Sasanka wiosenna


Sasanka wiosenna w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Morfologia sasanki wiosennej (1) i sasanki otwartej (2)

Sasanka wiosenna (Anemone vernalis L.) – gatunek rośliny wieloletniej należący do rodziny jaskrowatych[2].

Spis treści

Rozmieszczenie geograficzne | edytuj kod

Sasanka wiosenna występuje w stanie dzikim w środkowej Europie od północnej Hiszpanii po Finlandię, Karelię w Rosji i Bułgarię[3]. Przez Polskę przebiega wschodnia granica jej zasięgu, największe centrum występowania znajduje się w Borach Tucholskich, na rozproszonych stanowiskach była też znajdowana w środkowej i południowej Polsce, na większości istniejących dawniej stanowisk (np. w Wielkopolsce i Sudetach) zanikła[3]. W całym łuku Karpat występuje jedynie w Tatrach, potwierdzone zostało tutaj jej występowanie na kilku tylko stanowiskach: Skrajna Turnia (ściana północno-wschodnia), Mała Koszysta (grzbiet nad Świstówką Waksmundzką), Wrota Chałubińskiego[3].

Morfologia | edytuj kod

Łodyga
Owłosiona, po przekwitnięciu znacznie się wydłuża. Ma przeważnie 5–15 cm, a niekiedy do 35 cm. Pod ziemią posiada silne i rozgałęzione kłącze z którego wyrasta kilka łodyg.
Liście
Liście odziomkowe w rozetce, blisko ziemi, zimotrwałe, pojedynczo pierzaste. Dolne liście łodygowe nieparzystopierzaste – sieczne lub wrębne. Wszystkie liście silnie owłosione.
Kwiaty
Jeden, duży, szczytowy, fioletowy kwiat na łodydze, zwieszający się w dół. Kwiat rozwarty, z zewnątrz jasnofioletowy lub niebieski (czasami trafiają się kwiaty białe), wewnątrz biały. Okwiat z zewnątrz filcowato owłosiony. Nie jest zróżnicowany na kielich i koronę. Kwiaty o długości 2–3 cm są początkowo dzwonkowate, później rozpostarte. Znamię słupka nitkowato wydłużone, po przekwitnięciu zamienia się w ość owocu. Wewnątrz kwiatów oprócz pręcików występują prątniczki.
Owoce
Po przekwitnięciu, owocostan zawierający niełupki wygląda jak puchata kula. Niełupka zrośnięta jest z odstająco, jedwabiście owłosioną szyjką słupka.

Biologia i ekologia | edytuj kod

Bylina, hemikryptofit. Kwitnie od marca do czerwca. Roślina owadopylna. Rośnie w świetlistych borach, na wrzosowiskach, suchych, trawiastych skarpach, murawach. Preferuje siedliska nasłonecznione lub okresowo tylko ocienione, świeże i umiarkowanie suche, na glebach piaszczystych, o odczynie od umiarkowanie kwaśnego do obojętnego. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla Ass. Festuco-versicoloris-Agrostietum[4]. Roślina trująca, ziele (Herba Pulsatille) zawiera alkaloidyprotoanemoninę i anemoninę o własnościach trujących. Liczba chromosomów 2n = 16[5].

Zagrożenia i ochrona | edytuj kod

Roślina objęta w Polsce ścisłą ochroną gatunkową. Kategorie zagrożenia gatunku:

Na niżu jest trudna do ochrony, gdyż rośnie zazwyczaj na leśnych przecinkach i wzdłuż dróg leśnych, w Tatrach zagrożone są niektóre jej stanowiska na szlakach turystycznych, głównym jednak zagrożeniem jest gospodarka leśna powodująca zniszczenie jej stanowisk[9].

Zmienność | edytuj kod

Tworzy mieszańce z sasanką łąkową, s. otwartą i s. zwyczajną[5].

Zastosowanie i uprawa | edytuj kod

  • Roślina ozdobna, w Europie jeden z częściej uprawianych gatunków sasanki[10]. Ze względu na to, że kwitnie wczesną wiosną, jest często sadzona w ogródkach przydomowych, zwłaszcza w ogrodach skalnych. Ozdobna jest również po przekwitnięciu. Nadaje się na rabaty i do ogródków skalnych.
  • Uprawiana jest zazwyczaj z nasion, bardzo łatwo rozmnaża się też przez podział rozkrzewionych kęp[10]. Wymaga gleb lekkich i dobrze wapnowanych, stanowiska słonecznego, lub nieco tylko zacienionego[10]. Po kilku latach bryła korzeniowa ulega nadmiernemu zagęszczeniu, należy ją wówczas wykopać i przerzedzić.

Przypisy | edytuj kod

  1. P.F. Stevens: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-06-07].
  2. a b The Plant List. [dostęp 2017-01-31].
  3. a b c Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Czerwona księga Karpat Polskich. Kraków: Instytut Botaniki PAN, 2008. ISBN 978-83-89648-71-6.
  4. Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
  5. a b Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
  6. Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg (red.). Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, 2006. ISBN 83-89648-38-5.
  7. Kaźmierczakowa R., Bloch-Orłowska J., Celka Z., Cwener A., Dajdok Z., Michalska-Hejduk D., Pawlikowski P., Szczęśniak E., Ziarnek K.: Polska czerwona lista paprotników i roślin kwiatowych. Polish red list of pteridophytes and flowering plants. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk, 2016. ISBN 978-83-61191-88-9.
  8. Zarzycki K., Kaźmierczakowa R., Mirek Z.: Polska Czerwona Księga Roślin. Paprotniki i rośliny kwiatowe. Wyd. III. uaktualnione i rozszerzone. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody PAN, 2014. ISBN 978-83-61191-72-8.
  9. Halina Piękoś-Mirkowa, Zbigniew Mirek: Rośliny chronione. Warszawa: Multico Oficyna Wyd., 2006. ISBN 978-83-7073-444-2.
  10. a b c zbiorowe: Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 978-3-8331-1916-3.

Bibliografia | edytuj kod

  1. Jan Mowszowicz: Przewodnik do oznaczania roślin trujących i szkodliwych. Warszawa: PWRiL, 1982.
  2. Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1953.
Na podstawie artykułu: "Sasanka wiosenna" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy