok. 95% i dba się o odpowiednie przewietrzanie pomieszczeń. Zbiór owocników trwa przez kilka tygodni i uzyskuje się do 14 kg pieczarek z 1 m² (100 kg z 1 m³) podłoża[13].

Produkcja światowa pieczarek w 1950 wynosiła 53 tys. ton, w 1980 już 800 tys. ton[13], na początku lat 90. XX wieku – 1,5 mln ton[14]. Polska jest największym producentem pieczarek w Europie (330 tys. ton rocznie)[15] i największym eksporterem tych grzybów na świecie[16].

Gatunki podobne | edytuj kod

Pieczarkę dwuzarodnikową można pomylić z trującą pieczarką karbolową (Agaricus xanthodermus), ale także z jadalnymi: pieczarką łąkową (Agaricus campestris) oraz pieczarką białawą (Agaricus arvensis). Spośród wszystkich tych gatunków pieczarka dwuzarodnikowa ma najgrubszy, najbardziej mięsisty kapelusz[17].

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-03-05].
  2. a b Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  3. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-03-05].
  4. a b Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  5. a b c d Ewald Gerhardt: Grzyby – wielki ilustrowany przewodnik. s. 60. ISBN 83-7404-513-2.
  6. a b Agaricus bisporus: The Button Mushroom. W: MushroomExpert.Com [on-line]. [dostęp 2013-02-25].
  7. Discover Life Maps. [dostęp 2016-01-10].
  8. Krzysztof Kowalski: Pieczarka bez tajemnic. Rzeczpospolita.pl, 09-10-2012. [dostęp 2012-10-10].
  9. C. Hashida, K. Hayashi, L. Jie, S. Haga, M. Sakurai, H. Shimizu. Quantities of agaritine in mushrooms (Agaricus bisporus) and the carcinogenicity of mushroom methanol extracts on the mouse bladder epithelium. „Nihon Koshu Eisei Zasshi”. 37 (6), s. 400‒405, 1990. PMID: 2132000
  10. „11260, Mushrooms, white, raw” [Scientific Name: Agaricus bisporus]. „USDA National Nutrient Database for Standard Reference, Release 28, full version”, wrzesień 2015, wersja poprawiona maj 2016. Departament Rolnictwa Stanów Zjednoczonych (USDA) (ang.).  (zob. zarchiwizowany wyciąg HTML).
  11. a b (na podstawie USDA National Nutrient Database for Standard Reference, Release 21): Mushrooms, white, raw. W: Self Nutrition Data [on-line]. Condé Nast.. [dostęp 2016-12-12].
  12. Dietary Reference Intakes Tables and Application. Institute of Health. The National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine. (ang.)
  13. a b Emil Müller, Wolfgang Loeffler: Zarys mikologii. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1987, s. 186-187. ISBN 83-09-01137-7.
  14. Chang ST. (1993). "Mushroom biology: the impact on mushroom production and mushroom products". W: Chiu S-W, Buswell J, Chang S-T. Mushroom Biology and Mushroom Products. Hong Kong: The Chinese University Press. ss. 3–20. ​ISBN 962-201-610-3
  15. Polska stała się pieczarkową potęgą, bo UE dała na to pieniądze. W: pap.pl [on-line]. PAP. [dostęp 2015-07-12].
  16. strefaagro.pl: Dobre perspektywy dla branży producentów podłoża oraz producentów pieczarek. [dostęp 2017-03-26].
  17. Albert Pilát, Otto Ušák: Mały atlas grzybów. Warszawa: PWRiL, 1977.
Kontrola autorytatywna (takson):
Na podstawie artykułu: "Pieczarka dwuzarodnikowa" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy