Robert Szewalski


Robert Szewalski w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Grób profesora Roberta Szewalskiego na cmentarzu Srebrzysko

Robert Tadeusz Seweryn Szewalski (ur. 16 sierpnia 1903 w Nisku, zm. 9 lutego 1993 w Gdańsku) — polski inżynier, uczony i wynalazca, specjalista energetyki cieplnej, w szczególności techniki turbinowej, profesor Politechniki Lwowskiej (do 1945) i (po wojnie) Politechniki Gdańskiej, członek rzeczywisty PAN (od 1961), twórca i dyrektor Instytutu Maszyn Przepływowych PAN w Gdańsku.

Spis treści

Życie prywatne | edytuj kod

Syn Marka Zygmunta (1863-1937), pułkownika Wojska Polskiego i Barbary Marii z domu Sellburger. Miał dwóch braci: Stanisława (1902-1984), oficer artylerii[1]) i Stefana (major dyplomowany, doktor praw)[2].

Działalność naukowa | edytuj kod

W 1921 ukończył z odznaczeniem VIII klasę i 6 czerwca 1921 zdał egzamin dojrzałości w X Państwowym Gimnazjum im. Henryka Sienkiewicza we Lwowie[3]. W 1929 ukończył Politechnikę Lwowską, w 1930 Technische Hochschule w Monachium. Od 1927 był związany z Politechniką Lwowską (potem Lwowskim Instytutem Politechnicznym), przechodząc kolejne szczeble kariery - od asystenta do profesora nadzwyczajnego i kierownika Katedry Teorii Mechanizmów i Maszyn oraz Katedry Turbin Parowych i Gazowych. Doktorat obronił w 1935, habilitował się trzy lata później. Był członkiem Polskiego Towarzystwa Politechnicznego we Lwowie[4]. W latach 1942-44, podczas niemieckiej okupacji Lwowa, pracował na stanowisku kierownika warsztatu przyrządów laboratoryjnych. W 1944 wrócił na uczelnię, obejmując kierownictwo dwóch katedr.

W 1945 roku na zaproszenie rektora PG przeniósł się do Gdańska, na stanowisko profesora nadzwyczajnego Katedry Turbin Parowych, Spalinowych i Sprężarek Wirnikowych na Wydziale Budowy Okrętów. Nominowany na prof. zwyczajnego w styczniu 1949. W latach 1950-1952 pełnił funkcję dziekana Wydziału Budownictwa Okrętowego Politechniki Gdańskiej, a w latach 1951-1954 – funkcję rektora uczelni.

W latach 1946-1947 przebywał w Stanach Zjednoczonych oraz Anglii, poznając najnowsze osiągnięcia techniki turbinowej. Jako ekspert dwukrotnie wyjeżdżał także do Szwajcarii.

Ponadto w latach 1947-1949 współpracował z Politechniką Wrocławską jako profesor nadzwyczajny i kierownik Katdery Turbin.
Pracował jako doradca techniczny w zakresie turbin i turbosprężarek w Zakładach Mechanicznych im. K. Świerczewskiego w Elblągu oraz jako kierownik Biura Konstrukcji Turbin w Elblągu przy Zakładzie Turbin PG w Gdańsku.

Od maja 1952 r. pełnił funkcję zastępcy przewodniczącego Komitetu Budowy Maszyn PAN. W 1953 przyczynił się do powołania Instytutu Maszyn Przepływowych PAN w Gdańsku i stanął na jego czele (do 1970), na emeryturze pozostając jego konsultantem naukowym. Gościnnie wykładał na uniwersytetach w Stuttgarcie i Hanowerze oraz Brown University w Providence (Rhode Island). Od 1952 był członkiem-korespondentem PAN, od 1961 - członkiem rzeczywistym. Wchodził w skład Komitetu Budowy Maszyn PAN, Komitetu Termodynamiki i Spalania PAN, Komitetu Energetyki PAN.

Był konstruktorem pierwszej polskiej turbiny przemysłowej (1953), później także innych turbin przemysłowych.

Należał m.in. do Gdańskiego Towarzystwa Naukowego, pełniąc w nim funkcję prezesa w latach 1970-1972; później nadano mu tytuł członka i prezesa honorowego. Przed II wojną światową działał we Lwowskim Towarzystwie Politechnicznym. Został również powołany do wielu zagranicznych towarzystw naukowych. Był członkiem ZBoWiD.

Autor ponad 200 publikacji naukowych, z których najważniejsze to:

  • Podręcznik Teoria mechanizmów i maszyn (1959)
  • Turbiny parowe i turbiny gazowe ("Mechanik", 1963)
  • Problem rozwoju techniki energetycznej (1977)

Twórca Nagrody Naukowej Miasta Gdańska im. Jana Heweliusza, długoletni przewodniczący komitetu tejże nagrody.

W 1978 r. Politechnika Gdańska uhonorowała go tytułem doktora honoris causa[5], w 1987 – taki tytuł przyznała mu Politechnika Poznańska.

Pochowany został na cmentarzu Srebrzysko w Gdańsku-Wrzeszczu (rejon IX, kwatera profesorów)[6].

Odznaczenia i nagrody | edytuj kod

  • Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (19 lipca 1954, za zasługi w dziedzinie nauki)[7]
  • Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (1959)
  • Order Sztandaru Pracy II klasy (1974) oraz I klasy (1983)
  • Medal Niepodległości (27 czerwca 1938, za pracę w dziele odzyskania niepodległości)[8]
  • Indywidualna Państwowa Nagroda Naukowa I stopnia za całokształt działalności naukowej (1980)
  • Medal im. Mikołaja Kopernika (1988)
  • Wpis do Księgi honorowej zasłużonych dla ziemi gdańskiej

Przypisy | edytuj kod

  1. Rocznik Oficerski 1932. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1932, s. 902.
  2. Ś. p. Marek Z. Szewalski. „Gazeta Lwowska”, s. 2, Nr 67 z 24 marca 1937. 
  3. Sprawozdanie Dyrekcji Gimnazjum X im. Henryka Sienkiewicza we Lwowie za rok szkolny 1920/21. Lwów: 1921, s. 11.
  4. Czasopismo Techniczne. R. 54, 10 sierpnia 1936, Nr 15 s. 266
  5. Osoby uhonorowane tytułem doktora honoris causa PG. pg.gda.pl. [dostęp 23 lutego 2011].
  6. Robert Szewalski. cmentarze-gdanskie.pl. [dostęp 2020-05-27].
  7. M.P. z 1954 r. nr 108, poz. 1463
  8. M.P. z 1938 r. nr 177, poz. 323.

Bibliografia | edytuj kod

  • Kto jest kim w Polsce. Informator biograficzny, Edycja 2, Wydawnictwo Interpress, Warszawa 1989.
  • Pionierzy Politechniki Gdańskiej, Wyd. PG, Gdańsk 2005

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Robert Szewalski" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy