Roger Penrose


Roger Penrose w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Parkietaż Penrose’a

Sir Roger Penrose (ur. 8 sierpnia 1931 w Colchesterze) – brytyjski naukowiec: fizyk teoretyczny, matematyk, filozof nauki[1] i jej popularyzator, noblista. Jego specjalności to teoria względności i grawitacji, w tym kwantowanie grawitacji i kosmologia, a także kwantowe fundamenty i geometria.

Wraz ze Stephenem Hawkingiem udowodnił twierdzenie o osobliwościach w ogólnej teorii względności[2]. Laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki za 2020 rok, za wykazanie, że ogólna teoria względności przewiduje powstawanie czarnych dziur[3]. Penrose zdobył połowę tej nagrody – drugą otrzymali Andrea Ghez i Reinhard Genzel[4].

Penrose zajmował się również filozofią matematyki i filozofią umysłu. Bronił platonizmu matematycznego oraz nieobliczalności ludzkiego rozumowania w sensie Churcha i Turinga[potrzebny przypis]. Popularyzował naukę przez książki, publiczne wykłady i wywiady[5][6].

Spis treści

Dorobek naukowy | edytuj kod

Fizyka teoretyczna | edytuj kod

Autor twierdzenia o uwięzieniu dotyczącego ruchu po hiperpowierzchni w przestrzeni fazowej. W klasycznej teorii grawitacji sformułował też hipotezę kosmicznego cenzora o nieistnieniu nagich osobliwości czasoprzestrzennych.

Zasłużył się głównie dzięki próbom podejścia do kwantowej grawitacji (jeszcze nieistniejącej w całości teorii) za pomocą teorii twistorów. Jego zdaniem niezbędna jest nowa teoria kwantów, uwzględniająca grawitację, eliminująca trudności interpretacyjne.

Należy do krytyków teorii superstrun, interpretacji Everetta mechaniki kwantowej oraz inflacji kosmicznej.

W 2006 stworzył Konformalną Kosmologię Cykliczną będącą modelem kosmologicznym w ramach ogólnej teorii względności.[7]

Matematyka | edytuj kod

W matematyce znany jest jego parkietaż (ang. tesselation, tiling), który pokrywa płaszczyznę w sposób nieokresowy za pomocą jedynie dwu rodzajów „kafelków”. Ten sposób podziału płaszczyzny okazał się występować w naturze, w postaci kwazikryształów.

Filozofia i pogranicze nauki | edytuj kod

Autor książek takich jak Nowy umysł cesarza, Cienie umysłu, Makroświat, mikroświat i ludzki umysł. Argumentuje w nich, że z twierdzenia Gödla wynika niemechaniczny charakter ludzkiej świadomości, którego można dowieść również bez kodowania. Zdaniem Penrose’a, do wyjaśnienia zjawiska świadomości konieczne jest odwołanie się do zjawisk występujących na poziomie kwantowym w mózgu. Wspólnie ze Stuartem Hameroffem opracował kwantową teorię świadomości Orch-OR.

Popularyzacja | edytuj kod

Penrose prowadził wykłady popularnonaukowe m.in. w londyńskim Royal Institution[8]. Występował także w Polsce:

Zaszczyty | edytuj kod

Nagrody i członkostwa | edytuj kod

Penrose to jedna z tylko dwóch osób – obok Lorda Rayleigha – które otrzymały najpierw Medal Copleya, a potem Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki[a].

Upamiętnienie | edytuj kod

Tytuł jednego z dzieł Penrose’a Droga do rzeczywistości (ang. The Road to Reality) został upamiętniony przez Centrum Nauki Kopernik w Warszawie. W 2015 roku zorganizowano tam cykl wykładów popularnonaukowych „Drogi do rzeczywistości” skupionych na fizyce teoretycznej i matematyce[15]. Jego echem były późniejsze serie:

  • „Drogi do życia” (2017, biologia)[16],
  • „Drogi do nieskończoności” (2018, znowu głównie fizyka i matematyka)[17].

Życie prywatne | edytuj kod

Jest synem Margaret (Leathes) oraz psychiatry i genetyka: Lionela Penrose’a[18][19], oraz bratem fizyka Olivera Penrose’a, genetyczki Shirley Hodgsoni i arcymistrza szachowego Jonathana Penrose’a[20][21]. Penrose jest agnostykiem.[22]

Publikacje | edytuj kod

Książki

Prace poświęcone Rogerowi Penrose’owi | edytuj kod

  • Wojciech Grygiel, Stephena Hawkinga i Rogera Penrose’a spór o rzeczywistość, Kraków: Copernicus Center Press, 2014, ​ISBN 978-83-7886-106-5​.
  • Praca zbiorowa: Road to Reality with Roger Penrose (ang.); James Ladyman, Stuart Presnell, Gordon McCabe, Michał Eckstein, Sebastian J. Szybka; Kraków: Copernicus Center Press, 2015, ​ISBN 978-83-7886169-0​.

Zobacz też | edytuj kod

Uwagi | edytuj kod

  1. z dokładnością do lat – Albert Michelson otrzymał obie nagrody w tym samym roku 1907.

Przypisy | edytuj kod

  1. A. Lightman, Światło z przeszłości. Dzieje Kosmologii współczesnej, Warszawa 2003, s. 70.
  2. Penrose Roger, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2021-07-29] .
  3. Roger Penrose wins 2020 Nobel Prize in Physics for discovery about black holes, www.cam.ac.uk, 6 października 2020 [dostęp 2020-10-06]  (ang.).
  4. a b The Nobel Prize in Physics 2020, NobelPrize.org [dostęp 2020-10-06]  (ang.).
  5. Closer To Truth - Roger Penrose Interviews, kanał Closer to Truth na YouTube, 2 kwietnia 2021 [dostęp 2021-09-15].
  6. Roger Penrose, Physics of Consciousness and the Infinite Universe, kanał „Lex Fridman” na YouTube, 31 marca 2020 [dostęp 2021-09-15].
  7. RogerR. Penrose RogerR., Before the Big Bang: an outrageous new perspective and its implications for particle physics., 2006 .
  8. Roger Penrose, Fashion, Faith and Fantasy in Physics, kanał Royal Institution na YouTube, 22 marca 2017 [dostęp 2021-09-15].
  9. Prof. Roger Penrose, Fashion, faith and fantasy in the new physics of the Universe (ang.), kanał „Zapytaj Fizyka” na YouTube, 19 grudnia 2016 [dostęp 2021-09-15].
  10. Roger Penrose: The reality / Rzeczywistość, kanał Centrum Nauki Kopernik w Warszawie na YouTube, 11 grudnia 2015 [dostęp 2021-09-15].
  11. Sir Roger Penrose, Aeons before the Big Bang (Copernicus Center Lecture 2010), kanał Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych na YouTube, 18 listopada 2011 [dostęp 2021-09-15].
  12. Sir Roger Penrose, Fashion, Faith, and Fantasy in the New Physics of the Universe, kanał Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych na YouTube, 1 stycznia 2017 [dostęp 2021-09-15].
  13. Prezydent odznaczył wybitnych fizyków. Konferencja o falach grawitacyjnych. [dostęp 2016-12-13].
  14. Prezydent odznaczył naukowców: Penrose’a i Trautmana. naukawpolsce.pap.pl, 2016-12-12. [dostęp 2016-12-19].
  15. Drogi do rzeczywistości, kanał Centrum Nauki Kopernik w Warszawie na YouTube, 14 grudnia 2015 [dostęp 2021-09-15].
  16. Drogi do życia, kanał Centrum Nauki Kopernik w Warszawie na YouTube, 13 lutego 2017 [dostęp 2021-09-15].
  17. Drogi do nieskończoności, kanał Centrum Nauki Kopernik w Warszawie na YouTube, 14 grudnia 2018 [dostęp 2021-09-15].
  18. TarahT. Brookfield TarahT., Our Voices Must Be Heard: Women and the Vote in Ontario, UBC Press, 15 października 2018, ISBN 978-0-7748-6022-2 [dostęp 2021-01-31]  (ang.).
  19. Rudolph AlbertR.A. Peters Rudolph AlbertR.A., John Beresford Leathes, 1864-1956, „Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society”, 4, 1958, s. 185–191, DOI10.1098/rsbm.1958.0016 [dostęp 2021-01-31] .
  20. Roger Penrose - Biography, Maths History [dostęp 2021-01-31]  (ang.).
  21. AP andA. TOI AP andA., Scientists of Jewish heritage among trio to win Nobel prize for black hole finds, www.timesofisrael.com [dostęp 2021-01-31]  (ang.).
  22. A singular mind: Roger Penrose on his Nobel Prize, „The spectator”, 19 grudnia 2020 .

Bibliografia | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Polskojęzyczne

Anglojęzyczne

Laureaci Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki

Laureaci Nagrody Wolfa w dziedzinie fizyki

Laureaci Medalu Copleya (XXI wiek)

Laureaci Nagrody i Medalu Diraca (IOP) Laureaci Dannie Heineman Prize for Mathematical Physics Laureaci Medalu Eddingtona Laureaci Medalu Karla Schwarzschilda Laureaci Royal Medal (XX wiek)

Kontrola autorytatywna (osoba):Encyklopedia internetowa: Identyfikatory zewnętrzne:
Na podstawie artykułu: "Roger Penrose" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy