Skrzydlna


Na mapach: 49°45′16″N 20°10′43″E/49,754444 20,178611

Skrzydlna w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Nieoficjalny herb wsi Skrzydlna Zabytkowy kościół św. Mikołaja Biskupa w Skrzydlnej Kapliczka w Skrzydlnej

Skrzydlnawieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie limanowskim, w gminie Dobra.
W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa nowosądeckiego.

Spis treści

Części wsi | edytuj kod

Historia | edytuj kod

Istnieje legenda, że przez Skrzydlną uciekał przed prześladowaniem święty Wojciech, jednak nie ma żadnych źródeł (poza tradycją mówioną), które potwierdzałyby istnienie wsi w czasach mu współczesnych[4].

Pierwsze pisemne wzmianki o Skrzydlnej pochodzą z 1296 roku[5]. Wieś posiadała od 1424 prawa miejskie, nadane przez króla Władysława Jagiełłę[4], które zostały jej odebrane w późniejszym okresie[6]. Okoliczności tych wydarzeń nie są znane, jednak prawdopodobnie upadek miasta nastąpił jeszcze za czasów, gdy wieś była w rękach rodu Ratoldów[5]. W swych Kronikach... Jan Długosz nazywał wieś Crzidlna lub Krzidlna[7]. W późniejszym okresie wieś przechodziła w ręce kolejnych rodów, w tym Pieniążków i Wilkoszewskich.

W 1351 erygowano tu parafię przy istniejącym już wcześniej kościele pw. św. Mikołaja[5]. Parafia ta do XIX w. nosiła wezwanie św. Mikołaja i św. Anny[4].

W latach 1850–1862 Skrzydlna była siedzibą niewielkiego powiatu, zwanego bezirkiem.

5 września 1939 niemiecki oddział specjalny zamordował we wsi 9 mieszkańców[8]. W czasie okupacji hitlerowskiej 20 sierpnia[8] 1944 miała miejsce pacyfikacja, której ofiarą padli mieszkańcy Skrzydlnej mieszkający pod Śnieżnicą[7]. Oddział SS zamordował 23 osoby i spalił 13 zabudowań[8]. Miał to być odwet za opór zbrojny, który stawili okupantom[7].

Do 1954 wieś była siedzibą gminy Skrzydlna, a do 1972 – Gromadzkiej Rady Narodowej (obejmowała administracją wsie Skrzydlna, Wola Skrzydlańska, Przenosza i Stróża)[7].

Geografia | edytuj kod

Położenie

Miejscowość położona jest w większości na obszarze Beskidu Wyspowego, u źródeł i w kotlinie rzeki Stradomki. W bezpośrednim sąsiedztwie wsi znajdują się szczyty Beskidu Wyspowego: Ciecień, Wierzbanowska Góra, Dzielec i Śnieżnica. Ostatnimi na północ wzniesieniami Beskidu Wyspowego w rejonie Skrzydlnej są Pieninki Skrzydlańskie, na północ od nich znajduje się już Pogórze Wiśnickie, do którego należy północne obrzeże Skrzydlnej.

Warunki naturalne

Rzeźba terenu w Skrzydlnej ma charakter górzysty. Charakteryzuje się szerokimi garbami i łagodnymi stokami, które przecinają wąskie doliny. Północna i wschodnia część wsi, w dolinie Stradomki, położona jest na terenie równinnym[7].

Turystyka | edytuj kod

Turystyka aktywna

Położenie Skrzydlnej na terenie malowniczego Beskidu Wyspowego, czyni z niej atrakcyjny cel wyjazdów turystycznych. Stanowi doskonałą bazę wypadową wycieczek pieszych i rowerowych na okoliczne szczyty: Śnieżnicę, Ćwilin, Mogielicę i Ciecień.

Około 5 km od Skrzydlnej znajduje się wyciąg narciarski na Śnieżnicy. Okoliczne zbocza są na tyle łagodne, że stanowią dogodne miejsce do uprawiania trekkingu, narciarstwa biegowego, spacerów itp. W pobliżu znajduje się również rezerwat przyrody Śnieżnica, wyznaczony w celu ochrony buczyny karpackiej.

Zabytki | edytuj kod

Obiekty wpisane do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego[9]

  • dwór obronny w Skrzydlnej. W parku krajobrazowym znajduje się murowany, piętrowy dwór szlachecki pochodzący z przełomu XVI/XVII w., przebudowany w XVIII w. W zachodniej części parteru, zachowały się sklepienia kolebkowe i krzyżowe. W parku podworskim zachowały się cenne okazy starodrzewia.

Inne zabytki | edytuj kod

  • na cmentarzu parafialnym przy starym kościele - mogiły ofiar pacyfikacji pod Śnieżnicą, oraz groby wysiedleńców z Warszawy i Poznania;
  • kapliczka Chrystus przy słupie z XVIII wieku.

Religia | edytuj kod

Na terenie Skrzydlnej od XIII w. istnieje parafia Mikołaja Biskupa, której siedziba mieści się w nowym kościele pw. św. Mikołaja. W bliskim sąsiedztwie stoi również zabytkowy kościół drewniano-murowany pod tym samym wezwaniem[5].

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. s. według wyboru. [dostęp 2014–03–09].
  2. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  3. TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 18.11.2015].
  4. a b c P. Skoczek, s. 23.
  5. a b c d P. Skoczek, s. 22.
  6. Brak jednak źródeł dotyczących daty ich odebrania.
  7. a b c d e Skrzydlna na stronie gminy Dobra (pol.). Gmina Dobra. [dostęp 2010-10-19].
  8. a b c Józef Fajkowski, Jan Religa: Zbrodnie hitlerowskie na wsi polskiej 1939-1945. Warszawa: Wydawnictwo Książka i Wiedza, 1981, s. 238
  9. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo małopolskie. 2019-12-31.

Bibliografia | edytuj kod

  1. Piotr Skoczek: Parafie Ziemi Limanowskiej. Proszówki: Prowincjonalna Oficyna Wydawnicza, 2009, s. 22-27. ISBN 978-83-88383-43-4.

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Skrzydlna" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy