Pitawastatyna


Pitawastatyna w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Pitawastatyna (łac. pitavastatinum) – wielofunkcyjny organiczny związek chemiczny pochodzenia syntetycznego, mający w swojej cząsteczce wspólną z innymi statynami w formie aktywnej grupę farmakoforową – łańcuch β-hydroksykwasu karboksylowego.

Stosowana jest jako lek zmniejszający stężenie lipidów, ma także dodatkowe działanie plejotropowe na układ krążenia poprzez wpływ na czynność śródbłonka, stabilizację blaszek miażdżycowych, hamowanie układu krzepnięcia, stymulację układu fibrynolizy, hamowanie reakcji zapalnych oraz działanie immunomodulacyjne.

Działa przez hamowanie enzymu reduktazy 3-hydroksy-3-metylo-glutarylokoenzymu A (HMG-CoA).

Znajduje zastosowanie w leczeniu hiperlipidemii, zarówno w monoterapii, jak i leczeniu skojarzonym. Zmniejsza liczbę incydentów wieńcowych, zgonów spowodowanych chorobą wieńcową, udarów mózgu i zabiegów rewaskularyzacyjnych. Jest dobrze tolerowana, a jej najpoważniejszym działaniem niepożądanym jest rabdomioliza.

Spis treści

Występowanie | edytuj kod

Pitawastatyna jest syntetycznym związkiem chemicznym i nie występuje naturalnie[8][9].

Historia | edytuj kod

 Zobacz więcej w artykule Statyny, w sekcji Historia.

W 1973[13] zespół Akira Endō po przebadaniu ponad 6000 szczepów bakteryjnych odkrył, że substancja ML-236B (mewastatyna) wydzielana przez Penicillium citrinum ma właściwości obniżania poziomu cholesterolu oraz lipoproteiny niskiej gęstości (LDL) w surowicy zwierząt laboratoryjnych i ludzi, jednakże badania na zwierzętach wykazały jej potencjalną toksyczność. W 1978 zespół Alfreda Albertsa wyizolował z produktów fermentacji Aspergillus terreus nowy związek o zbliżonej budowie, lowastatynę[14]. W 1986 roku wykazano, że za aktywność biologiczną naturalnych statyn odpowiada łańcuch β-hydroksykwasu karboksylowego, natomiast pierścień naftalenowy może być zastąpiony innym układem pierścieniowym[15]. W latach dziewięćdziesiątych XX wieku w laboratoriach japońskiej firmy farmaceutycznej Nissan Chemical Industries została odkryta siódma statyna – syntetyczna pitawastatyna[16] – która w 2003 wprowadzona została w Japonii, a następnie w 2005 w Korei Południowej i Tajlandii przez Kowa Company[17]. W 2009 pitawastatyna została zarejestrowana przez amerykańską Agencję Żywności i Leków[17].

Kluczowe badania kliniczne | edytuj kod

Budowa | edytuj kod

Struktura pitawastatyny opiera się na układzie chinolinowym podstawionym ugrupowaniem p-fluorofenylowym i cyklopropylowym oraz grupą farmakoforową – jednostką β-hydroksykwasu karboksylowego z grupą hydroksylową w położeniu 4[20][3].

Budowa cząsteczki wszystkich statyn nie tylko wykazuje podobieństwo do cząsteczki 3-hydroksy-3-metyloglutarylokoenzymu A, lecz także wykazuje tysiąc razy większe powinowactwo do reduktazy 3-hydroksy-3-metyloglutarylokoenzymu A (HMG-CoA), z którą wiążą się odwracalnie i kompetycyjnie[21].

Schematyczna struktura statyn[22]

Mechanizm działania | edytuj kod

Proces syntezy cholesterolu przebiega w wielu etapach. Pierwszy z nich to biosynteza mewalonianu. Na początku dzięki tiolazie i syntazie HMG-CoA z reszt acetylowych przenoszonych przez koenzym A powstaje 3-hydroksy-3-metyloglutarylokoenzym A (HMG-CoA). Związek ten jest substratem reduktazy HMG-CoA, która zredukowaną postać fosforanu dinukleotydu nikotynoamidoadeninowego (NADPH+H+) redukuje do mewalonianu (stanowiącego substrat kolejnego etapu syntezy cholesterolu). Aktywność tego enzymu hamują w warunkach naturalnych kwasy żółciowe, cholesterol i sam mewalonian[23]. Jest to kluczowy w tym procesie enzym, którego aktywność ogranicza szybkość biosyntezy cholesterolu[24].

Kaskada biosyntezy donorów grup prenylowych i cholesterolu[21]. Statyny hamują syntezę mewalonianu z HMG-CoA Dokładniejszy mechanizm reakcji powstawania mewalonianu, która jest blokowana przez statyny [25]

Mechanizm działania statyn[26] opiera się właśnie na specyficznym, kompetytywnym i odwracalnym hamowaniu reduktazy HMG-CoA, co następuje natychmiast po wniknięciu do komórki wątrobowej[27]. Blokowanie syntezy cholesterolu powoduje spadek jego stężenia. Cholesterol uczestniczy w regulacji ekspresji wielu genów poprzez łączenie się z białkami wiążącymi sterolowe elementy regulacyjne, SREBP[26]. Skutkiem tego jest nasilenie transkrypcji genu kodującego receptor dla lipoprotein niskiej gęstości (LDL), wzrost liczby receptorów kodowanych przez ten gen na powierzchni błony komórkowej i zwiększenie wychwytu z krwi lipoprotein niskiej oraz pośredniej gęstości. Biologicznym efektem tego mechanizmu, pod postacią zmian w lipidogramie, jest rozpoczęcie działania statyn po dwóch tygodniach, natomiast pełny efekt występuje po sześciu tygodniach od pierwszej dawki[27].

Zastosowania | edytuj kod

 Zobacz więcej w artykule Statyny, w sekcji Zastosowania.

Wskazania | edytuj kod

Obniżenie podwyższonego stężenia całkowitego cholesterolu (TC) oraz cholesterolu LDL (LDL-C) u pacjentów z pierwotną hipercholesterolemią, łącznie z pacjentami z rodzinną heterozygotyczną hipercholesterolemią oraz współwystępującą (mieszaną) dyslipidemią w sytuacji, gdy stosowana dieta oraz inne metody niefarmakologiczne są niewystarczające[28].

Wytyczne amerykańskie ACC/AHA 2013 | edytuj kod

American College of Cardiology (ACC) i American Heart Association (AHA) wydały w 2013 roku wytyczne postępowania wpływającego na stężenie cholesterolu we krwi. W dwóch grupach pacjentów zalecono leczenie o umiarkowanej intensywności (docelowe zmniejszenie LDL-C o 30–49%), do którego zaliczono także kurację pitawastatyną w dawce 2–4 mg:

  • chorzy z cukrzycą w wieku 40–75 lat ze stężeniem LDL-C 70–189 mg/dl (1,8–4,9 mmol/l) bez dowodów na chorobę sercowo-naczyniową (jeżeli jednak u takiego chorego 10-letnie ryzyko choroby układu krążenia na tle miażdżycy – wyliczone według kalkulatora ryzyka będącego integralną częścią tych wytycznych – jest wyższe niż 7,5%, należy rozważyć leczenie intensywne);
  • osoby bez choroby sercowo-naczyniowej i bez cukrzycy, w wieku 40–79 lat, ze stężeniem LDL-C 70–189 mg/dl (1,8–4,9 mmol/l) i 10-letnim ryzykiem choroby sercowo-naczyniowej na tle miażdżycy ≥ 7,5% (wyliczonym według kalkulatora ryzyka będącego integralną częścią tych wytycznych) – należy stosować leczenie umiarkowane lub intensywne[29].

Interakcje | edytuj kod

Dawkowanie | edytuj kod

Dawkowanie w różnych sytuacjach klinicznych przedstawia się następująco[1][28]:

Osoby dorosłe | edytuj kod

Pacjenci w podeszłym wieku | edytuj kod

Nie ma konieczności dostosowywania dawki leku.

Dzieci i młodzież | edytuj kod

Pitawastatyny nie należy stosować u dzieci w wieku do 18 lat, ponieważ nie określono bezpieczeństwa stosowania ani skuteczności produktu leczniczego.

Zaburzenia czynności nerek | edytuj kod

W zaburzenia czynności nerek stężenie cholesterolu frakcji LDL nie jest ani parametrem wskazującym na konieczność leczenia ani celem terapeutycznym[31].

Zaburzenia czynności wątroby | edytuj kod

Ciąża i okres karmienia piersią | edytuj kod

Pitawastatyna jest przeciwwskazana w ciąży i w okresie karmienia piersią.

Przedawkowanie | edytuj kod

Brakuje specyficznych danych dotyczących postępowania w przedawkowaniu pitawastatyny[28]. Leczenie przedawkowania pitawastatyny jest jedynie objawowe i podtrzymujące. Ze względu na duży stopień wiązania z białkami osocza dializoterapia może okazać się nieskuteczna[28].

Przypisy | edytuj kod

  1. a b LIVALO (pitavastatin) Tablet, Film Coated for Oral use (ang.). Agencja Żywności i Leków. [dostęp 2014-12-06].
  2. a b Pitavastatin (calcium salt) 15414 (ang.). Cayman Chemical. [dostęp 2015-03-14].
  3. a b c d PeterP. Alagona PeterP., Pitavastatin: evidence for its place in treatment of hypercholesterolemia, „Core Evidence”, 5, 2010, s. 91–105, DOI10.2147/CE.S8008, PMID21468365, PMCIDPMC3065553 [dostęp 2021-03-24]  (ang.).
  4. a b Pitavastatin, [w:] DrugBank [online], University of Alberta, DB08860  (ang.).
  5. Pitavastatin Lactone (CAS 141750-63-2) (ang.). Santa Cruz Biotechnology. [dostęp 2015-03-14].
  6. Pitavastatin Calcium (ang.). Santa Cruz Biotechnology. [dostęp 2015-03-14].
  7. a b c Banach, Filipiak i Opolski 2013 ↓, s. 35.
  8. Vincent Gullo, Arnold L. Demain: Statins Fermentation Products for Cholesterol Control in Humans. W: Chemistry and Pharmacology of Naturally Occurring Bioactive Compounds. Goutam Brahmachari (red.). CRC Press, 2013, s. 435–442. ISBN 978-1-4398-9167-4. [dostęp 2015-03-14]. (ang.)
  9. Banach, Filipiak i Opolski 2013 ↓, s. 32.
  10. Banach, Filipiak i Opolski 2013 ↓, s. 25.
  11. Japanese Antihyperlipidemic Market: New Statin Products and Their Marketing Strategies (ang.). Frost & Sullivan Market Insight, 2000. [dostęp 2015-03-14].
  12. R.Y.A.R.Y.A. Mukhtar R.Y.A.R.Y.A., J.J. Reid J.J., J.P.D.J.P.D. Reckless J.P.D.J.P.D., Pitavastatin, „International Journal of Clinical Practice”, 59 (2), 2005, s. 239–252, DOI10.1111/j.1742-1241.2005.00461.x, PMID15854203 [dostęp 2021-03-24]  (ang.).
  13. A.A. Endo A.A., The discovery and development of HMG-CoA reductase inhibitors, „Journal of Lipid Research”, 33 (11), 1992, s. 1569–1582, DOI10.1016/S0022-2275(20)41379-3, PMID1464741 [dostęp 2021-03-24]  (ang.).
  14. Banach, Rysz i Filipiak 2009 ↓, s. 2–3.
  15. G.E.G.E. Stokker G.E.G.E. i inni, 3-Hydroxy-3-methylglutaryl-coenzyme A reductase inhibitors. 3. 7-(3,5-Disubstituted [1,1'-biphenyl]-2-yl)-3,5-dihydroxy-6-heptenoic acids and their lactone derivatives, „Journal of Medicinal Chemistry”, 29 (2), 1986, s. 170–181, DOI10.1021/jm00152a002, PMID3950902 [dostęp 2021-03-24]  (ang.).
  16. R.Y.A.R.Y.A. Mukhtar R.Y.A.R.Y.A., J.J. Reid J.J., J.P.D.J.P.D. Reckless J.P.D.J.P.D., Pitavastatin, „International Journal of Clinical Practice”, 59 (2), 2005, s. 239–252, DOI10.1111/j.1742-1241.2005.00461.x, PMID15854203 [dostęp 2021-03-24]  (ang.).
  17. a b JunJ. Sasaki JunJ., Pitavastatin approved for treatment of primary hypercholesterolemia and combined dyslipidemia, „Vascular Health and Risk Management”, 6, 2010, s. 997–1005, DOI10.2147/VHRM.S7802, PMID21127702, PMCIDPMC2988623 [dostęp 2021-03-24]  (ang.).
  18. TakafumiT. Hiro TakafumiT. i inni, Effect of intensive statin therapy on regression of coronary atherosclerosis in patients with acute coronary syndrome: a multicenter randomized trial evaluated by volumetric intravascular ultrasound using pitavastatin versus atorvastatin (JAPAN-ACS [Japan assessment of pitavastatin and atorvastatin in acute coronary syndrome] study), „Journal of the American College of Cardiology”, 54 (4), 2009, s. 293–302, DOI10.1016/j.jacc.2009.04.033, PMID19608026 [dostęp 2021-03-24]  (ang.).
  19. KuriharaK. Yuji KuriharaK. i inni, A Large-scale, Long-term, Prospective Post-marketing Surveillance of Pitavastatin (LIVALO Tablet) LIVALO Effectiveness and Safety (LIVES) Study, „Japanese Pharmacology and Therapeutics”, 36 (8), 2008, s. 9–40 [zarchiwizowane z adresu 2015-04-12]  (ang.).
  20. Alfred Zejc, Maria Gorczyca: Chemia leków. Warszawa: PZWL, 2008, s. 418–421. ISBN 978-83-200-3652-7.
  21. a b Dieter Steinhilber, Manfred Schubert-Zsilavecz, Hermann J. Roth: Chemia Medyczna. MedPharm Polska, 2012, s. 436. ISBN 978-83-62283-94-1.
  22. Michael B. Bottorff: Safety and Statins: Pharmacologic and Clinical Perspectives. 2004-11-01. [dostęp 2015-03-22].
  23. Kathleen Botham, Peter A. Mayes: Synteza, transport i wydalanie cholesterolu. W: Robert K. Murray, Daryl K. Granner, Victor W. Rodwell: Biochemia Harpera ilustrowana. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2006, s. 283. ISBN 978-83-200-3573-5.
  24. Wojciech Kostowski: Leki a lipidy krwi. Farmakoterapia miażdżycy. W: Farmakologia. Podstawy farmakoterapii. Wojciech Kostowski, Zbigniew S. Herman (red.). Wyd. III. T. I. Warszawa: PZWL, 2003, s. 220. ISBN 83-200-3351-9.
  25. AkiraA. Endo AkiraA., A historical perspective on the discovery of statins, „Proceedings of the Japan Academy. Series B, Physical and Biological Sciences”, 86 (5), 2010, s. 484–493, DOI10.2183/pjab.86.484, PMID20467214, PMCIDPMC3108295 [dostęp 2021-03-24]  (ang.).
  26. a b Ernst Mutschler, Gerd Geisslinger, Heyo Kroemer, Peter Ruth, Monika Schäfer-Korting: Farmakologia i toksykologia. Wrocław: MedPharm polska, 2010, s. 554–561. ISBN 978-83-60466-81-0.
  27. a b Maciej Banach, Jacek Rysz, Krzysztof J. Filipiak: Simwastatyna. Gdańsk: Via Medica, 2009, s. 5–6. ISBN 978-83-7599-118-5.
  28. a b c d Rejestr Produktów Leczniczych Vezepra Charakterystyka Produktu Leczniczego. Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych. [dostęp 2015-03-14].
  29. Barbara Cybulska, Longina Kłosiewicz-Latoszek. Podejście do leczenia hipolipemizującego w świetle aktualnych wytycznych amerykańskich i europejskich. „Medycyna Praktyczna”. 275 (1), s. 18–22, 2014. [dostęp 2015-03-14]. 
  30. Kenneth A.K.A. Kellick Kenneth A.K.A. i inni, A clinician's guide to statin drug-drug interactions, „Journal of Clinical Lipidology”, 8 (3 Suppl), 2014, S30–46, DOI10.1016/j.jacl.2014.02.010, PMID24793440 [dostęp 2021-03-24]  (ang.).
  31. Chapter 2: Pharmacological cholesterol-lowering treatment in adults, „Kidney International Supplements”, 3 (3), 2013, s. 271–279, DOI10.1038/kisup.2013.34, PMID25019001, PMCIDPMC4089587 [dostęp 2021-03-24]  (ang.).
  32. KDIGO Clinical Practice Guideline for Lipid Management in Chronic Kidney Disease, „Kidney international Supplements”, 3 (3), 2013, s. 274 [dostęp 2014-12-09]  (ang.).

Bibliografia | edytuj kod

  • Maciej Banach, Krzysztof J. Filipiak, Grzegorz Opolski: Aktualny stan wiedzy na temat statyn. Poznań: 2013. ISBN 978-83-63622-21-3.

Przeczytaj ostrzeżenie dotyczące informacji medycznych i pokrewnych zamieszczonych w Wikipedii.

Na podstawie artykułu: "Pitawastatyna" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy