Radoszyce


Na mapach: 51°04′27″N 20°15′47″E/51,074167 20,263056

Radoszyce w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Radoszyce (ros. Радошице [Radoszice], jid. ‏ראדאשיץ‎ [Radashits][2]) – miasto w Polsce położone w województwie świętokrzyskim, w powiecie koneckim, siedziba władz gminy miejsko-wiejskiej Radoszyce. Miasto w okresie 1370-1870, restytuowane 1 stycznia 2018[3]. W latach 1975–1998 położone w województwie kieleckim.

Radoszyce były miastem królewskim Korony Królestwa Polskiego[4]. W 1428 roku[5] uzyskały prawo składu. 18 listopada 1794 roku miała tu miejsce ostateczna kapitulacja powstania kościuszkowskiego.

Radoszyce leżą w ziemi radomskiej, stanowiącej część ziemi sandomierskej historycznej Małopolski[6].

Spis treści

Historia | edytuj kod

Dokładna data powstania Radoszyc nie jest znana. Jan Długosz przypisywał założenie miasta Kazimierzowi Wielkiemu. Za czasów Długosza było tutaj 12 łanów miejskich oddających dziesięcinę prebendzie Jaszkowskiej, przy katedrze sandomierskiej. Łany wójtowskie oddawały dziesięcinę plebanowi w Opocznie.

W 1411 r. w Radoszycach zatrzymał się król Władysław Jagiełło, udający się na wyprawę do Prus, który obchodził tu święto Trzech Króli. W 1425 r. zatrzymał się tu ponownie jadąc z Wielkopolski na Ruś. W 1428 r. król najprawdopodobniej przeniósł Radoszyce z prawa polskiego na niemieckie (mogło to być jednak tylko ponowienie aktu Kazimierza Wielkiego) i nadał miastu prawo do dwóch jarmarków: w poniedziałek po Narodzeniu N.P. i na św. Dorotę. W 1450 r. w Radoszycach zatrzymał się król Kazimierz Jagiellończyk, a przez pewien czas w przebywały tam też królewskie córki, prawdopodobnie chroniąc się przed zarazą.

W 1456 r. Kazimierz Jagiellończyk potwierdził przywileje nadane przez poprzedników, zwolnił mieszczan od wszelkich ceł w kraju i wydał pozwolenie na zakup soli w królewskich żupach.

W XV w. odbywały się w Radoszycach roki sądowe grodzkie[7].

Według lustracji z 1564 r. miasto należało do starostwa chęcińskiego. Przyległe wsie Radoska i Grodzisko pełniły rolę przedmieść. Funkcjonowały w nim dwa młyny, a w królewskim lesie znajdowało się 6 hut (5 czynnych).

Po wojnach szwedzkich w Radoszycach zaczęła osiedlać się ludność żydowska. Pomiędzy chrześcijanami a żydami dochodziło do konfliktów o podłożu ekonomicznym, czego konsekwencją była uchwała burmistrza i Rady Miasta z 1740 r. Rada pod karą 40 grzywien, a nawet konfiskaty majątku, zakazała wówczas sprzedaży i zastawu domów Żydom. W 1787 r. w Radoszycach przebywał król Stanisław August Poniatowski, który wracając z Krakowa zatrzymał się, by zwiedzić miejscowe fabryki żelazne piece i fryszerki. W 1788 r. król potwierdził dla Radoszyc prawo magdeburskie. Na sejmie z lat 1773-1775 Radoszyce wraz ze starostwem radzickim przekazano rodowi Małachowskich.

W 1784 r. Radoszyce, administracyjnie należące do powiatu chęcińskiego w województwie sandomierskim, nadal były własnością rodu Małachowskich, co potwierdza wpis w regestrze diecezjów, w którym jako właściciel figuruje Małachowski, podkanclerz koronny. 16 listopada 1794 r. we wsi Jakimowice nieopodal Radoszyc rozegrał się epilog polskiego powstania narodowego przeciw Rosji i Prusom tzw. insurekcji kościuszkowskiej.

W 1827 r. w Radoszycach mieszkało 1425 osób; znajdowały się tu 252 domy. W 1858 r. liczyły 1934 mieszkańców oraz 264 domy, a dochód miasta wyniósł 1264 ruble. 13 stycznia 1870 za wsparcie powstania styczniowego Radoszyce utraciły prawa miejskie[8].

W czasie II wojny światowej, 2 września 1944 Niemcy spacyfikowali i spalili wieś, zamordowali także 34 osoby (ustalono jedynie 13 nazwisk ofiar). Z 510 istniejących budynków zachowało się jedynie 20[9].

Zabytki | edytuj kod

Sport | edytuj kod

W miejscowości działa klub piłki nożnej GKS Partyzant Radoszyce[11] założony w 1947 r. W 2008 r. drużyna przygotowywana przez trenera Jarosława Komisarskiego po raz pierwszy wywalczyła awans do IV ligi. Największym sukcesem klubu był awans do III ligi w sezonie 2013/2014.

Zobacz też | edytuj kod

 Zobacz też kategorię: Starostowie radoszyccy.

Przypisy | edytuj kod

  1. Wyniki Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2011 - Ludność w miejscowościach statystycznych według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31 III 2011 r.. [dostęp 2017-04-08].
  2. Radoszyce | Wirtualny Sztetl, sztetl.org.pl [dostęp 2018-01-01]  (pol.).
  3. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2017 r. w sprawie ustalenia granic niektórych gmin i miast, nadania niektórym miejscowościom statusu miasta, zmiany nazwy gminy oraz siedzib władz niektórych gmin, cyt. Z dniem 1 stycznia 2018 r. nadaje się status miasta miejscowościom: [...] Radoszyce – w gminie Radoszyce, w powiecie koneckim, w województwie świętokrzyskim (Dz.U. z 2017 r. poz. 1427)
  4. Magazin für die neue Historie und Geographie Angelegt, t. XVI, Halle, 1782, s. 13.
  5. Stan Lewicki, Historja handlu w Polsce na tle przywilejów handlowych : (prawo składu), Warszawa 1920, s. 136.
  6. Stanisław Koszutski: Nasze miasta a samorząd. Życie miast w Królestwie Polskiem i reforma samorządowa. E. Wende i Spółka, Warszawa 1915, s. 76.
  7. >M. Pawlikowski, Sądownictwo grodzkie w przedrozbiorowej Rzeczypospolitej, Strzałków 2012
  8. Postanowienie z 24 października (5 listopada) 1869 (Dziennik Praw, rok 1869, tom 69, nr 239, str. 419)
  9. Józef Fajkowski, Jan Religa: Zbrodnie hitlerowskie na wsi polskiej 1939-1945. Warszawa: Wydawnictwo Książka i Wiedza, 1981, s. 147.
  10. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo świętokrzyskie. 2018-09-30. s. 34. [dostęp 2015-11-17].
  11. start, GKS Partyzant Radoszyce [dostęp 2019-01-03]  (ang.).

Bibliografia | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Radoszyce" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy