Plac Zamkowy w Warszawie


Na mapach: 52°14′51,0″N 21°00′49,0″E/52,247500 21,013611

Plac Zamkowy w Warszawie w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Plac Zamkowy, 1861 Plac Zamkowy, ok. 1910 Plac w okresie międzywojennym Plac Zamkowy w latach 60. XX wieku Plac przed odbudową Zamku Królewskiego

Plac Zamkowy – plac w śródmieściu Warszawy położony pomiędzy wylotami ulic: Krakowskiego Przedmieścia, Senatorskiej, Podwala i Świętojańskiej.

Został wytyczony w latach 1818–1821 według projektu Jakuba Kubickiego[1]. Zabudowa placu została zniszczona w 1939 i 1944. Został odbudowany w latach 1949–1958 w jednolitym stylu architektonicznym.

Wschodnią pierzeję placu stanowi fasada Zamku Królewskiego. Na placu zaczyna się Trakt Królewski.

Spis treści

Historia | edytuj kod

Plac powstał w latach 1818–1821 według projektu Jakuba Kubickiego w wyniku wyburzenia zabudowań gospodarczych Zamku Królewskiego, Bramy Krakowskiej oraz kilku kamienic[2].

Plac znajduje się w miejscu dawnego dziedzińca przedniego Zamku i terenu znajdującego się przy Bramie Krakowskiej[3]. Południowo-wschodnią pierzeję przyszłego placu, od strony skarpy, wyznaczał kościół i klasztor bernardynek, wzniesiony na przełomie XVI i XVII wieku (został on rozebrany w 1843, aby zrobić miejsce dla nowego zjazdu ulicą Nowy Zjazd, biegnącą wiaduktem Pancera początkowo w kierunku Wisły i ulicy Dobrej, a od 1864 w kierunku nowego, stałego mostu Kierbedzia przez Wisłę)[4]. W 1644 za murami Starej Warszawy, przed Bramą Krakowską, wzniesiono kolumnę Zygmunta III Wazy, wokół której powstał niewielki plac[3]. 9 maja 1794 przed kościołem św. Anny został powieszony skazany na karę śmierci targowiczanin biskup inflancki Józef Kazimierz Kossakowski[5].

Wieczorem 15 sierpnia 1831 na placu powieszono wywleczonych z Zamku Królewskiego generałów: Ludwika Bukowskiego i Antoniego Jankowskiego[6] oraz kilka innych osób[7][8][9]. 22 sierpnia rozstrzelano tam trzy osoby biorące udział w samosądach[10][11].

W roku 1907 wiadukt Pancera zmodernizowano dla potrzeb obsługi tramwajów elektrycznych, które pojechały nim z placu Zamkowego niecały rok później.

27 lutego 1861 od kul rosyjskich padło pięciu poległych, a 8 kwietnia 1861 pięć rot piechoty i dwa szwadrony jazdy rosyjskiej (ok. 1300 żołnierzy), dowodzone przez generała Stiepana Aleksandrowicza Chrulewa dokonały krwawej masakry ludności cywilnej Warszawy, w wyniku której zginęło ponad 100 osób[12].

15 listopada 1920 na placu miało miejsce uroczyste wręczenie buławy marszałkowskiej pierwszemu marszałkowi Polski, Józefowi Piłsudskiemu.

Podczas przewrotu majowego, 12 maja 1926 ok. 18.30, na placu doszło do starcia pomiędzy oddziałami wiernymi rządowi Wincentego Witosa a zamachowcami. Walka z wykorzystaniem ustawionego na placu działa i dwóch samochodów pancernych zakończyła się po kilkunastu minutach z ofiarami po obu stronach, po czym wojska rządowe wycofały się[13].

Zabudowa placu, która poważnie ucierpiała już podczas obrony Warszawy w 1939, została zniszczona podczas powstania warszawskiego i przed wycofaniem się okupacyjnych wojsk niemieckich[14].

W 1948 pod placem zbudowano tunel Trasy W-Z[15], który zastąpił rozebrany w lutym tego samego roku wiaduktu Pancera[16]. W 1949 plac został połączony z Trasą schodami ruchomymi wyprodukowanymi przez moskiewskie przedsiębiorstwo „Metrostroj”[17]. Plac został wyłożony grubą kostką granitową przeniesioną z placu Grzybowskiego[18]. Przez wiele lat pełnił on funkcję parkingu samochodowego i krańcowego przystanku dla wielu linii autobusowych[19].

W latach 1963–1970 pod nr 10 wzniesiono tzw. kamienicę Kościelskich Bis, co stanowiło próbę wprowadzenia nowoczesnej architektury na Stare Miasto[20]. Do numeracji placu przypisany jest także pałac Pod Blachą. We wschodniej pierzei placu stoi bryła zrekonstruowanego po zniszczeniach II wojny światowej w latach 1971–1984 Zamku Królewskiego.

W celu wyrównania różnicy poziomów między wylotami ulic: Krakowskiego Przedmieścia, Podwala, Piwnej i Świętojańskiej oraz odbudowywanym Zamkiem plac przy Zamekuzostał obniżony według projektu Jana Bogusławskiego o 0,5 do 1,5 metra[21]. To spowodowało konieczność uzupełnienie podstawy Kolumny Zygmunta III Wazy dodatkowymi stopniami z granitu[21]. Na placu ułożono pas z cegły klinkierowej wskazujący dawny przebieg murów obronnych[21].

Przebudowa placu umożliwiła także przeprowadzenie (od 1977)[22] kompleksowych prac archeologicznych[21]. W ich wyniku ustalono przebieg murów obronnych i fosy w rejonie placu, a w 1983 udostępniono relikty gotyckiego mostu przedbramia Bramy Krakowskiej[22]. Ceglany most jest wsparty na dwóch ostrołukowych filarowych arkadach[23]. W wyniku prac odnaleziono także wiele wartościowych wyrobów ceramicznych[21].

W czasie stanu wojennego na placu doszło do brutalnej akcji rozpędzenia przez ZOMO manifestacji 3 maja 1982. W tym samym miejscu 10 lipca 1997 prezydent Stanów Zjednoczonych Bill Clinton wygłosił przemówienie z okazji ogłoszonego dwa dni wcześniej zaproszenia Polski, Czech i Węgier do uczestnictwa w NATO.

Ważniejsze obiekty | edytuj kod

Obiekty nieistniejące | edytuj kod

Upamiętnienie | edytuj kod

  • Widok placu Zamkowego przedstawiono na znaczku Poczty Polskiej wydanym w piątej części serii Stolice państw Unii Europejskiej[24].

Przypisy | edytuj kod

  1. Eugeniusz Szwankowski: Ulice i place Warszawy. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1963, s. 271.
  2. Aleksander Gieysztor, Janusz Durko: Warszawa. Jej dzieje i kultura. Warszawa: Arkady, 1980, s. 294. ISBN 83-213-2958-6.
  3. a b Karol Mórawski, Wiesław Głębocki: Bedeker warszawski. W 400-lecie stołeczności Warszawy. Warszawa: Iskry, 83-207-1525-3, s. 48.
  4. Lech Dunin: Przewodnik po kościołach Starego i Nowego Miasta Warszawy. Warszawa: Rada Prymasowska Budowy Kościołów Warszawy, 1976, s. 7-8.
  5. Krystyna Zienkowska: Stanisław August Poniatowski. Wrocław: Ossolineum, 2004, s. 410. ISBN 83-04-04725-X.
  6. Aleksander Gieysztor, Janusz Durko: Warszawa. Jej dzieje i kultura. Warszawa: Arkady, 1980, s. 314. ISBN 83-213-2958-6.
  7. Ostatnie wypadki w stolicy, „Polak SUmienny” (nr 231), 17 sierpnia 1831 .
  8. Noc z 15 na 16 i dzień 16 sierpnia 1831, [w:] WładysławW. Lewandowski WładysławW., Zeszyty Naukowe Uniwersytetu M. Kopernika w Toruniu. Nauki humanistyczno-społeczne, t. 1, 1957, s. 116 .
  9. AleksanderA. Kraushar AleksanderA., Życie potoczne Warszawy w czasach listopadowych 1830-1831, 1910, s. 111 .
  10. AleksanderA. Kraushar AleksanderA., Życie potoczne Warszawy w czasach listopadowych 1830-1831, 1910, s. 113 .
  11. Polak Sumienny, nr 237, 23 sierpnia 1831 .
  12. S. Kieniewicz, Warszawa w powstaniu styczniowym, Warszawa 1983, s. 72–74.
  13. Andrzej Garlicki: Przewrót majowy. Warszawa: Czytelnik, 1987, s. 238. ISBN 83-07-01598-7.
  14. Zob. Adolf Ciborowski: O zniszczeniu i odbudowie miasta, Warszawa 1969, Wydawnictwo „Interpress”, s.63.
  15. Henryk Janczewski: Całe życie z Warszawą. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1986, s. 171. ISBN 83-06-01409-X.
  16. Karol Małcużyński: Szkice warszawskie. Warszawa: Książka i Wiedza, 1955, s. 50, 52.
  17. Karol Małcużyński: Szkice warszawskie. Warszawa: Książka i Wiedza, 1955, s. 58.
  18. Krzysztof Dumała: „Podłoga” warszawskich ulic (do 1914 roku) [w:] Wnętrze warszawskiej ulicy. Warszawa: Biblioteka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, 2002, s. 78. ISBN 83-88372-19-X.
  19. Karol Mórawski, Wiesław Głębocki: Bedeker warszawski. W 400-lecie stołeczności Warszawy. Warszawa: Iskry, 83-207-1525-3, s. 49.
  20. Marta Leśniakowska: Architektura w Warszawie 1945–1965. Warszawa: Arkada Pracownia Historii Sztuki, 2003, s. 188. ISBN 83-908950-6-4.
  21. a b c d e Karol Mórawski, Wiesław Głębocki: Bedeker warszawski. W 400-lecie stołeczności Warszawy. Warszawa: Iskry, 83-207-1525-3, s. 49.
  22. a b Andrzej Sołtan: Muzeum Historyczne m.st. Warszawy i jego wkład w rozwój varsawianistyki [w:] 200 lat muzealnictwa warszawskiego. Dzieje i perspektywy. Warszawa: Arx Regia. Ośrodek Wydawniczy Zamku Królewskiego w Warszawie, 2006, s. 96. ISBN 978-83-7022-160-7.
  23. Maria Lewicka: Atlas architektury Starego Miasta w Warszawie. Warszawa: Arkady, 1992, s. 42. ISBN 83-213-3512-8.
  24. Poczta Polska, Nr kat. 4304, data wyd.: 11.09.2009
Na podstawie artykułu: "Plac Zamkowy w Warszawie" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy