Piotr Wrangel


Piotr Wrangel w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Rząd Południa Rosji w kwietniu 1920

Piotr Nikołajewicz Wrangel (ros. Пётр Николаевич Врангель; ur. 15 sierpnia?/27 sierpnia 1878 w Nowoaleksandrowsku, zm. 25 kwietnia 1928 w Brukseli) – rosyjski wojskowy i polityk niemieckiego pochodzenia w stopniu generała lejtnanta Armii Imperium Rosyjskiego. W 1920 dowódca Sił Zbrojnych Południa Rosji oraz Armii Rosyjskiej. Po wyjeździe z Rosji stał się jednym z najważniejszych działaczy białej emigracji[1].

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Pochodził z rodziny Niemców bałtyckich. Na początku I wojny światowej jako kapitan dowodził dywizjonem kawalerii. Za stoczoną 6 sierpnia 1914 bitwę pod Kraupischken w Prusach Wschodnich otrzymał 13 października Order Świętego Jerzego. W grudniu 1914 awansowany do stopnia pułkownika. W październiku 1915 przeniesiony na Front Południowo-Zachodni i mianowany dowódcą 1. Pułku Kozaków Transbajkalskich. Walczył w Galicji, m.in. podczas ofensywy Brusiłowa. W styczniu 1917 awansowany do stopnia generała majora, a w lipcu mianowany dowódcą 7 Dywizji Kawalerii. Za walki nad Zbruczem otrzymał Krzyż Zasługi Wojskowego Orderu Świętego Jerzego.

W styczniu 1918 został w Jałcie aresztowany przez bolszewików. Po uwolnieniu przystąpił do „białych”. Był jednym z ich najznakomitszych dowódców podczas wojny domowej – w czerwcu 1919 zdobył Carycyn. Wśród bolszewików zyskał pseudonim „czarny baron” (ze względu na noszoną przez niego czarną czerkieskę). Od 4 kwietnia 1920 Głównodowodzący Sił Zbrojnych Południa Rosji, twórca Rządu Południa Rosji. Był reformatorem „białego” ruchu, jego rząd przeprowadził na obszarach pod swoją kontrolą reformę rolną, oddającą chłopom ziemię (na Krymie i w tzw. Taurydzie Północnej). Odstąpił od idei „jednej i niepodzielnej Rosji”, której trzymali się Aleksander Kołczak i Anton Denikin. W lipcu 1920 r. z pomocą chłopów wyszedł z Krymu i zajął zagłębie donieckie. Desantami próbował opanować Kubań. We wrześniu ponownie operował już tylko na Krymie.

Piotr Wrangel uważał, że przyszła Rosja powinna być dobrowolną federacją narodów byłego imperium carów. Uznał prawo do niepodległości Polski i Ukrainy. Nie chciał, by swoje państwo mieli Tatarzy krymscy oraz Kozacy dońscy, kubańscy, terscy i astrachańscy. Skutecznie bronił Krymu przed Armią Czerwoną od kwietnia do listopada 1920 wykorzystując jej maksymalne zaangażowanie na frontach wojny polsko-bolszewickiej. Do walki z bolszewikami chciał wykorzystać Armię Powstańczą Nestora Machny. Jednak próby nawiązania sojuszu nie powiodły się. Po rozejmie polsko-bolszewickim (który według niego był zdradą walczących na Krymie białogwardzistów) uległ przeważającym siłom Armii Czerwonej prowadzącym operację perekopsko-czongarską i ewakuował większość kadr swojej armii do Konstantynopola. Położyło to faktyczny kres wojnie domowej białych z czerwonymi.

Po opuszczeniu Rosji przebywał początkowo w Stambule, skąd w 1922 przeniósł się do Królestwa SHS, gdzie mieszkał do 1927 (w Sremskich Karlovcach) wraz z żoną i dziećmi. Na emigracji stał na czele Rosyjskiego Związku Ogólnowojskowego (ROWS). Zmarł 25 kwietnia 1928 w Brukseli, został pochowany w Belgradzie, w cerkwi Św Trójcy. Oficjalnie zmarł na gruźlicę, jednak do dziś spekuluje się na temat rzeczywistych przyczyn jego śmierci. Tezę, że sprawcami śmierci Wrangla byli bolszewiccy szpiedzy, obaliło orzeczenie osobistego lekarza Piotra Wrangla, prof. I. Aleksinskiego, który stwierdził, że jego pacjent zapadł na gruźlicę kilka lat wcześniej, co przyczyniło się do wycieńczenia organizmu i przedwczesnego zgonu.

Plakat propagandowy z wizerunkiem generała Wrangla

Upamiętnienie | edytuj kod

  • W radzieckiej piosence „Biała Armia, Czarny Baron” odgrywa rolę białogwardyjskiego, burżuazyjnego przywódcy, chcącego przejąć władzę w Rosji.
  • 9 października 1998, dekretem szefa administracji obwodu rostowskiego, Dom Wrangla w Rostowie nad Donem został objęty ochroną państwa jako obiekt dziedzictwa kulturowego o znaczeniu regionalnym[2].

Przypisy | edytuj kod

Pomnik Piotra Wrangla
  1. OlegO. Yegorov OlegO., Meet Russian Imperial officers who almost stopped the Bolsheviks, www.rbth.com, 27 grudnia 2019 [dostęp 2020-08-19]  (ang.).
  2. Перечень объектов культурного наследия регионального значения г. Ростова-на-Дону - Правительство Ростовской области, old.donland.ru [dostęp 2020-04-11] .
  3. В городе Сремски Карловцы (Сербия) открыт памятник генералу Врангелю
  4. ДаницаД. Радовић ДаницаД., Споменик белом барону, Politika Online [dostęp 2020-04-11] .
  5. "Черный барон" родом из Литвы. Почему в Литве установлен памятник генералу Врангелю? - 31 Августа 2009 - Архипелаг Святая Русь, rys-arhipelag.ucoz.ru [dostęp 2020-04-11] .
  6. В Керчи открыли первый в России памятник Врангелю, Российская газета [dostęp 2020-04-11]  (ros.).
  7. 4 апреля 2017 г. в России учреждена Премия им. генерала П.Н. Врангеля - 5 Апреля 2017 - Русская Стратегия, rys-strategia.ru [dostęp 2020-04-11] .

Bibliografia | edytuj kod

  • Piotr N. Wrangel: Wspomnienia. T. I-II. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 1999.
  • Dariusz Wierzchoś: Generał Piotr Wrangel: Działalność polityczna i wojskowa w latach rewolucji i wojny domowej w Rosji. Kraków: Avalon, 2008.
  • Biogram Piotra Wrangla na portalu hrono.ru

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Piotr Wrangel" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy