Puck


Na mapach: 54°43′04″N 18°24′31″E/54,717778 18,408611

Puck w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Puck (kaszub. Pùck lub Pùckò, niem. Putzig)[3]miasto w województwie pomorskim, siedziba władz powiatu puckiego i gminy Puck. Leży na Kaszubach u ujścia Płutnicy do Zatoki Puckiej. Według danych z 1 stycznia 2018 Puck liczył 11 265 mieszkańców[1]. Puck jest powiatowym ośrodkiem oświatowym w zakresie szkolnictwa ponadgimnazjalnego i specjalnego, lokalnym centrum kulturalnym oraz sportowo-rekreacyjnym.

Spis treści

Położenie | edytuj kod

Marina w Pucku

Puck leży na Pomorzu Gdańskim u ujścia Płutnicy do Zatoki Puckiej, w północno-wschodniej części Kępy Puckiej, na Pobrzeżu Gdańskim.

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa gdańskiego[4].

Struktura powierzchni | edytuj kod

Dzielnice | edytuj kod

W Pucku można wyróżnić osiem dzielnic:

  • Centrum (Stare Miasto) – o zabytkowej zabudowie,
  • Osiedle Derdowskiego, Nowy Świat, Majkowskiego – znajdują się tutaj liczne domy wielorodzinne,
  • Grodzisko – nowa dzielnica z prowadzoną rozbudową,
  • Rozgard – nadmorska część miasta częściowo położona na terenie Nadmorskiego Parku Krajobrazowego
  • Zamkowa – dzielnica położona nad morzem, obecnie modernizowana,
  • Osiedle Elizy Orzeszkowej – domy jednorodzinne, obecnie rozbudowywane zabudowania szeregowe
  • Osiedle Artystów – domy jednorodzinne,
  • Osiedle Swarzewskie – domy jednorodzinne, obecnie prowadzona rozbudowa.

Użytkowanie gruntów | edytuj kod

Miasto stanowi 0,85% powierzchni powiatu. Użytkowanie gruntów w 2005[5]:

Demografia | edytuj kod

Według danych z 31 grudnia 2011 miasto miało 11 562 mieszkańców[6].

Ludność Pucka – stan na dzień 31.12.2011[6]


Liczba ludności Pucka w latach 1895–2007[potrzebny przypis]

  • Piramida wieku mieszkańców Pucka w 2014 roku[7].


Historia | edytuj kod

Przywilej lokacyjny Pucka z 1348 r.

Początki osadnictwa sięgają III i IV w. n.e., gdy nad brzegiem morza istniała osada[8]. W IX w. powstał tu port[9]. W II połowie XIII w. w Pucku istniał gród kasztelański książąt wschodniopomorskich[10]. Od 1309 we władaniu Krzyżaków[11], prawa miejskie chełmińskie uzyskał z rąk wielkiego mistrza krzyżackiego Dusemera w 1348[12][13]. W ramach lokacji miasta wykonano na jego granicach fortyfikacje ziemne i palisadę, u schyłku XIV w. zastąpioną przez mur obronny oraz wytyczono parcele, które potem stopniowo zabudowywano, sieć ulic, a także rynek[14].

Podczas wojny trzynastoletniej (1454–1466) mieszczanie puccy stanęli po stronie Polski. W 1457 w Pucku znalazł schronienie wygnany król Szwecji Karol VIII Knutsson Bonde. W zamian za 15 tys. marek pruskich otrzymał w zastaw od Kazimierza Jagiellończyka Ziemię Pucką[15] (980 km²)[16]. W 1460 Puck zdobyli Krzyżacy, a król szwedzki zbiegł do Gdańska, zaś w 1464 r. wojska gdańskie przez 5 miesięcy oblegały miasto, by w końcu wymusić kapitulację garnizonu krzyżackiego[17].

W 1466 włączono Puck do Prus Królewskich[18], będących od 1569 częścią Korony (wcześniej podlegały jej na zasadach autonomicznych). Siedziba starostwa powiatowego[19], miejsce sejmików szlacheckich i sądów grodzkich[20]. Za czasów panowania Zygmunta Augusta, Batorego i Władysława IV Wazy twierdza i okresowo baza floty polskiej[21]. Był pierwszym polskim portem wojennym[22].

 Osobny artykuł: Atak floty duńskiej na Puck 1571.

Z Puckiem związany jest ród Kostków, herbu Dąbrowa, którego dwaj przedstawiciele byli starostami[23] tego miasta: Stanisław Kostka w latach 1546–1554, i jego syn Jan Kostka w latach 1554–1581[24]. Za Jana Kostki zaczął się okres prosperity miasta, kontynuowany podczas rządów jego następców i określony przez Domańską jako złoty wiek miasta[25]. Dochody wynikały zarówno z obsługi floty kaperskiej, jak i handlu oraz rzemiosła, zwłaszcza szkutnictwa i innych związanych z obróbką drewna, skóry oraz tekstyliami, a także z piwowarstwa. Istotny był połów ryb[26].

W drugiej połowie XVII w. miasto podupadło, co wynikało ze zniszczeń w czasie potopu szwedzkiego, dyskryminacyjnych działań Gdańska ograniczających handel w Pucku i konkurencji pobliskiego Wejherowa[27]. Kolejne wojny w I połowie XVIII w. pogłębiły upadek miasta[28]. W 1772 zostało włączone do państwa Fryderyka Wielkiego[29]. Pod pruskim panowaniem Puk został znacznie zgermanizowany[30]. W 1921 roku Niemcy stanowili 20 procent ludności, a dziesięć lat później 13 procent[31]. W 1818 miasto weszło w skład powiatu wejherowskiego w rejencji gdańskiej[32]. W 1887 r. utworzono nowy okręg, a jego siedzibą stał się Puck[33][34]. Po długotrwałej stagnacji, a wręcz regresji, której apogeum przypadło na schyłek I połowy XIX w.[35], od lat 70. zaczął się wzrost gospodarczy i inwestycyjny miasta. Istotną rolę w tym odegrały inwestycje w infrastrukturę transportową, co sprzyjało rozwojowi przemysłu, handlu i turystyki. W latach 70. i 80. wybudowano odcinki dróg brukowanych, które połączyły Puck z szosami do Gdańska i Słupska, a w 1899 powstało połączenie kolejowe miasta z linią Gdańsk – Szczecin i na przełomie XIX/XX w. dworzec kolejowy. Ponadto od 1879 r. do końca wieku prowadzono przebudowę portu puckiego i budowę toru wodnego umożliwiającego dopływanie z Zatoki Gdańskiej statków o większym niż dotychczas zanurzeniu, uruchomiono też regularne połączenie morskie z Gdańskiem. Inwestowano też w turystykę – w 1884 r. otwarto Dom Kuracyjny, z parkiem w tych latach zbudowano ponadto dwa hotele, powstały obiekty gastronomiczne. Do istniejącej wcześniej cegielni i powstałego w latach 60. browaru miejskiego dołączyły w ostatniej dekadzie XIX w. mleczarnia, tartak i młyn, oba z maszynami parowymi i fabryka maszyn zbożowych wraz z odlewnią żelaza, w następnej dekadzie powstały jeszcze kolejny młyn i tartak. W 1911 r. wzniesiono na brzegu morza wojskową bazę wodnosamolotów i sterowców. Na przełomie XIX i XX w. zaczęto realizować rozbudowę miasta o nowe osiedla i ulice oraz akcję brukowania ulic, co trwało z dość znaczną intensywnością do 1927 r. Na niewielką skalę, ale wykonano też lokalnie kanalizację. Natomiast programy elektryfikacji i budowy wodociągów zakończyły się fiaskiem z powodów finansowych[36]. Powstały nowe budynki szkolne, szpital, neogotycki ratusz oraz niewielkie molo spacerowe. W owym czasie wytwarzano tu słynne na całe Pomorze piwo puckie[37].

W pierwszych tygodniach 1920 r. Puck wszedł w skład Polski[38]. 10 lutego 1920 odbyły się tu tzw. zaślubiny Polski z morzem z udziałem generała Józefa Hallera[39] poprzez wrzucenie do Zatoki Puckiej platynowego sygnetu[40].

W październiku 1920 rozpoczęto formowanie Pułku Artylerii Nadbrzeżnej, który jednak rozwiązano na początku 1922 r[41]. 1 lipca 1920 w Pucku utworzona została Baza Lotnictwa Morskiego – pierwsza jednostka polskiego lotnictwa morskiego[42], która to jednostka pod różnymi nazwami (najdłużej jako Morski Dywizjon Lotniczy) stacjonowała w mieście do września 1939 Puck był garnizonem[43][44]. Przy dywizjonie funkcjonował pod koniec lat 30. Posterunek Żandarmerii Puck[45]. 15 sierpnia 1922, w czasie obchodów drugiej rocznicy „Cudu nad Wisłą”, miało miejsce tragiczne w skutkach omyłkowe zbombardowanie publiczności.

Puck w 1909 roku

Aż do 1926 Puck oraz Hel były jedynymi polskimi portami nad morzem (oprócz tego Polska współzarządzała portem w Gdańsku, który jednak leżał poza jej granicami)[46]. Z dniem 1 I 1927 zlikwidowano powiat pucki, włączając miasto i okolice do nowo utworzonego powiatu morskiego z siedzibą w Gdyni[47].

Jesienią 1937 w Pucku sformowany został Kaszubski Batalion Obrony Narodowej[48].

Kampania wrześniowa w Pucku rozpoczęła się rano 1 IX bombardowaniem przez niemieckie lotnictwo bazy Morskiego Dywizjonu Lotniczego (zginął jego dowódca Edward Szystowski[49]), a także portu oraz stacji kolejowej. Do 8 IX miasto było w rękach polskich, jednak tego dnia zostały zajęte przez Wehrmacht. Okupanci przeprowadzili w tym miesiącu i następnym serię egzekucji polskiej inteligencji oraz niektórych żołnierzy Morskiego Dywizjonu Lotniczego[50]. W okresie 1941–1944 istniał tu obóz pracy, w którym więźniowie produkowali części do samolotów. Miasto zostało wyzwolone 12 marca 1945 r. przez jednostki 19 armii i 11 korpusu pancernego gwardii 2 Frontu Białoruskiego[51].

W 1954 reaktywowano powiat pucki[52], który istniał do 1975[53] i ponownie powstał w 1999 r[54].

1 października 2017 w Pucku uruchomiono komunikację miejską[55].

Ludzie związani z Puckiem | edytuj kod

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Puckiem.

Turystyka | edytuj kod

 Zobacz też: Centrum Pucka.

Zabytki | edytuj kod

Gotycki Kościół farny par. pw. św. Apostołów Piotra i Pawła w Pucku Ryglowy szpitalik dla ubogich z XVIII wieku, obecnie oddział Muzeum Ziemi Puckiej im. Floriana Ceynowy Neogotycki ratusz z XIX wieku
  • Gotycki kościół parafialny św. Piotra i Pawła z XIII wieku z ufundowaną przez Wejherów kaplicą,
  • Szpital barokowy (drewniany) z ok. 1720, w którym mieści się oddział Muzeum Ziemi Puckiej im. Floriana Ceynowy,
  • Dawny klasztor sióstr sercanek,
  • Zabytkowe kamienice miejskie z połowy XVIII i XIX wieku,
  • Pozostałości (fragmenty fundamentów) średniowiecznego zamku krzyżackiego, na terenie którego w latach 1845–1956 wznosił się kościół ewangelicki św. Trójcy (rozebrany)[56].
  • Neogotycki ratusz z 1865,
  • Dom modernistyczny z lat 30. XX, ul. Męczenników Piaśnicy 5,
  • Dom modernistyczny z lat 30. XX, ul. Męczenników Piaśnicy 9,
  • Hotel Kaszubski z XIX wieku, pl. Wolności 21
  • Zajazd Pod Lwem z XIX wieku, pl. Wolności 17
  • Poczta modernistyczna z lat 30. XX, ul. Morskiego Dywizjonu Lotniczego 11

Miejsca pamięci i pomniki | edytuj kod

Pomnik gen. Józefa Hallera i słupek zaślubinowy Pomnik (ławeczka) Mariusza Zaruskiego

Atrakcje | edytuj kod

 Zobacz też: Port morski Puck. Port w Pucku Restauracja na molo w Pucku

Szlaki turystyczne | edytuj kod

Piesze | edytuj kod

Rowerowe | edytuj kod

Motoryzacyjne | edytuj kod

Wodne | edytuj kod

Sport i rekreacja | edytuj kod

Kitesurferzy na plaży w Pucku

Entuzjaści żeglarstwa, windsurfingu i innych sportów wodnych mają możliwość korzystania z Zatoki Puckiej. Co roku organizowane są na niej Mistrzostwa Europy i Świata w różnego rodzaju klasach żeglarskich i windsurfingowych. Nad Zatoką znajduje się stadion z tartanową nawierzchnią. W Pucku odbywają się systematycznie Półmaratony Ziemi Puckiej. Istnieją tu dobre warunki do uprawiania siatkówki plażowej. Obok molo w Pucku jest ogrodzony obiekt, który mieści w sobie trzy boiska do siatkówki plażowej. Można również uprawiać kolarstwo (kilka razy z rzędu przez Puck przebiegała trasa Tour de Pologne).

Obiekty sportowe | edytuj kod

  • Miejski Ośrodek Kultury, Sportu i Rekreacji (hale sportowe, kręgielnia, siłownia i strzelnica), ul. Lipowa 3c)
  • Stadion Miejski, ul. Lipowa
  • Boisko do piłki plażowej k. mola, ul. Żeglarzy
  • Harcerski Ośrodek Morski – przystań żeglarska, ul. Żeglarzy 1
  • Szkoła Windsurfingu na plaży
  • Korty tenisowe przy SP Puck, ul. Przebendowskiego 27
  • Boisko ze sztuczną trawą przy Hotelu Delfin oraz przy MOKSiR, ul. Lipowa
  • Boisko ze sztuczną nawierzchnią do piłki nożnej, ręcznej, tenisa oraz koszykówki Orlik przy SP Puck

Szkolne hale sportowe | edytuj kod

  • Szkoła Podstawowa im. Mariusza Zaruskiego w Pucku, ul. Przebendowskiego 27
  • Publiczne Gimnazjum im. Morskiego Dywizjonu Lotniczego w Pucku, ul. Nowy Świat 12
  • Liceum Ogólnokształcące im. Stefana Żeromskiego w Pucku, ul. Morskiego Dywizjonu Lotniczego
  • Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych im. Bohaterów Helu w Pucku, ul. Kolejowa 7
  • Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy w Pucku, ul. Zamkowa 5

Kluby sportowe | edytuj kod

  • Lekkoatletyczny Klub Sportowy Ziemi Puckiej, ul. Lipowa 3c
  • Międzyszkolny Klub Sportowy Korab, ul. Lipowa 3a
  • Uczniowski Klub Sportowy Zatoka 95 Puck, ul. Przebendowskiego 27
  • Klub Strzelecki Grot, ul. Lipowa 3a
  • Klub Sportowy Zatoka Puck – sekcja kręglarstwa klasycznego, ul. Lipowa 3a
  • Gminne Zrzeszenie Ludowe Zespoły Sportowe OKSiT Gmina Puck, ul. Lipowa 3a
  • Klub Szermierczy, ul. Lipowa 3a
  • Klub wietnamskiej sztuki walki VoQuyen, ul. Kolejowa 7
  • Klub Taichi, ul. Kolejowa 7
  • Klub systemu samoobrony ESDS – Explosive Self Defence, ul. Kolejowa 7

Szkoły i placówki oświatowe w Pucku | edytuj kod

  • Szkoły:
    • Szkoła Podstawowa im. Mariusza Zaruskiego w Pucku (dwa budynki)
    • Szkoła Podstawowa „Małe Morze” im. ks. Jana Kaczkowskiego w Pucku
    • Niepubliczne Szkoła Podstawowa w Pucku
    • I Liceum Ogólnokształcące im. Stefana Żeromskiego w Pucku
    • Powiatowe Centrum Kształcenia Zawodowego i Ustawicznego w Pucku
    • Liceum Akademickie im. Macieja Płażyńskiego w Pucku
    • Technikum Informatyczne im. Macieja Płażyńskiego w Pucku
    • Szkoła Muzyczna I st. i Ognisko Baletowe im. Stanisława Moniuszki
    • Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy w Pucku
  • Przedszkola:
    • Przedszkole „Grzybek”
    • Przedszkole im. Jana Brzechwy
    • Przedszkole „Pod Tęczą”
    • Przedszkole „Małe Morze”
    • Przedszkole Samorządowe[57]

Wspólnoty wyznaniowe | edytuj kod

Sąsiednie gminy | edytuj kod

Granica lądowa z gmina wiejską Puck. Od północy i pn.-wsch. miasto sąsiaduje z Zatoką Pucką.

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b http://www.polskawliczbach.pl/Puck, w oparciu o dane GUS.
  2. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2018r.
  3. Dr F. Lorentz, Polskie i kaszubskie nazwy miejscowości na Pomorzu Kaszubskiem (​ISBN 83-60437-22-X​) (​ISBN 978-83-60437-22-3​).
  4. HannaH. Domańska HannaH., Puck, wyd. Wyd. 1, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1985, ISBN 83-04-01968-X, OCLC 16985345 [dostęp 2020-05-13] .
  5. Główny Urząd Statystyczny, stat.gov.pl [dostęp 2020-05-13] .
  6. a b Ludność w gminach. GUS. [dostęp 2016-07-16].
  7. Puck polskawliczbach.pl, w oparciu o dane GUS.
  8. Domańska s. 6.
  9. Uścinowicz S. i in. 2013. The rise, development and destruction of the medieval port of Puck in the light of research into palaeoclimate and sea level change. Archaeologia Polona Vol. 49 (2011-2013): 87-104.
  10. Domańska s. 6.
  11. Encyklopedia PWN, 1967 r., tom nr 9.
  12. Domańska s. 12.
  13. Maria, Stary gród nad Małym Morzem, Gdańsk Strefa Prestiżu, 18 września 2018 [dostęp 2020-05-13]  (pol.).
  14. Domańska s. 12, 13, 17.
  15. WacławW. Odyniec WacławW., JerzyJ. Godlewski JerzyJ., Ziemia Pucka, Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1974, s. 27-28 .
  16. Historia, miastopuck.pl [dostęp 2020-05-13] .
  17. Domańska s. 20.
  18. Domańska s. 21.
  19. Domańska s. 21.
  20. WacławW. Odyniec WacławW., JerzyJ. Godlewski JerzyJ., Ziemia Pucka, Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1974, s. 32 .
  21. Domańska s. 23, 32, 41.
  22. WacławW. Odyniec WacławW., JerzyJ. Godlewski JerzyJ., Ziemia Pucka, Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1974, s. 43 .
  23. Jerzy Antoni Kostka, Kostkowie herbu Dąbrowa. Wyd. Z.P. POLIMER Koszalin 2010, ​ISBN 978-83-89976-40-6​, s. 79, 84–97.
  24. Domańska s. 22, 23, 32.
  25. Domańska s. 23, 34-35, 41-43.
  26. Domańska s. 24–29.
  27. Domańska s. 48 i 51.
  28. Domańska s. 52.
  29. Domańska s. 54.
  30. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom IX - wynik wyszukiwania - DIR, dir.icm.edu.pl [dostęp 2020-05-13] .
  31. WacławW. Odyniec WacławW., JerzyJ. Godlewski JerzyJ., Ziemia Pucka, Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1974, s. 168 .
  32. Domańska s. 59.
  33. Domańska s. 59.
  34. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom IX - wynik wyszukiwania - DIR, dir.icm.edu.pl [dostęp 2020-05-13] .
  35. Domańska s. 54–59.
  36. Domańska s. 60–65.
  37. Redakcja, Bąbelki rozlewane w Gdyni i wygodna "Wygoda", Dziennik Bałtycki, 22 lutego 2017 [dostęp 2020-05-13]  (pol.).
  38. Domańska s. 65.
  39. Domańska s. 66.
  40. WacławW. Odyniec WacławW., JerzyJ. Godlewski JerzyJ., Ziemia Pucka, Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1974, s. 164 .
  41. Rafał Witkowski: Hel na straży wybrzeża 1920-1939. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1974, s. 17,18.
  42. Redakcja, Jak wyglądał Puck przed II wojną światową? Zobaczcie archiwalne zdjęcia [galeria], Puck Nasze Miasto, 16 października 2018 [dostęp 2020-05-13]  (pol.).
  43. Zbigniew Jankiewicz: Wodnosamoloty. Warszawa: Wydawnictwo ministerstwa Obrony Narodowej, 1986, s. 67–73. ​ISBN 83-11-07272-8​.
  44. Ryszard Kaczkowski: Lotnictwo w działaniach na morzu. Warszawa: MON, 1986, s. 82–90. ​ISBN 83-11-07175-6​.
  45. Ratajczyk G., Żandarmeria Wojska Polskiego II Rzeczypospolitej, Toruń: Dom Wydawniczy DUET, 2004, ​ISBN 83-89706-20-2​, OCLC 309915820.
  46. WOLNE MIASTO GDAŃSK, 1920–1939 – Encyklopedia Gdańska, www.gedanopedia.pl [dostęp 2020-05-13] .
  47. Dz.U. z 1926 r. nr 128, poz. 760.
  48. KazimierzK. Pindel KazimierzK., Obrona Narodowa 1937-1939, Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1979, s. 29–31, ISBN 83-11-06301-X, OCLC 69279234 .
  49. Pomnik kmdr. por. pilota Edwarda Szystowskiego, pomorskie.travel [dostęp 2020-07-01]  (ang.).
  50. Domańska s. 70–71.
  51. „Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939- 1945” Sport i Turystyka 1988, ​ISBN 83-217-2709-3​, s. 210.
  52. Domańska s. 72.
  53. Dz.U. z 1975 r. nr 17, poz. 92.
  54. Dz.U. z 1998 r. nr 103, poz. 652.
  55. Puck: Po latach wraca komunikacja miejska.
  56. Warto zobaczyć (pol.). miasto.puck.pl. [dostęp 11 lutego 2020].
  57. Przedszkola i żłobki, miastopuck.pl [dostęp 2017-09-10]  (pol.).
  58. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2020-07-22] .

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (gmina miejska):
Na podstawie artykułu: "Puck" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy