Sokol (Wysoki Jesionik)


Na mapach: 50°05′42,4″N 17°14′56,1″E/50,095111 17,248917

Sokol (Wysoki Jesionik) w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Sokol (historyczna nazwa niem. Falken Berg[1]) – szczyt (góra) o wysokości 1187 m n.p.m. (podawana jest też wysokość 1186 m n.p.m.[2] lub 1186,7 m n.p.m.[3]) w paśmie górskim Wysokiego Jesionika (cz. Hrubý Jeseník), w północno-wschodnich Czechach, w Sudetach Wschodnich, na Śląsku, na granicy gmin Malá Morávka i Vrbno pod Pradědem, przy osadzie Vidly[4], oddalony o około 1,8 km na północny wschód od szczytu góry Pradziad (cz. Praděd)[5][6][7].

Spis treści

Charakterystyka | edytuj kod

Lokalizacja | edytuj kod

Widok z drogi na szczyt góry Pradziad na połać szczytową góry Sokol (na pierwszym planie)

Sokol jest górą słabo rozpoznawalną i widoczną m.in. z jej bliskiej okolicy, np. z niektórych odkrytych miejsc, ale i wtedy najlepiej posiłkować się dostępnymi mapami ułatwiającymi jej lokalizację i identyfikację. Jej stoki widoczne są z osady Vidly, położonej przy skrzyżowaniu dróg nr 450 Bělá pod PradědemBruntál i nr 451 Nové Heřminovy – Vidly[5][8]. Ponadto dobrze ją widać z połaci szczytowej sąsiedniej góry Prostřední vrch, gdzie rozpoznać ją można po charakterystycznej grupie skalnej Sokolí skála (1)[a], położonej blisko jej szczytu. Z drogi okalającej połać szczytową góry Pradziad jest niewidoczna, przysłonięta przez kopułę krzywizny góry, ale dostrzec ją już można z drogi dojazdowej na szczyt Pradziada, gdzie widać ją i rozpoznać można po ścieżce grzbietowej, jak również dobrze widoczna jest z tarasu widokowego na wieży Pradziada. Natomiast niewidoczna jest z drogi wokół wierzchołka góry Dlouhé stráně, gdzie jest przysłonięta przez masyw Pradziada.

Góra położona jest w centralnej części (mikroregionu) Wysokiego Jesionika o nazwie Masyw Pradziada i Wysokiej Holi (cz. Pradědská hornatina), a jednocześnie przy granicy z sąsiednim mikroregionem o nazwie Masyw Orlíka (cz. Medvědská hornatina), na bocznej gałęzi grzbietu głównego (grzebieniu) góry Pradziad, ciągnącego się od przełęczy Červenohorské sedlo do przełęczy Skřítek[5]. Charakterystyczną cechą góry jest jej prosty, lekko kopulasty, odkryty grzbiet szczytowy, ciągnący się na kierunku południowy zachód – północny wschód (od osady Vidly ku przełęczy z górą Pradziad)[5].

Górę ograniczają: od zachodu, północnego zachodu i północy dolina potoku Środkowa Opawa (cz. Střední Opava)[9], od wschodu i południowego wschodu dolina potoku o nazwie Sokolí potok oraz od południowego zachodu mało wybitna przełęcz o wysokości 1160 m n.p.m. w kierunku góry Pradziad[5]. W otoczeniu góry znajdują się następujące szczyty: od południowego zachodu Pradziad, od północnego zachodu Malý Děd i Kamzičí vrch, od północnego wschodu Nad Kapličkou i Bučina, od południowego wschodu Sokolí skála (1) i Prostřední vrch oraz od południa drugorzędny szczyt Pradziada o nazwie Praděd–V[5].

Stoki | edytuj kod

 Osobny artykuł: Sokolí skála (1170 m). Skalisko Sokolí skála (1)

W obrębie góry można wyróżnić cztery zasadnicze stoki: północno-zachodni, północno-wschodni, wschodni (Pod Sokolem) i południowo-wschodni[5]. Stoki północno-zachodni i północno-wschodni oddzielone są grzbietem ciągnącym się od osady Vidly ku szczytowi[5]. Stoki góry Sokol są zalesione, ze zdecydowaną przewagą boru świerkowego[10]. Na wszystkich stokach występują przecinki oraz nieliczne ogołocenia i niewielkie polany[10]. Stoki mają stosunkowo jednolite nachylenia[5]. Maksymalne nachylenie stoku południowo-wschodniego na odcinku 50 m przy skalisku Sokolí skála (1) nie przekracza 40°[5]. Wzdłuż grzbietu oraz na stoku wschodnim i południowo-wschodnim występują skaliska i niewielkie grupy skalne[5]. W odległości około 125 m na południowy wschód od szczytu występuje grupa skalna Sokolí skála (1), będąca punktem widokowym[5].

Stoki pokryte są siecią nieoznakowanych dróżek (m.in. o nazwach Silonova trasa, Pradědská cesta czy Dřevařská cesta) oraz ścieżek i duktów[5][11]. Przemierzając je zaleca się korzystanie ze szczegółowych map, z uwagi na zawiłości ich przebiegu oraz zorientowanie w terenie. Grzbietem góry na połaci szczytowej przebiega ścieżka główna od której rozchodzą się na ogół nieoznakowane przecinki stokowe do dróżek umożliwiających dojście do szczytu[10].

Szczyt | edytuj kod

Widok na szczyt góry Sokol Punkt geodezyjny na połaci szczytowej góry Sokol Widok z połaci szczytowej góry Sokol na ścieżkę grzbietową oraz na górę Pradziad

Sokol jest górą o pojedynczym szczycie[5]. Jest on położony na połaci, będącej punktem widokowym na odkrytej polanie, pokrytej trawą wysokogórską oraz młodnikiem świerkowym, z której rozpościerają się perspektywy w kierunku widocznych szczytów czy gór (m.in. Pradziad, Kamzičí vrch, Prostřední vrch, Ostrý vrch, Žárový vrch czy Lyra)[8]. Na połaci szczytowej znajduje się punkt geodezyjny[12] o wysokości 1186,71 m n.p.m.[13][3] z umieszczonym przy nim kikucie złamanego, stalowego słupka, który został przełamany na skutek korozji. Dojście na szczyt następuje z osady Vidly oraz zlokalizowanego przy skrzyżowaniu dróg nr 450 i nr 451, skrzyżowania turystycznego o nazwie Vidly (Háj.) z umieszczoną przy nim tablicą informacyjną o podanej wysokości 770 m, od którego biegnie u podnóża góry jedyny wytyczony niebieski szlak turystyczny , asfaltową aleją o nazwie Pradědská cesta[5]. Należy nią przebyć odcinek o długości około 1,6 km dochodząc do skrzyżowania z dróżką o nazwie Dřevařská cesta, w którą należy skręcić w lewo dochodząc odcinkiem o długości około 1 km do kolejnego skrzyżowania z dróżką o nazwie Silonova trasa, w którą należy skręcić w prawo i odcinkiem o długości około 1,1 km dojść do przecinki stokowej, w którą należy skręcić w lewo i po około 420 m dojść podejściem do połaci szczytowej[10]. Jest również możliwość alternatywnego dojścia do szczytu od dróżki wzdłuż doliny potoku o nazwie Sokolí p., ale z uwagi na nieco większe nachylenia stoków wschodniego i południowo-wschodniego, nie jest ono zalecane[6].

Geologia | edytuj kod

Pod względem geologicznym masyw góry Sokol należy do jednostki określanej jako kopuła Desny[14] i zbudowany jest ze skał metamorficznych, głównie: blasto-mylonitów i fyllonitów (biotytów, chlorytów i muskowitów) oraz skał osadowych, głównie: meta-arkoz[15].

Wody | edytuj kod

Wszystkie stoki góry należą do zlewni Morza Bałtyckiego do którego płyną wody m.in. z dorzecza Odry, będącej przedłużeniem płynących (wymienionych wcześniej) górskich potoków o nazwie: Sokolí potok i Środkowa Opawa[9], zlokalizowanych u jej podnóża[5]. Atrakcją dla miłośników pięknych krajobrazów jest kilkanaście wodospadów o nazwie Vodopády Sokolího potoka zlokalizowanych na wysokościach (1000–1185) m n.p.m. wzdłuż płynącego u podnóża góry potoku o nazwie Sokolí potok, z których najwyższy ma wysokość sięgającą 7 m[16]. Dojście do nich następuje z osady Vidly i drogi nr 450 od której prowadzi dróżka wzdłuż doliny tego potoku[5].

Ochrona przyrody | edytuj kod

Cała góra znajduje się w obrębie wydzielonego obszaru objętego ochroną o nazwie Obszar Chronionego Krajobrazu Jesioniki (cz. Chráněná krajinná oblast (CHKO) Jeseníky)[5], a utworzonego w celu ochrony utworów skalnych, ziemnych i roślinnych oraz rzadkich gatunków zwierząt. Na obszarze góry nie wytyczono żadnych ścieżek dydaktycznych[5]. Warto dodać, że u podnóża góry Sokol, w odległości około 1,2 km na północny wschód od szczytu, na wysokości około 808 m n.p.m., przy alei Pradědská cesta w dolinie potoku Środkowa Opawa znajdują się dwa stare świerki pospolite, które zostały uznane za pamiątkowe o nazwie (cz. Smrky v Pradědské bráně) o wysokości około (35 i 36) m i obwodzie pnia odpowiednio (312 i 355) cm[17][5].

Turystyka | edytuj kod

Góra położona jest przy osadzie Vidly[4] ze znajdującym się w niej górskim hotelem Vidly[18][5]. Ponadto w odległości około 2,5 km na północny zachód od szczytu na wysokości 1304 m n.p.m. znajduje się najstarsze schronisko turystyczne w paśmie Wysokiego Jesionika Švýcárna[5]. Do bazy turystycznej w miejscowości Karlova Studánka jest od szczytu około 4,5 km w kierunku południowo-wschodnim, natomiast do bazy turystycznej w okolicy góry Pradziad jest od szczytu około 2,5 km w kierunku południowo-zachodnim[5]. Znajdują się tam następujące hotele górskie i schroniska turystyczne[5]:

Blisko stoku południowo-wschodniego góry Sokol, w odległości około 600 m na południe od szczytu góry, na wysokości około 1063 m n.p.m. położona jest chata o nazwie (cz. Sokolí chata)[24], ale nie ma ona charakteru typowego schroniska turystycznego, a którą zalicza się do tzw. chat łowieckich. Dojście do niej następuje dróżką z osady Vidly, wzdłuż doliny potoku Sokolí p[5].

Szlaki turystyczne i rowerowe oraz trasy narciarskie | edytuj kod

Bezpośrednio na szczyt nie prowadzi żaden szlak turystyczny[5]. U podnóża góry wytyczono jedyny, niebieski szlak turystyczny , który przebiega blisko płynącego potoku Środkowa Opawa, na trasie[5][25]:

Bělá pod Pradědem – góra Nad Borovým – góra Zaječí hora – góra Jelení loučky-Z – góra Lysý vrch – szczyt Klanke – Rezerwat przyrody Vysoký vodopádwodospad Vysoký vodopád – góra Malý Děd – schronisko Švýcárna – góra Kamzičí vrch – dolina potoku Środkowa Opawa – Vidly – Bílý Potok – Hutě

Warto dodać, że portale internetowe, m.in. turistika.cz, poświęcone turystyce górskiej polecają trasy biegnące na szczyt lub wokół góry Sokol[26][27]

W obrębie góry nie wytyczono żadnych szlaków rowerowych[5]. Ponadto nie wyznaczono na niej żadnych tras narciarstwa biegowego czy też żadnych tras narciarstwa zjazdowego[28]

Zobacz też | edytuj kod

Uwagi | edytuj kod

  1. Oznaczenie indeksowane w odróżnieniu od znajdującego się w tym samym paśmie innego skaliska o tej samej nazwie: Sokolí skála (2) położonego około 1,6 km na północny zachód od szczytu góry Malý Děd (→ Sokolí skála. mapy.cz).

Przypisy | edytuj kod

  1. Sokol (Falken Berg) (1187 m) 1:12 000 (cz.). mapy.cz. [dostęp 2018-10-03].
  2. Jeseníky – Praděd, Králický Sněžník. Turistická mapa ↓.
  3. a b Jan Ondryáš: Přehled nejvyšších vrcholů Hrubého Jeseníku (cz.). lipova-lazne.cz, 2006-01-31. [dostęp 2018-10-03].
  4. a b Vidly (cz.). turistika.cz. [dostęp 2018-10-03].
  5. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab Sokol (1187 m) (Turistická mapa) 1:12 000 (cz.). mapy.cz. [dostęp 2018-10-03].
  6. a b Sokol – 1187 m n.m. (cz.). geocaching.com. [dostęp 2018-10-03].
  7. Góry bliskie sercu. Sokół (1187 m n.p.m.). sudeckiedrogi.wordpress.com, 2013-08-18. [dostęp 2018-10-03].
  8. a b Otakar Brandos: Sokol (cz.). treking.cz, 2016-09-17. [dostęp 2018-10-03].
  9. a b Střední Opava. (Řeka, Hrubý Jeseník) (cz.). turistika.cz. [dostęp 2018-10-03].
  10. a b c d Sokol (1187 m) (Mapa lotnicza) 1:12 000 (cz.). mapy.cz. [dostęp 2018-10-03].
  11. Sokol – Jeseníky (cz.). zajimavamista.cz. [dostęp 2018-10-03].
  12. Sokol (HLV 127; 1187 m). tisicovky.cz ↓.
  13. Základní mapa (ČÚZK). geoportal.cuzk.cz ↓.
  14. Cymerman 1998 ↓, s. 531 (mapa).
  15. Geologická mapa. (lokalita 13, 994, 1020 i 1025) ↓.
  16. Vodopády Jesníků a okolí. Vodopády Sokolího potoka (cz.). vodopady.info. [dostęp 2018-10-03].
  17. Pradědská brána (cz.). geocaching.com. [dostęp 2018-10-03].
  18. Horský Hotel Vidly (cz.). vidly.cz. [dostęp 2018-10-03].
  19. Hotel Praděd (cz.). hotelpradedvysilac.cz. [dostęp 2016-09-21].
  20. Sporthotel Kurzovní (cz.). kurzovni.eu. [dostęp 2018-10-03].
  21. Chata Barborka. Jeseníky. Praděd (cz.). barborka-praded.cz. [dostęp 2018-10-03].
  22. Horský hotel Figura (cz.). figura.cz. [dostęp 2018-10-03].
  23. Chata Sabinka (cz.). chatasabinka.cz. [dostęp 2018-10-03].
  24. Zdeňka Jordanová: Lovecké chaty v Jeseníkách. Sokolí chata (Falkenbaude) (cz.). lovecke-chaty-v-jesenikach.webnode.cz. [dostęp 2018-10-03].
  25. V Jeseníkách na dvě tisícovky - Osikový vrch, Kamzičí Vrch, Vrch Sokol - Pěkná pěší turistika (cz.). horycesko.cz. [dostęp 2018-10-03].
  26. Sokol (trasa piesza) (cz.). turistika.cz. [dostęp 2018-10-03].
  27. Góry bliskie sercu. Na Pradziad raz jeszcze. sudeckiedrogi.wordpress.com, 2015-05-18. [dostęp 2018-10-03].
  28. Sokol (1187 m) (Mapa tras narciarskich) 1:12 000 (cz.). mapy.cz. [dostęp 2018-10-03].

Bibliografia | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Sokol (Wysoki Jesionik)" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy