Ryjkowcowate


Ryjkowcowate w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Ryjkowcowate, słoniki[2] (Curculionidae) – rodzina chrząszczy z podrzędu wielożernych i nadrodziny ryjkowców. W zapisie kopalnym znane od aptu[3].

Spis treści

Opis | edytuj kod

Chrząszcze o ciele długości od 0,6 mm (w podrodzinie kornikowatych[4]) do 50 mm[2]. Samce są zwykle mniejsze i smuklejszej budowy niż samice[5]. Przednia część głowy wydłużona jest w ryjek (rostrum), na którego szczycie leży aparat gębowy typu gryzącego[5]. Długość ryjka może być bardzo różna: u niektórych kornikowatych jest tak słabo wyrażony, że głowa pozostaje kulistawa[4], podczas gdy u niektórych Curculioninae może być wielokrotnie dłuższy niż reszta ciała. Ryjek może być też chowany w rowku na przedpiersiu. Na ryjku znajdują się zwykle jedenastoczłonowe[5], kolankowato zgięte czułki o zwartych buławkach[6]. Pokrywy mogą być różnego kształtu, u większości gatunków są punktowane, u kornikowatych ich tył wykazuje często dymorfizm płciowy[5][4]. Nogi są dość silne, kroczne, u nielicznych gatunków przystosowane do skakania[5].

Larwypędrakowate, beznogie lub o odnóżach szczątkowych[7]. Przetchlinki tułowiowe leżą u nich na przetułowiu. Liczba grzbietowych zmarszczek na oskórku segmentów odwłokowych wynosi od 3 do 4[6].

Ekologia i występowanie | edytuj kod

Rodzina kosmopolityczna, rozprzestrzeniona we wszystkich krainach zoogeograficznych od Arktyki na północy po wyspy Subantarktyki na południu[6]. Jej przedstawiciele zamieszkują wszelkie środowiska lądowe[3], z pustyniami i wysokimi górami włącznie[6]. W Polsce stwierdzono około 860 gatunków należących do tej rodziny[8] (zobacz: ryjkowcowate Polski).

Postacie dorosłe oraz larwy niemal bez wyjątku są roślinożerne. Żerują na różnorodnych organizmach roślinnych: okrytonasiennych, nagonasiennych, paprotnikach, mszakach, porostach, a nawet glonach i sinicach. Larwy większości gatunków są endofityczne i przechodzą rozwój wewnątrz różnych organów roślin, np. korzeni, pąków, kwiatów czy nasion. Liczne są jednak ektofityczne i żerują od zewnątrz na liściach lub korzeniach. U nielicznych gatunków znaleźć można larwy koprofagiczne, myrmekofilne, a nawet drapieżne[6].

Systematyka | edytuj kod

Do rodziny tej zalicza się około 51 000 opisanych gatunków, zgrupowanych w około 4600 rodzajach, co stanowi ponad 80% ryjkowców[6] i czyni ją jedną z najliczniejszych rodzin zwierząt[3]. Systematyka rodziny jest wciąż nieustabilizowana i trwają próby ustanowienia podziału na podrodziny i plemiona tak, by odzwierciedlał filogenezę[7][6].

W systemie z pracy Boucharda i innych z 2011 roku zastosowano podział na 17 podrodzin[9]:

Znaczenie | edytuj kod

Niektóre są uciążliwymi szkodnikami roślin uprawnych jak wołek ryżowy (Calandra oryzae syn. Sitophilus oryzeus), który w ciepłym klimacie atakuje rośliny zbożowe w fazie dojrzałości mlecznej, natomiast w klimacie umiarkowanym jest szkodnikiem magazynowym. Niektóre są szkodnikami lasu. Innymi szkodnikami z rodziny ryjkowcowatych są:

Inne gatunki (wybór):

Przypisy | edytuj kod

  1. Curculionidae, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b Encyklopedia Powszechna PWN. T. 4. R-Z. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1976, s. 99.
  3. a b c Dave Clarke, Ajay Limaye, Duane D Mckenna, Rolf Oberpriele. The Weevil Fauna Preserved in Burmese Amber—Snapshot of a Unique, Extinct Lineage (Coleoptera: Curculionoidea)r. „Diversity”. 11 (1), 2018. DOI: 10.3390/d11010001
  4. a b c Marian Nunberg: Klucze do oznaczania owadów Polski. Część XIX Chrząszcze – Coleoptera z. 99-100. Korniki - Scotylidae, Wyrynniki - Platypodidae. Warszawa, Wrocław: Polskie Towarzystwo Entomologiczne, PWN, 1981.
  5. a b c d e Stanisław Smreczyński: Klucze do oznaczania owadów Polski. Część XIX Chrząszcze – Coleoptera z. 98a. Ryjkowce - Curculionidae. Wstęp i podrodzina Apioninae. Warszawa: Polskie Towarzystwo Entomologiczne, PWN, 1965.
  6. a b c d e f g Rolf G. Oberprieler, Adriana E. Marvaldi, Robert S. Anderson. Weevils, weevils, weevils everywhere. „Zootaxa”. 1668, s. 491-520, 2007. DOI: 10.5281/zenodo.274039
  7. a b Marek Wanat: Rząd: chrząszcze — Coleoptera. W: Zoologia t. 2 Stawonogi cz. 2 Tchawkodyszne. Czesław Błaszak (red.). Wydawnictwo Naukowe PWN, 2012, s. 304-305.
  8. rodzina: Curculionidae Latreille, 1802 — ryjkowcowate. W: Biodiversity Map [on-line]. [dostęp 2019-12-29].
  9. PatriceP. Bouchard PatriceP. i inni, Family-group names in Coleoptera (Insecta), „ZooKeys”, 88, 2011, s. 1-972, DOI10.3897/zookeys.88.807 .
  10. Choroby truskawek. e-ogrody.com. [dostęp 2009-03-11].

Bibliografia | edytuj kod

  • Heiko Bellmann, Henryk Garbarczyk: Owady. Warszawa: Multico, 2007. ISBN 978-83-7073-418-3.
  • Gołębiowska Z., Nawrot J., Szkodniki magazynowe, PWRiL, Warszawa, 1976
  • Karnkowski W., Jak odróżnić gatunki wołków. Szkodniki magazynowe, Przegląd Zbożowo-Młynarski, 1991, Nr 4
  • Sandner H., Owady. Zwierzęta świata., PWN, Warszawa, 1990
Na podstawie artykułu: "Ryjkowcowate" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy