Puck


Na mapach: 54°43′04″N 18°24′31″E/54,717778 18,408611

Puck w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Puck (kaszub. Pùck lub Pùckò, niem. Putzig)[3]miasto w województwie pomorskim, siedziba władz powiatu puckiego i gminy Puck. Leży na Kaszubach u ujścia Płutnicy do Zatoki Puckiej. Według danych z 1 stycznia 2018 Puck liczył 11 265 mieszkańców[1]. Puck jest powiatowym ośrodkiem oświatowym w zakresie szkolnictwa ponadgimnazjalnego i specjalnego, lokalnym centrum kulturalnym oraz sportowo-rekreacyjnym.

Spis treści

Położenie | edytuj kod

Marina w Pucku

Puck leży na Pomorzu Gdańskim u ujścia Płutnicy do Zatoki Puckiej, w północno-wschodniej części Kępy Puckiej, na Pobrzeżu Gdańskim.

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa gdańskiego.

Struktura powierzchni | edytuj kod

Dzielnice | edytuj kod

W Pucku można wyróżnić osiem dzielnic:

  • Centrum (Stare Miasto) – o zabytkowej zabudowie,
  • Osiedle Derdowskiego, Nowy Świat, Majkowskiego – znajdują się tutaj liczne domy wielorodzinne,
  • Grodzisko – nowa dzielnica z prowadzoną rozbudową,
  • Rozgard – nadmorska część miasta częściowo położona na terenie Nadmorskiego Parku Krajobrazowego
  • Zamkowa – dzielnica położona nad morzem, obecnie modernizowana,
  • Osiedle Elizy Orzeszkowej – domy jednorodzinne, obecnie rozbudowywane zabudowania szeregowe
  • Osiedle Artystów – domy jednorodzinne,
  • Osiedle Swarzewskie – domy jednorodzinne, obecnie prowadzona rozbudowa.

Użytkowanie gruntów | edytuj kod

Miasto stanowi 0,85% powierzchni powiatu. Użytkowanie gruntów w 2005 [1]

Demografia | edytuj kod

Według danych z 31 grudnia 2011 miasto miało 11 562 mieszkańców[4].

Ludność Pucka – stan na dzień 31.12.2011[4]


Liczba ludności Pucka w latach 1895–2007[potrzebny przypis]

  • Piramida wieku mieszkańców Pucka w 2014 roku[5].


Historia | edytuj kod

Przywilej lokacyjny Pucka z 1348 r.

Początki osadnictwa sięgają III i IV w. n.e., gdy nad brzegiem morza istniała osada[6]. W IX w. powstał tu port[7]. W II połowie XIII w. w Pucku istniał gród kasztelański książąt wschodniopomorskich[8]. Od 1309 we władaniu Krzyżaków[9], prawa miejskie chełmińskie uzyskał z rąk wielkiego mistrza krzyżackiego Dusemera w 1348[10]. W ramach lokacji miasta wykonano na jego granicach fortyfikacje ziemne i palisadę, u schyłku XIV w. zastąpioną przez mur obronny oraz wytyczono parcele, które potem stopniowo zabudowywano, sieć ulic, a także rynek[11].

Podczas wojny trzynastoletniej (1454–1466) mieszczanie puccy stanęli po stronie Polski. W 1457 w Pucku znalazł schronienie wygnany król Szwecji Karol VIII Knutsson Bonde. W zamian za 15 tys. marek pruskich otrzymał w zastaw od Kazimierza Jagiellończyka Ziemię Pucką (980 km²[potrzebny przypis]). W 1460 Puck zdobyli Krzyżacy, a król szwedzki zbiegł do Gdańska, zaś w 1464 r. wojska gdańskie przez 5 miesięcy oblegały miasto, by w końcu wymusić kapitulację garnizonu krzyżackiego[12].

W 1466 włączono Puck do Prus Królewskich[13], będących od 1569 częścią Korony (wcześniej podlegały jej na zasadach autonomicznych)[potrzebny przypis]. Siedziba starostwa powiatowego[14], miejsce sejmików szlacheckich i sądów grodzkich[potrzebny przypis]. Za czasów panowania Zygmunta Augusta, Batorego i Władysława IV Wazy twierdza i okresowo baza floty polskiej[15]. Był pierwszym polskim portem wojennym[potrzebny przypis].

 Osobny artykuł: Atak floty duńskiej na Puck 1571.

Z Puckiem związany jest ród Kostków, herbu Dąbrowa, którego dwaj przedstawiciele byli starostami[16] tego miasta: Stanisław Kostka w latach 1546-1554, i jego syn Jan Kostka w latach 1554-1581[17]. Za Jana Kostki zaczął się okres prosperity miasta, kontynuowany podczas rządów jego następców i określony przez Domańską jako złoty wiek miasta[18]. Dochody wynikały zarówno z obsługi floty kaperskiej, jak i handlu oraz rzemiosła, zwłaszcza szkutnictwa i innych związanych z obróbką drewna, skóry oraz tekstyliami, a także z piwowarstwa. Istotny był połów ryb[19].

W drugiej połowie XVII w. miasto podupadło, co wynikało ze zniszczeń w czasie potopu szwedzkiego, dyskryminacyjnych działań Gdańska ograniczających handel w Pucku i konkurencji pobliskiego Wejherowa[20]. Kolejne wojny w I połowie XVIII w. pogłębiły upadek miasta[21]. W 1772 zostało włączone do państwa Fryderyka Wielkiego[22]. W 1818 weszło w skład powiatu wejherowskiego w rejencji gdańskiej[23]. W 1887 r. utworzono nowy okręg, a jego siedzibą stał się Pucku[24]. Po długotrwałej stagnacji, a wręcz regresji, której apogeum przypadło na schyłek I połowy XIX w.[25], od lat 70. zaczął się wzrost gospodarczy i inwestycyjny miasta. Istotną rolę w tym odegrały inwestycje w infrastrukturę transportową, co sprzyjało rozwojowi przemysłu, handlu i turystyki. W latach 70. i 80. wybudowano odcinki dróg brukowanych, które połączyły Puck z szosami do Gdańska i Słupska, a w 1899 powstało połączenie kolejowe miasta z linią Gdańsk - Szczecin i na przełomie XIX/XX w. dworzec kolejowy. Ponadto od 1879 r. do końca wieku prowadzono przebudowę portu puckiego i budowę toru wodnego umożliwiającego dopływanie z Zatoki Gdańskiej statków o większym niż dotychczas zanurzeniu, uruchomiono też regularne połączenie morskie z Gdańskiem. Inwestowano też w turystykę - w 1884 r. otwarto Dom Kuracyjny, z parkiem w tych latach zbudowano ponadto dwa hotele, powstały obiekty gastronomiczne. Do istniejącej wcześniej cegielni i powstałego w latach 60. browaru miejskiego dołączyły w ostatniej dekadzie XIX w. mleczarnia, tartak i młyn, oba z maszynami parowymi i fabryka maszyn zbożowych wraz z odlewnią żelaza, w następnej dekadzie powstały jeszcze kolejny młyn i tartak. W 1911 r. wzniesiono na brzegu morza wojskową bazę wodnosamolotów i sterowców. Na przełomie XIX i XX w. zaczęto realizować rozbudowę miasta o nowe osiedla i ulice oraz akcję brukowania ulic, co trwało z dość znaczną intensywnością do 1927 r. Na niewielką skalę, ale wykonano też lokalnie kanalizację. Natomiast programy elektryfikacji i budowy wodociągów zakończyły się fiaskiem z powodów finansowych[26]. Powstały nowe budynki szkolne, szpital, neogotycki ratusz oraz niewielkie molo spacerowe. W owym czasie wytwarzano tu słynne na całe Pomorze piwo puckie[potrzebny przypis].

W pierwszych tygodniach 1920 r. Puck wszedł w skład Polski[27]. 10 lutego 1920 odbyły się tu tzw. zaślubiny Polski z morzem z udziałem generała Hallera[28].

W październiku 1920 rozpoczęto formowanie Pułku Artylerii Nadbrzeżnej, który jednak rozwiązano na początku 1922 r[29]. 1 lipca 1920 w Pucku utworzona została Baza Lotnictwa Morskiego – pierwsza jednostka polskiego lotnictwa morskiego[potrzebny przypis], która to jednostka pod różnymi nazwami (najdłużej jako Morski Dywizjon Lotniczy) stacjonowała w mieście do września 1939 Puck był garnizonem[30][31]. Przy dywizjonie funkcjonował pod koniec lat 30. Posterunek Żandarmerii Puck[32]. 15 sierpnia 1922, w czasie obchodów drugiej rocznicy „Cudu nad Wisłą”, miało miejsce tragiczne w skutkach omyłkowe zbombardowanie publiczności.

Puck w 1909 roku

Aż do 1926 Puck oraz Hel były jedynymi polskimi portami nad morzem (oprócz tego Polska współzarządzała portem w Gdańsku, który jednak leżał poza jej granicami)[potrzebny przypis]. Z dniem 1 I 1927 zlikwidowano powiat pucki, włączając miasto i okolice do nowo utworzonego powiatu morskiego z siedzibą w Gdyni[33].

Jesienią 1937 w Pucku sformowany został Kaszubski Batalion Obrony Narodowej[34].

Kampania wrześniowa w Pucku rozpoczęła się rano 1 IX bombardowaniem przez niemieckie lotnictwo bazy Morskiego Dywizjonu Lotniczego (zginął jego dowódca Edward Szystowski), a także portu oraz stacji kolejowej. Do 8 IX miasto było w rękach polskich, jednak tego dnia zostały zajęte przez Wehrmacht. Okupanci przeprowadzili w tym miesiącu i następnym serię egzekucji polskiej inteligencji oraz niektórych żołnierzy Morskiego Dywizjonu Lotniczego[35]. W okresie 1941–1944 istniał tu obóz pracy, w którym więźniowie produkowali części do samolotów. Miasto zostało wyzwolone 12 marca 1945 r. przez jednostki 19 armii i 11 korpusu pancernego gwardii 2 Frontu Białoruskiego[36].

W 1954 reaktywowano powiat pucki[37], który istniał do 1975[38] i ponownie powstał w 1999 r[39].

1 października 2017 w Pucku uruchomiono komunikację miejską[40].

Ludzie związani z Puckiem | edytuj kod

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Puckiem.

Turystyka | edytuj kod

 Zobacz też: Centrum Pucka.

Zabytki | edytuj kod

Gotycki Kościół farny par. pw. św. Apostołów Piotra i Pawła w Pucku Ryglowy szpitalik dla ubogich z XVIII wieku, obecnie oddział Muzeum Ziemi Puckiej im. Floriana Ceynowy Neogotycki ratusz z XIX wieku
  • Gotycki kościół parafialny św. Piotra i Pawła z XIII wieku z ufundowaną przez Wejherów kaplicą,
  • Szpital barokowy (drewniany) z ok. 1720, w którym mieści się oddział Muzeum Ziemi Puckiej im. Floriana Ceynowy,
  • Dawny klasztor sióstr sercanek,
  • Zabytkowe kamienice miejskie z połowy XVIII i XIX wieku,
  • Pozostałości (fragmenty fundamentów) średniowiecznego zamku krzyżackiego, na terenie którego w latach 1845-1956 wznosił się kościół ewangelicki św. Trójcy (rozebrany)[41].
  • Neogotycki ratusz z 1865,
  • Dom modernistyczny z lat 30. XX, ul. Męczenników Piaśnicy 5,
  • Dom modernistyczny z lat 30. XX, ul. Męczenników Piaśnicy 9,
  • Hotel Kaszubski z XIX wieku, pl. Wolności 21
  • Zajazd Pod Lwem z XIX wieku, pl. Wolności 17
  • Poczta modernistyczna z lat 30. XX, ul. Morskiego Dywizjonu Lotniczego 11

Miejsca pamięci i pomniki | edytuj kod

Pomnik gen. Józefa Hallera i słupek zaślubinowy Pomnik (ławeczka) Marusza Zaruskiego

Atrakcje | edytuj kod

 Zobacz też: Port morski Puck. Port w Pucku Restauracja na molo w Pucku

W okolicy | edytuj kod

Groty Mechowskie

Szlaki turystyczne | edytuj kod

Piesze | edytuj kod

Rowerowe | edytuj kod

Motoryzacyjne | edytuj kod

Wodne | edytuj kod

Sport i rekreacja | edytuj kod

Kitesurferzy na plaży w Pucku

Entuzjaści żeglarstwa, windsurfingu i innych sportów wodnych mają możliwość korzystania z Zatoki Puckiej. Co roku organizowane są na niej Mistrzostwa Europy i Świata w różnego rodzaju klasach żeglarskich i windsurfingowych. Nad Zatoką znajduje się stadion z tartanową nawierzchnią. W Pucku odbywają się systematycznie Półmaratony Ziemi Puckiej. Istnieją tu dobre warunki do uprawiania siatkówki plażowej. Obok molo w Pucku jest ogrodzony obiekt, który mieści w sobie trzy boiska do siatkówki plażowej. Można również uprawiać kolarstwo (kilka razy z rzędu przez Puck przebiegała trasa Tour de Pologne).

Obiekty sportowe | edytuj kod

  • Miejski Ośrodek Kultury, Sportu i Rekreacji (hale sportowe, kręgielnia, siłownia i strzelnica), ul. Lipowa 3c)
  • Stadion Miejski, ul. Lipowa
  • Boisko do piłki plażowej k. mola, ul. Żeglarzy
  • Harcerski Ośrodek Morski – przystań żeglarska, ul. Żeglarzy 1
  • Szkoła Windsurfingu na plaży
  • Korty tenisowe przy SP Puck, ul. Przebendowskiego 27
  • Boisko ze sztuczną trawą przy Hotelu Delfin oraz przy MOKSiR, ul. Lipowa
  • Boisko ze sztuczną nawierzchnią do piłki nożnej, ręcznej, tenisa oraz koszykówki Orlik przy SP Puck

Szkolne hale sportowe | edytuj kod

  • Szkoła Podstawowa im. Mariusza Zaruskiego w Pucku, ul. Przebendowskiego 27
  • Publiczne Gimnazjum im. Morskiego Dywizjonu Lotniczego w Pucku, ul. Nowy Świat 12
  • Liceum Ogólnokształcące im. Stefana Żeromskiego w Pucku, ul. Morskiego Dywizjonu Lotniczego
  • Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych im. Bohaterów Helu w Pucku, ul. Kolejowa 7
  • Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy w Pucku, ul. Zamkowa 5

Kluby sportowe | edytuj kod

  • Lekkoatletyczny Klub Sportowy Ziemi Puckiej, ul. Lipowa 3c
  • Międzyszkolny Klub Sportowy Korab, ul. Lipowa 3a
  • Uczniowski Klub Sportowy Zatoka 95 Puck, ul. Przebendowskiego 27
  • Klub Strzelecki Grot, ul. Lipowa 3a
  • Klub Sportowy Zatoka Puck – sekcja kręglarstwa klasycznego, ul. Lipowa 3a
  • Gminne Zrzeszenie Ludowe Zespoły Sportowe OKSiT Gmina Puck, ul. Lipowa 3a
  • Klub Szermierczy, ul. Lipowa 3a
  • Klub wietnamskiej sztuki walki VoQuyen, ul. Kolejowa 7
  • Klub Taichi, ul. Kolejowa 7
  • Klub systemu samoobrony ESDS – Explosive Self Defence, ul. Kolejowa 7

Szkoły i placówki oświatowe w Pucku | edytuj kod

  • Szkoły:
    • Szkoła Podstawowa im. Mariusza Zaruskiego w Pucku
    • Szkoła Podstawowa „Małe Morze” w Pucku
    • Publiczne Gimnazjum im. Morskiego Dywizjonu Lotniczego w Pucku
    • Niepubliczne Gimnazjum w Pucku
    • Gimnazjum Ogólnokształcące im. Macieja Płażyńskiego w Pucku
    • I Liceum Ogólnokształcące im. Stefana Żeromskiego w Pucku
    • Powiatowe Centrum Kształcenia Zawodowego i Ustawicznego w Pucku
    • Liceum Akademickie im. Macieja Płażyńskiego w Pucku
    • Technikum Informatyczne im. Macieja Płażyńskiego w Pucku
    • Szkoła Muzyczna I st. i Ognisko Baletowe im. Stanisława Moniuszki
    • Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy w Pucku
  • Przedszkola:
    • Przedszkole „Grzybek”
    • Przedszkole im. Jana Brzechwy
    • Przedszkole „Pod Tęczą”
    • Przedszkole „Małe Morze”
    • Przedszkole Samorządowe[42]

Wspólnoty wyznaniowe | edytuj kod

Sąsiednie gminy | edytuj kod

Granica lądowa z gmina wiejską Puck. Od północy i pn.-wsch. miasto sąsiaduje z Zatoką Pucką.

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b http://www.polskawliczbach.pl/Puck, w oparciu o dane GUS.
  2. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2018r.
  3. Dr F. Lorentz, Polskie i kaszubskie nazwy miejscowości na Pomorzu Kaszubskiem (​ISBN 83-60437-22-X​) (​ISBN 978-83-60437-22-3​).
  4. a b Ludność w gminach. GUS. [dostęp 2016-07-16].
  5. Puck polskawliczbach.pl, w oparciu o dane GUS.
  6. Domańska s. 6
  7. Uścinowicz S. i in. 2013. The rise, development and destruction of the medieval port of Puck in the light of research into palaeoclimate and sea level change. Archaeologia Polona Vol. 49 (2011-2013): 87-104
  8. Domańska s. 6
  9. Encyklopedia PWN, 1967 r., tom nr 9
  10. Domańska s. 12
  11. Domańska s. 12, 13, 17
  12. Domańska s. 20
  13. Domańska s. 21
  14. Domańska s. 21
  15. Domańska s. 23, 32, 41
  16. Jerzy Antoni Kostka, Kostkowie herbu Dąbrowa. Wyd. Z.P. POLIMER Koszalin 2010, ​ISBN 978-83-89976-40-6​, s. 79, 84-97.
  17. Domańska s. 22, 23, 32
  18. Domańska s. 23, 34-35, 41-43
  19. Domańska s. 24-29
  20. Domańska s. 48 i 51
  21. Domańska s. 52
  22. Domańska s. 54
  23. Domańska s. 59
  24. Domańska s. 59
  25. Domańska s. 54-59
  26. Domańska s. 60-65
  27. Domańska s. 65
  28. Domańska s. 66
  29. Rafał Witkowski: Hel na straży wybrzeża 1920-1939. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1974, str. 17,18.
  30. Zbigniew Jankiewicz: Wodnosamoloty. Warszawa: Wydawnictwo ministerstwa Obrony Narodowej, 1986, s. 67–73. ​ISBN 83-11-07272-8
  31. Ryszard Kaczkowski: Lotnictwo w działaniach na morzu. Warszawa: MON, 1986, s. 82–90. ​ISBN 83-11-07175-6
  32. Ratajczyk G., Żandarmeria Wojska Polskiego II Rzeczypospolitej, Toruń: Dom Wydawniczy DUET, 2004, ​ISBN 83-89706-20-2​, OCLC 309915820
  33. Dz.U. z 1926 r. nr 128, poz. 760
  34. Kazimierz Pindel: Obrona Narodowa 1937-1939. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1979. ​ISBN 83-11-06301-X​. s. 29-31
  35. Domańska s. 70-71
  36. ”Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939- 1945” Sport i Turystyka 1988, ​ISBN 83-217-2709-3​, str. 210
  37. Domańska s. 72
  38. Dz.U. z 1975 r. nr 17, poz. 92.
  39. Dz.U. z 1998 r. nr 103, poz. 652
  40. Puck: Po latach wraca komunikacja miejska
  41. Warto zobaczyć (pol.). miasto.puck.pl. [dostęp 2015-02-08].
  42. Przedszkola i żłobki, miastopuck.pl [dostęp 2017-09-10]  (pol.).
  43. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-17] .

Bibliografia | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Puck" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy